ارتباط بین ویژگی­های شخصیتی و اعتیاد به اینترنت

ارتباط بین ویژگی­های شخصیتی و اعتیاد به اینترنت

مرداد ۲۰, ۱۳۹۷ Off By 92

تعریف شخصیت

از نظر واژگان، لغت شخصیت برابر و معادل واژه Personality انگلیسی یا Persinalite فرانسه است و در حقیقت از ریشه لاتین Persona گرفته شده که به معنی نقاب یا ماسکی که در یونان و روم قدیم بازیگران تئاتر بر چهره قرار می­دادند بوده است. شخصیت به­عنوان سازمانی درون سیستم­های عاطفی، احساساتی، شناختی و مفهومی فرد تعریف شده که تعیین کننده واکنش­های منحصر به فرد انسان به محیط است و به الگوی نسبتاً ثابت حالت­های ثابت و رفتارهایی که بیانگر تمایلات فردی شخص می­باشد اشاره دارد. شخصیت متأثر است از عناصر درونی (افکار، ارزش­ها و خصیصه­های وراثتی) و عناصر بیرونی (رفتارهای قابل مشاهده) . هنگامی­که از شخصیت افراد بحث می­شود، در واقع اشاره به مجموعه نسبتاً ثابتی از احساسات و رفتارهای داریم که اساساً توسط عوامل محیطی و ژنتیکی شکل گرفته­اند. شخصیت افراد به­طور ناگهانی یا تصادفی شکل نمی­گیرد بلکه محصول تعدادی از عوامل است که هر فرد را از دیگری متمایز می­سازد (کریمی، ۱۳۹۳).

کالکوتیت، لیابن و نو (۲۰۱۵) شخصیت را ویژگی­های نسبتاً ثابت افراد تعریف کرده­اند (علاوه بر توانایی­ها) که ادراک و رفتارهای آن­ها را تحت تأثیر قرار می­دهد.

طبق تعریف گوردن آلبورت شخصیت، همان شخصیت پویا در درون فرد است که از سیستم­های روانی و فیزیکی تشکیل شده و تنها عاملی است که تعیین کننده نحوه­ی تعامل فرد با محیطش است. رابینز نیز بر همین اساس شخصیت را به­عنوان مجموعه­ی راه­هایی که فرد بدان وسیله در برابر دیگران از خود واکنش نشان می­دهد، یا بدان وسیله روابط متقابل ایجاد می­کند تعریف می­نماید (رابینز، ۲۰۱۱).

آلبورت، شخصیت را سازمان یا تحرک (زنده) دستگاه بدنی و روانی فرد آدمی که چگونگی سازگاری اختصاصی آن فرد را با محیط تعیین می­کند تعریف می­نماید. مقصود آلبورت از «سازمان یا تحرک» این است که در عین این که همه عناصر تشکیل دهنده شخصیت با هم ارتباط و پیوستگی و همکاری دارند، پیوسته در رشد و تغییر و تحول است؛ همچنین فعالیت­های بدنی و روانی از هم جدا نیستند و هیچ­کدام به تنهایی شخصیت را شکل نمی­دهند، بلکه با هم آمیختگی دارند و با ترکیب هم شخصیت را شکل می­دهند. براساس این تعریف، شخصیت در هر فردی او را به وجهی خاص برای سازگاری با محیط به حرکت در آورده و رفتار او را تعیین می­کند (سیاسی، ۱۳۹۳).

به­نظر آلبورت، شخصیت هر کس شامل مجموعه­ای از رفتارهای خاص خود است که او را از دیگران متمایز می­سازد و به این علت، هیچ دو نفری کاملاً شبیه هم نیستند. او برای اثبات و روشن نمودن این فرضیه از مفهوم «صفت» استفاده می­کند. از نظر او، صفت عبارت است از یک ساختار عصبی- روانی که ظرفیت و استعداد بالقوه­ای برای پاسخ یکسان دادن به محرک­های مختلف را سبب می­گردد. به­علاوه، معتبرترین واحد ارزیابی روانی برای نشان دادن شخصیت افراد و چگونگی شباهت آن­ها، «عامل صفت» است. در واقع، صفات شامل آن نوع خصوصیات روانی می­شوند که بسیاری از محرک­ها و پاسخ­ها را شبیه به یکدیگر می­کنند. او صفات را پدیده­هایی نسبتاً تعمیم یافته، کلی و پایدار می­داند که از رابطه مجموعه­ای از محرک­های مختلف با پاسخ­های متعدد به وجود می­آیند. همچنین از نظر او یک صفت، نشان دهنده رفتارهای ثابت، پایدار و مداوم است. شکل­گیری و تغییرات این صفات از نظر آلبورت رابطه بسیار نزدیکی با مسایل و عوامل اجتماعی دارد (شاملو، ۱۳۹۳).

مطلب مشابه :  انواع رفتارهای پرخاشگرانه

تعریف ویژگی­های شخصیتی

اولین اقداماتی که در زمینه­ی شناخت ساختار شخصیت صورت می­گیرد بر محور اقداماتی است که در زمینه­ی شناسایی و تشخیص خصوصیات دائمی و پایدار است و نشان دهنده­ی رفتار فرد می­باشد. این ویژگی­ها می­توانند شامل: کمرویی، پرخاشگری، حجب و حیاء، تنبلی، بلند پروازی، وفاداری یا بزدلی و ترسویی باشند. هنگامی­که این خصوصیات در موارد و دفعات متعدد بروز یابند، آن­ها را خصوصیت یا ویژگی شخصیتی می­نامند. این ویژگی هر اندازه پایدارتر و تکرار آن بیش­تر باشد بهتر می­تواند معرف فرد یا صاحب آن خصوصیت باشد (رابینز،۲۰۱۱).

به گزارش رابینز نخستین تلاش­هایی که در جهت شناخت ویژگی­های شخصیتی و تفکیک آن­ها صورت گرفت راه به­جایی نبرد، زیرا تعداد ویژگی­ها بسیار زیاد بود. در یک تحقیق ۱۷۹۵۳ خصوصیت فردی شناسایی شد (آلبورت و آدبرت، ۲۰۱۱؛ به نقل از رابیتز، ۲۰۱۱)، هنگامی­که باید تعداد زیادی خصوصیات فردی را مورد بررسی قرار داد، عملاً شناخت شخصیت فرد و پیش­بینی رفتار او غیرممکن می­شود. برای اینکه بتوان خصوصیات اصلی فرد را شناسایی کرد، باید آن­ها را محدود نمود.

اونز، ویس وزواران و دیلچرت (۲۰۱۵) ویژگی­های شخصیتی را به­صورت حالات بادوام و تمایلات افراد برای رفتار به شیوه­ای خاص تعریف می­کنند. از این­رو، شخصیت افراد قسمتی از هویت آنان را شکل می­دهد، وی را از دیگران متمایز می­کند و در گرایشات فکری، احساسات و اقداماتش بروز می­یابد.

بررسی نظریه­ها بر اساس ارتباط بین ویژگی­های شخصیتی و اعتیاد به اینترنت

«اختلال اعتیاد به اینترنت» یک پدیده بین­رشته­ای است، و علوم مختلف پزشکی، رایانه­ای، جامعه­شناسی، حقوق ، اخلاق و روان­شناسی هر یک از زوایای مختلف این پدیده را مورد بررسی قرار داده­اند. در هر یک از این علوم مختلف نظریه­هایی برای این اختلال مطرح شده است و ترکیبی از مفاهیم چندین علم را دربر می­گیرد. یک نظریه، مجموعه­ای از قضایاست که واقعیت­های بیرونی درباره یک پدیده را به یکدیگر پیوند می­دهد تا آن پدیده را تبیین کند. بنابراین در تبیین اعتیاد به اینترنت با نظریه­های بسیار زیادی روبه­رو هستیم. علی­رغم پژوهش­های فراوان و تلاش­های هماهنگ برای شناسایی مهم­ترین عوامل گرایش فرد به اعتیاد به اینترنت، کماکان موارد مبهم و پرسش­های بسیار فراروی محققان و متخصصان این حوزه قرار دارد. وجود دیدگاه­ها، نظرات، تبیین­ها و اختلاف­نظر در مورد نحوه پدید آمدن، طبقه­بندی، تشخیص، تداوم و استمرار اعتیاد به اینترنت، به پیچیدگی و معماگونه بودن این آسیب اشاره دارد. به همین خاطر است که هنوز هیچ فردی نظریه و دیدگاهی را که قادر به تبیین کلیه «رفتارهای اعتیادگونه» شده باشد اعلام نداشته است. به همین منظور این فصل به چند نظریه که زیربنا و اساس طرح چند برنامه پیشگیری و درمان بوده­اند، اشاره می­شود.

مطلب مشابه :  متقدمان و تاریخچه موسیقی در ایران

سیگل و سنا (۱۹۹۷) نظریه­های مربوط به رفتارهای انحرافی/ بزهکاری را به چهار دسته کلی تقسیم کرده­اند این چهار دسته کلی عبارتند از: نظریه­های فردی، نظریه­های ساختار اجتماعی، نظریه­های فرآیند اجتماعی، نظریه­های واکنش اجتماعی.

سیگل و سنا (۱۹۹۷)، در نظریه­های فردی ریشه اختلال در خود فرد جستجو می­شود، یعنی ساخت زیست­شناختی و ویژگی­های روان­شناختی شخص است که سازنده رفتار اوست. بر اساس این دیدگاه، شخصیت، شامل تمامی جنبه­های رفتاری، هیجانی، شناختی، اخلاقی، و حتی جنبه جسمانی، عصبی، هورمونی، و بیوشیمیایی می­گردد که به وجود آورنده رفتارهای بهنجار یا نابهنجار است.

سیگل و سنا (۱۹۹۷)، بر اساس نظریه­های ساختار اجتماعی، رفتار بزهکارانه ناشی از، سازگاری فرد با شرایط حاکم در محیط­های طبقه پایین می دانند.

سیگل و سنا (۱۹۹۷)، نظریه­های فرآیند اجتماعی، نابهنجاری را ناشی از تعاملات انسان­ها در زندگی روزمره در جامعه می­دانند.

نظریه­های واکنش اجتماعی بر روی نقشی که نهادهای اقتصادی و اجتماعی در ایجاد رفتارهای نابهنجار دارند، متمرکز می­شوند. یعنی روشی که در آن جامعه واکنش نشان می­دهد (سیگل و سنا، ۱۹۹۷).

[۱] – addictive behavior

[۲] – Siegel & Senna

[۳] – individual theories

[۴] – social structure theories

[۵] – social process theories

[۶] – social reaction theories