مؤلفه­ های سازگاری اجتماعی

مؤلفه­ های سازگاری اجتماعی

مرداد ۲۷, ۱۳۹۷ Off By 92

مؤلفه­های سازگاری اجتماعی

مهارت­های اجتماعی

مهارت اجتماعی به شیوه­ای اطلاق می­شود که فرد موقعیت اجتماعی و یادگیری را هدایت می­کند و می­تواند شامل مهارت­های بین فردی و مهارت­های مرتبط با یادگیری است. مهارت­های فردی خود شامل توانایی عملکرد شایسته در موقعیتهای اجتماعی، ارتباط مثبت با دیگران، همکاری، مشارکت و احترام به دیگران می باشد. پژوهش­ها نشان داده­اند که مهارت­های بین فردی در پذیرش از سوی همسالان و سازگاری اجتماعی طی دوره کودکی و نوجوانی اهمیت دارد (مستن[۱] و همکاران، ۲۰۰۵). پژوهش­ها نشان داده­اند که کودکان فاقد مهارت­های اجتماعی کافی در خطر ابتلا به مشکلاتی از قبیل طرد شدن از سوی همسالان، مشکلات رفتاری و پیشرفت تحصیلی ضعیف قرار دارند (گیلیام و شاهار[۲]، ۲۰۰۶). مستن و همکارانش (۲۰۰۵) در پژوهشی نشان دادند که مهارت­های بین فردی ضعیف در کودکی، مشکلات تحصیلی را در دوره نوجوانی پیش­بینی می­کنند که به نوبه خود منجر به درون­سازی مشکلات در بزرگسالی می­شود. تحقیقات عصب­شناختی، مناطقی را در مغز نشان داده­اند که به افراد در کنترل و راهنمایی و برنامه­ریزی عملکردهایشان کمک می­کند. این پژوهش­ها نشان داده­اند که این اعمال با شکل گیری الگوهایی در فعالیت لب پیشانی خصوصاً کرتکس پیش­پیشانی در ارتباط است (بلیر[۳]، ۲۰۰۲، به نقل از مک­کللند و تومینی[۴]، ۲۰۱۲). رشد سریع این منطقه در فاصله سنی ۳ تا ۶ سال حاکی از آن است که دوره پیش از دبستان برای فراگیری مهارت­های اجتماعی مهم و حیاتی است. هرچند جنبه­های مختلفی از نوع پدر و مادری کردن برای رشد فرد مهم است، اما گرمی و حساسیت والدین مهم ترین پیش­بینی­کننده­های رشد اجتماعی است. مهارت های بین فردی خصوصاً برای سازگاری اجتماعی در دوره کودکی و نوجوانی مهم هستند (مک­کللند و تومینی، ۲۰۱۲).

نقش­های اجتماعی

نقش اجتماعی عبارت است از مجموعه­ای از رفتارها یا کارکردها که برای فردی با یک موقعیت خاص و در یک زمینه اجتماعی خاص مناسب باشد. به عنوان مثال، یک دانشجو وقتی به عنوان یک دانشجو عمل می­کند رفتارهای خاصی دارد، مثلاً حضور در کلاس، انجام تکالیف و نظایر آن. مردمان دیگر هنگام تعامل با چنین فردی به عنوان دانشجو انتظارات ویژه­ای از او دارند. این انتظارات به انتظارات نقش شهرت یافته است. هنجارها، انتظارات کلی­تری هستند و به رفتارهایی اطلاق می­شوند که در یک زمینه اجتماعی برای همه افراد مناسب شناخته می­شوند این علی­رغم موقعیتی است که آنان دارا باشند، مثلاً از هر کسی انتظارمی­رود که در یک مجلس عزاداری از قهقهه زدن خودداری کند(کریمی، ۱۳۹۰: ۴۱).

مطلب مشابه :  فروشگاه اینترنتی بروز کالا

رفتار ضد اجتماعی

در دوره نوجوانی آرام آرام شخصیت نوجوان پس از طی سلسله بحران­های گوناگون از هر لحاظ شکفته می­شود و شخصیت وی در جست و جوی تعادل جدیدی است، وظیفه روانشناختی اصلی در این مرحله سازش دادن شخصیت با شرایط جدیدی است که بر اثر تغییرات بدنی به وقوع پیوسته است و از این زاویه می­توان پدیده روانی مشخص­کننده بلوغ را به منزله اقداماتی در جهت بازسازی تعادل از دست رفته دانست. اگر عوامل تأثیر­گذار بر شخصیت شکل­یافته­ی کودک(والدین، خانواده، محیط اجتماعی، فرهنگ و …) به گونه­ای سازمان یافته باشند که در هویت­یابی و همانندسازی نوجوان را یاری کنند، مسایل حاد بروز نخواهد کرد، اگر این عوامل بحران راتشدید کنند، نوجوان، آسیب­پذیر و مستعد نابهنجاری و یا به بیان مشخص­تر رفتار ضداجتماعی خواهد شد. در طی دو دهه اخیر”رفتارهای ضداجتماعی” در نوجوانان توجه محققان زیادی را به خود جلب کرده است زیرا گزارش­های زیادی از افزایش بزهکاری نوجوانان و جوانان، مصرف و سوء­مصرف مواد، خشونت و … خبر می­دهند(سهرابی و حسنی، ۱۳۸۶).

روابط خانوادگی، اجتماعی و مدرسه­ای

محیط خانواده اولین محیطی است که الگوهای جسمی، عاطفی و شخصیتی فرد در آن پی­ریزی می­شود و نقش مهمی در تعالی و پیشرفت فرد دارد. وظیفه خانواده مراقبت از فرزندان و تربیت آنها، برقراری ارتباط سالم اعضا با هم و کمک به استقلال فرزندان است. با توجه به نقش حیاتی خانواده در تربیت فرزندان،هرگونه اقدام تربیتی باید از خانواده آغاز شود. از سوی دیگر، نقش والدین برای یادگیری مادام­العمر ضروری و اساسی است.  تعلیم و تربیت فراهم کردن شرایط مساعد و مناسب برای بروز و ظهور استعدادها و توانمندی­هایی است که در نهاد آدمیان وجود دارد و به این اعتبار زمینه­های تربیت فرزندان عبارتند از: خانه، مدرسه و جامعه. تحقیقات نشان داده است که فضای فرهنگی و تربیتی خانه و معیارها و ارزش­هایی که پدران و مادران در خانهبرقرار می­کنند و برداشت آنها از مدرسه از جمله مهم­ترین عوامل موثر در پیشرفت تحصیلی، پرورشی و دانش­آموزان است. ستیر[۵](۱۹۷۷) معتقد بود که مشکلات در خانواده از سه جنبه ناشی می­شود: ۱) نادانی اعضای خانواده در مورد نقش، وظایف و مراحل رشد، ۲) ارتباطات نادرست و ۳)ارزش­های متضاد(حقیقتیان و همکاران، ۱۳۹۰).

مطلب مشابه :  ارتباط بین ویژگی­های شخصیتی و اعتیاد به اینترنت

والدین توانا کسانی هستند که از دانایی و توانایی لازم برای تربیت فرزندان برخوردار باشند. خانواده­ای سالم و پویاست که میان والدین و فرزندان رابطه­ای انسانی و دوستانه حاکم باشد. این ارتباط در پیشگیری از گرایش فرزندان به انحرافات اجتماعی و افت تحصیلی آنان موثر است. در دوره نوجوانی، نوجوان با دو مسأله اساسی درگیر است: بازنگری و بازسازی ارتباط با والدین، بزرگسالان و جامعه و بازسازی و بازشناسی خود به عنوان یک فرد مستقل. اگر کانون خانواده دربرگیرنده محیط سالم و سازنده و روابط گرم و تعامل بین فردی صمیمی باشد، موجب رشد و پیشرفت همه جانبه اعضای خانواده می­شود. ارتباط سازنده در خانواده بستگی به توانایی اعضای خانواده در برقراری ارتباط موثر و اتخاذ دیدگاهی مثبت نسبت به همدیگر دارد. صنعتی شدن و شهرنشینی، ساختار خانواده را متحول کرده و نیازها و انتظارات جدیدی را آفریده است. بزرگترین مشکل انسان­ها فقر ارتباطی و ناهماهنگی میان والدین و فرزندان است. به خاطر داشته باشیم که نوجوانان و جوانان امروز بیش از گذشته به روابط محبت­آمیز، حمایت رفیقانه، هدایت حکیمانه، منطق و صلابت شخصیت، بردباری و صبوری والدین و مصونیت عاطفی نیاز دارند(شماعی­زاده و احمدی، ۱۳۸۷)

نوجوانان به دلیل دوره­ی خاص رشد خود با رویدادهای انتقالی بسیاری از نظر بیولوژیکی، تحصیلی و اجتماعی رو به رو می­شوند. آنان می­بایست راه­حل­هایی برای حل مشکلات و مقابله با آن­ها بیابند. تغییرات عمیق و تحولات سریع دوران نوجوانی از یک طرف و بحران­های اجتماعی و کاهش شبکه­ی روابط اجتماعی و خانوادگی از سویی زمینه­ساز بروز مشکلات زیادی در نوجوانان می­شود. در این میان مشکلات خانوادگی و ارتباط با همسالان، انتقاد معلمان، مشکلات تحصیلی و… برای دختران بیشتر از پسران مشکل ایجاد می­کند. نوجوانانی که در روابط اجتماعی کارآمدی خود را مثبت یا بالا ارزیابی می­کنند، کمتر احساس ناتوانی می­کنند، با پیامدهای دردناک اعّم از جسمی و روانی، سازگاری بهتری دارند و در تعاملات اجتماعی با خانواده، هم­کلاسی­ها و سایرین مشکلات کمتری دارند(آقامحمدی و همکاران، ۱۳۹۰). نوجوانانی که در خانواده و اجتماع خود روابط مساعدی با اطرافیان خود دارند، از روابط مدرسه­ای مساعدی در محیط مدرسه برخوردارند. بنابراین داشتن روابط موثر در محیط خانه، اجتماع و مدرسه، شرایط سازگاری اجتماعی دانش­آموزان را فراهم می­کند.

 

[۱]. Masten

[۲] .Gilliam & Shahar

[۳]. Blair

[۴] .McClelland & Tominey

[۵]. Satier