منبع پایان نامه درمورد استان گلستان، ایالات متحده، ریاست جمهوری، طول فصل رشد

دسامبر 29, 2018 0 By mitra1--javid

و اجزای عملکرد دو رقم سویا.

1-3- تاریخچه سویا
لوبیا روغنی، سویا یا سوژا از گیاهان دانه روغنی و علوفه‌ای است که از قدیم الایام و حداقل 2800 سال قبل از میلاد در موطن اصلی سویا، مناطق شمال شرقی چین کشت می‌شده است (آلیاری، 1379). سویا در اوایل قرن هفدهم به اروپا و در اوایل قرن نوزدهم به آمریکای شمالی برده شد. اگرچه کشت سویا در شرق به عنوان یک محصول اصلی به شمار می‌آید ولی امروزه تولید سویا در آمریکای شمالی بیش از تولید آن در شرق است. کشورهای مهم تولید کننده سویا عبارتند از ایالات متحده، برزیل، چین و آرژانتین. چهار کشور اصلی تولید کننده سویا، بر روی هم 90 تا 95 درصد تولید جهانی را دارا هستند (لطیفی،1375). ارقام این گیاه اولین بار در سال 1310 و سپس در سال های 1316 و 1318 از آسیای شرقی و آلمان به ایران وارد شدند و در کلیه آزمایش ها عملکرد خوب و زیادی از خود نشان دادند و اکنون هر سال در کشور هزاران هکتار زیر کشت سویا قرار دارند (صدوری، 1382).

1-4- اهمیت سویا
دانه سویا، تقریبا حاوی 21% روغن خوراکی بسیار مرغوب و 50-30 درصد پروتئین، بر اساس وزن خشک می‌باشد که درآسیای شرقی آن را به دلیل زیادی پروتئین گوشت مرغ نامیده‌اند ( کریمی، 1375). روغن سویا 20 تا 25 درصد کل تولید روغن و چربی جهان و 30 تا 35 درصد کل تولید روغن نباتی خوراکی را شامل می‌شود (امام و ثقه الاسلام، 1384). روغن سویا برای غذای انسان، انواع دارو، تولید مواد ضد عفونی کننده، مرکب چاپ و صابون کاربرد دارد.از سویا چندین محصول غذائی به منظور مصرف انسانی به دست می‌آید که از آن جمله می‌توان مواد تخمیری، نوشابه ها، انواع محصولات شیرینی حاوی لوبیای کامل، پروتئین گیاهی به عنوان گوشت، میوه و آجیل مصنوعی را نام برد. بعد از فراوری بقایای دانه، غذای مکمل با ارزش و غنی از پروتئین را فراهم می‌سازد (فتحی، 1378 و پور موسوی،1386).

1-5- تحولا‌ت سطح زيركشت سويا در جهان
سطح زيركشت سوياي جهان در سال 2012 حدود 79410495 هكتار بوده است. به طور كلي ميزان سطح زيركشت اين محصول از سال 1991 به بعد افزايش داشته است. در سال گذشته ميلا‌دي، آسيا 5/23 درصد، آمريكاي شمالي 3/42 درصد، آمريكاي جنوبي 31 درصد، اروپا 8/1 درصد، آفريقا 2/1 درصد و اقيانوسيه كمتر از 1/0 درصد از سطح زيركشت جهاني را به خود اختصاص داده‌اند. از ميان كشورهاي عمده توليدكننده سويا، ‌ آمريكا مقام اول را داراست و پس از آن برزيل، چين، آرژانتين و هند در رتبه‌هاي بعدي قرار مي گیرند.

1-5-1 كشورهاي عمده توليد كننده
كل توليد جهاني سويا در سال 2012 حدود 179917302 تن بوده است. با وجود افزايش سطح زيركشت در سال 2012 نسبت به سال قبل آن، به دليل كاهش نسبي متوسط عملكرد در سال يادشده، توليد جهاني به ميزان 17/3 ميليون تن افزايش يافته است. براساس آمارها، توليد جهاني سويا در سال‌هاي پاياني دهه 90 نسبت به ابتداي آن حدود 8/42 درصد افزايش يافته و پيش‌بيني مي‌شود كه توليد و تجارت سويا در سال آينده به 180 ميليون تن برسد. از كل توليد جهاني سويا در سال 2011، حدود 7/48 درصد در آمريكاي شمالي، 4/34 درصد در آمريكاي جنوبي، 6/14 درصد در آسيا، 7‌/1 درصد در اروپا، 6/0 درصد در آفريقا و كمتر از 1/0 درصد در اقيانوسيه توليد شده است. در مقايسه عمده‌ترين كشورهاي توليدكننده سويا نيز در سال 2011 آمريكا با توليد بيش از 4/73 ميليون تن مقام اول را داشته است و پس از آن كشورهاي برزيل، آرژانتين و چين در رده‌هاي بعدي قرار دارند.

1-5-2- بررسي روند عملكرد سويا در جهان
در سال 2006 متوسط عملكرد جهاني سويا برابر 2260 كيلوگرم در هكتار بوده است كه نسبت به سال قبل كمي كاهش نشان مي‌دهد. با وجود اين، در سال 1990 متوسط عملكرد جهاني 1898 كيلوگرم بوده كه در پايان دهه 90 اين مقدار حدود 5/13 درصد رشد داشته است. عملكرد، شاخص كارآيي بخش كشاورزي در توليد سويا بوده و از اين لحاظ ميزان آن در كشور ها و مناطق مختلف متفاوت است. مقايسه مناطق و قاره‌هاي مختلف نشان مي‌دهد كه آمريكاي شمالي داراي بيشترين ميزان متوسط عملكرد است و پس از آن به ترتيب آمريكاي جنوبي، اقيانوسيه، اروپا، آسيا و آفريقا قرار دارند.

1-5-3- سطح زیر کشت سویا در ایران
در سال زراعي 1392 سطح زيركشت سويا در ايران حدود 74461 هكتار بوده است. از نظر پراكنش جغرافيايي اين محصول، بيش از 90 درصد از اراضي زيركشت سويا در استان‌هاي مازندران و گلستان قرار دارد. بنابراين وضعيت تناوب اراضي و به طور كلي الگوي كشت سالا‌نه در اين دو استان نقش عمده‌اي در تعيين ميزان سطح زيركشت سويا در سطح كشور دارد. براي مثال، افزايش 4/17 درصدي سطح زيركشت در بين سال‌هاي 1373 تا 1375 به طور عمده ناشي از افزايش قابل توجه آن در استان گلستان در اين سال‌ها بوده است. در سال زراعي 1385 استان‌هاي ‌مازندران 6/40 درصد، گلستان 51 درصد، لرستان 3/3 درصد و ساير استان‌ها حدود 1/5 درصد از سطح زيركشت اين محصول را به خود اختصاص داده‌اند.

1-5-4- تحولا‌ت توليد سويا در ايران
در سال زراعي 1385 ميزان توليد سويا در ايران حدود 141 هزار تن بوده است. ميزان توليد سالا‌نه در سال‌هاي 1373 تا 1385 نشان مي‌دهد كه روند افزايش توليد متناسب با گسترش سطح زيركشت بوده است. در بين سال‌هاي 1372 تا 1374 توليد سويا دچار كاهش شده و سپس روندي افزايشي يافته است. به طوري كه پيش از اين ذكر كرديم يكي از دلا‌يل اين امر، پراكنش جغرافيايي خاص كشت سويا در كشور است. تمركز كشت سويا در استان‌هاي مازندران و گلستان باعث مي‌شو
د تا منحني توليد كشور وابستگي زيادي به ميزان توليد در استان‌هاي يادشده داشته باشد. در فاصله سال‌هاي يادشده (1374-1372) به رغم افزايش نسبي توليد در ساير استان‌هاي كشور، كاهش توليد در استان گلستان و تا حدودي در مازندران باعث افت توليد كلي كشور شده است. در سال زراعي 1385 از كل توليد سوياي كشور در استان گلستان و مازندران 97 درصد و ساير استان‌ها 3 درصد توليد شده است در سال زراعي 1385 ميزان توليد سويا در ايران حدود 141 هزار تن بوده است. ميزان توليد سالا‌نه در سال‌هاي 1373 تا 1385 نشان مي‌دهد كه روند افزايش توليد متناسب با گسترش سطح زيركشت بوده است. در بين سال‌هاي 1372 تا 1374 توليد سويا دچار كاهش شده و سپس روندي افزايشي يافته است. به طوري كه پيش از اين ذكر كرديم يكي از دلا‌يل اين امر، پراكنش جغرافيايي خاص كشت سويا در كشور است. تمركز كشت سويا در استان‌هاي مازندران و گلستان باعث مي‌شود تا منحني توليد كشور وابستگي زيادي به ميزان توليد در استان‌هاي يادشده داشته باشد. در فاصله سال‌هاي يادشده (1374-1372) به رغم افزايش نسبي توليد در ساير استان‌هاي كشور، كاهش توليد در استان گلستان و تا حدودي در مازندران باعث افت توليد كلي كشور شده است. در سال زراعي 1385 از كل توليد سوياي كشور در استان گلستان و مازندران 97 درصد و ساير استان‌ها 3 درصد توليد شده است.

1-5-5-مقايسه عملكرد توليد سويا در ايران با كشورهاي عمده توليد كننده
متوسط عملكرد سويا در ايران براساس آخرين آمار (1392) حدود 1894 كيلوگرم در هكتار بوده كه نسبت به سال قبل (1384) افزايش يافته است. به طور كلي در بين سال‌هاي 1373 تا 1385 حدود 96 درصد افزايش در عملكرد توليد سويا مشاهده مي‌شود. ميان استان‌هاي كشور در سال زراعي 1385 عملكرد مهم‌ترين استان‌هاي توليدكننده (مازندران، گلستان و لرستان) نسبت به ساير استان‌ها كمتر بوده است. استان‌هاي مازندران و گلستان در فاصله سال‌هاي 1374 تا 1378 بيشترين ميزان عملكرد را داشته‌اند در حالي كه ساير استان‌ها بعد از سال 1378 روند افزايشي محسوسي را نشان داده‌اند. به لحاظ متوسط عملكرد كشور نيز پس از سال 1379، افزايش 5/11 درصدي نسبت به سال ما قبل آن ديده مي‌شود وابستگي شديد كشور ما به منابع خارجي در تأمين روغن‌نباتي موردنياز كه به حدود 90 درصد مي‌رسد، باعث شده كه سياست افزايش سطح زيركشت و افزايش توليد دانه‌هاي روغني با محوريت دانه كلزا به عنوان يكي از سياست‌هاي اساسي و راهبردي موردنظر دولت گيرد و با تنظيم و تدوين طرح جامع افزايش توليد منابع روغني در كشور، نسبت به اجراي طرح‌هاي ويژه در اين زمينه اقدام شود. از اين جهت با توجه به اينكه تا رسيدن به مرز خودكفايي زماني چندين ساله را نياز داريم، مجبور به تأمين كسري حدود 90 درصدي روغن از ديگر كشورها هستيم كه در اين رابطه با توجه به الزام‌هاي قانوني، تمهيداتي انديشيده شده كه به جاي واردات مستقيم كنجاله و روغن، نسبت به واردات دانه روغني اقدام شود؛ در اين رابطه سرمايه‌گذاري‌هاي بسيار مناسبي هم در زمينه صنايع روغن‌كشي با ظرفيت مطلوب در كشور ايجاد شده است. با توجه به اينكه كشور برزيل و آمريكاي جنوبي به عنوان يكي از منابع مهم تأمين دانه‌هاي روغني و حتي روغن و كنجاله مورد توجه و طرف معامله ايران هستند، از اين رو، مي‌تواند به عنوان يكي از منابع قابل اتكا مورد توجه و بررسي قرار گيرد كه در همين رابطه محصول سويا، مورد مطالعه قرار گرفته است.(دفتر معاونت برنامه ریزی و نطارت راهبردی ریاست جمهوری).

1-6- گیاهشناسی سویا
سویا گیاهی است دیپلوئید (40=2)، یکساله و از تیره باقلا (Fabaceae) که به صورت بوته‌ای استوار و نسبتا پرشاخ و برگ رشد می‌کند. این گیاه روز کوتاه است و بیش از هر محصول زراعی دیگر نسبت به طول روز حساسیت نشان می‌دهد. مقدار رشد رویشی و طول دوره رشد به رقم، طول روز، دمای محیط و تاریخ کاشت بستگی دارد ولی بسیاری از ارقام مورد کاشت در ایران سیکل زندگی خود را طی 90 تا 145 روز به اتمام می‌رسانند (خواجه پور، 1385). گل های سویا در زاویه اتصال برگ‌ها به ساقه تشکیل شده و هر گل مسبب تشکیل صفر تا 3 بذر و به ندرت 4 تا 5 بذر می‌شود (کوچکی و همکاران، 1367). طول دوره گلدهی 3 تا 4 هفته ادامه یافته و معمولاً 25 تا 50 درصد گل‌های تشکیل شده تولید نیام می‌کنند (مجتهدی و لشگری، 1360). رنگ گل‌ها سفید، بنفش یا ارغوانی است. گل‌ها خوشه‌ای بوده و معمولاً در هر خوشه 8 الی 16 گل ظاهر می‌شوند. ارقامی که برای تولید روغن کشت می‌شوند دارای بذر‌هایی به رنگ زرد و آن‌هایی که برای مصارف مستقیم (آجیلی) کشت می‌شوند بذرهایی به رنگ زرد کاهی یا سبز زیتونی دارند و نوع علوفه ای آن دارای بذرهای قهوه ای یا سیاه هستند (مجتهدی و لشگری، 1360). برگ‌های اولیه سویا با کرک های کوچک پوشیده شده اند (لطیفی، 1372). ارقام علوفه‌ای ساقه های ظریف دارند و شاخ و برگ آن‌ها در مقایسه با ارقام روغنی بیشتر است (کریمی، 1368). حداکثر محصول سویا تا حدود زیادی بستگی به وجود سیستم ریشه‌ای گسترده همراه با گره‌های تثبیت کننده نیتروژن دارد. معمولاً توسعه ریشه در مرحله نیام دهی به حداکثر خود می‌رسد . روی ریشه های گیاه گره های تثبیت کننده نیتروژن حاوی باکتری‌های ریروبیوم ژاپونیکوم وجود دارد که کربوهیدارت ها و سایر مواد غذایی را از آوند آبکش ریشه گیاه میزبان گرفته و انرژی دریافتی را صرف تبدیل نیتروژن هوا به یون آمونیوم و در نهایت اسیدهای آمینه می نماید. اسید های آمینه تولیدی به مصرف رشد و تکثی
ر باکتری‌ها می رسد. گسترش حجم ریشه در صورت وجود آب و عناصر غذایی کافی در خاک و تهیه بستر مناسب امکان پذیر است (لطیفی، 1372). گیاه سویا دارای یک ریشه اصلی است که ریشه های افقی حدود 40 تا 50 سانتی متر موازی سطح خاک رشد می‌نمایند و سپس تا عمق 150 سانتی متر در خاک نفوذ می‌کنند. رشد ریشه تا زمان تشکیل دانه ادامه می‌یابد و قبل از ورود دانه به مرحله بلوغ فیزیولوژیک متوقف می‌گردد. (لطیفی، 1372).

1-7- اکولوژی سویا
سویا یک محصول فصل گرم است و در یک فصل رشد دستکم به 2400 واحد گرمایی نیاز دارد. سویا زراعی به محدود گسترده‌ای از عرض‌های جغرافیایی (52 درجه شمالی تا 50 درجه جنوبی) و طیفی از طول دوره رشد ( 90 تا 180 روز) سازگار شده است (خواجه پور، 1385). سویا نسبت به درجه حرارت حساس است و معولا در محیط هایی با درجه حرارت بین 10 و 40 درحه سانتی گراد در طول فصل رشد، کشت می‌شود. سویا گیاهی روز کوتاه است که نسبت به طول مدت نور و مقدار نور جز حساس ترین گیاهان زراعی محسوب می‌شود. و ارقام مختلف سویا عکس العمل متفاوتی از خود نسبت به طول روز دارند بنابراین از اوایل بهار تا اواسط تابستان کشت می‌شود (خواجه، 1375). با توجه به گسترش زیاد ریشه سویا عمق خاک زراعی اهمیت زیادی دارد و خاک‌های عمیق را ترجیح می‎‌دهد. بافت‌های سبک و شنی مناسب سویا نیست و خاک‌های رسی سیلتی که دارای هوموس و شن باشند بهترین زمین برای کشت سویا است با اسیدیته بین 6 تا 5/6 اگر گیاه خوب در خاک مستقر شده باشد می‌تواند مدت کوتاهی در مقابل خشکی مقاومت نماید و با یخبندان جزیی آسیب نمی‌بیند.

1-8- مراحل رشد و نمو سویا
فهر و همکاران (1972) و فهر و کاونیس (1977) مراحل رشد و نمو سویا را به دو صورت تقسیم بندی نمودند. در حال حاضر تقسیم بندی سال 1977 بیشتر مورد استفاده قرار می گیرد. در این طبقه بندی ها مراحل رشد و نمو سویا به دو دوره رویشی و زایشی تقسیم و هر یک از این دوره ها نیز تقسیم بندی خاص خود را دارند. تعیین مراحل رشد رویشی و زایشی نیازمند تشخیص گره‌ها می‌باشد. گره قسمتی از ساقه است که برگ‌ها روی آن رشد می کنند و پس از ریزش برگ‌ها، گره‌ها به صورت یک زائده کوچک مشخص می‌شوند (فهر و کاونیس، 1977). رشد رویشی از ابتدای جوانه زدن تا ظهور گل‌ها روی ساقه ادامه دارد. رشد زایشی از ابتدای ظهور گل‌ها شروع و تا رسیدن دانه‌ها ادامه خواهد داشت. اجزای عمده عملکرد در سویا شامل تعداد نیام، تعداد دانه در نیام و وزن هزاردانه می‌باشد لذا میزان عملکرد سویا بستگی به تعداد و اندازه دانه دارد. تعداد دانه در هر گیاه نیز به تعداد نیام در بوته و تعداد دانه در هر نیام بستگی دارد (یزدی صمدی و عبد میشانی، 1373).

1-8-1- مراحل رشد رویشی (V)
این مراحل به وسیله شماره گره‌های ساقه اصلی از هم مشخص می‌شوند.
V1: برگ های تک برگچه‌ای کاملا رشد کرده‌اند .
:V2 اولین برگ سه برگچه ای کاملا رشد کرده است.
V3: با احتساب گره برگ تک برگچه ای, سه گره با برگ های کاملا رشد کرده در ساقه اصلی وجود دارد.
Vn: با احتساب گره حامل برگ های تک برگچه ای، n گره با برگ های کاملا رشد کرده روی ساقه اصلی وجود دارد.

1-8-2- مراحل رشد زایشی (R)
: R1در این مرحله گلدهی شروع شده و رشد