جامعه بین‌الملل، سازمان ملل متحد، مخاصمات مسلحانه

نوامبر 16, 2019 By vZbR33JZrQ

 
 
 


   

 
 
 

فصل دوم

ابعاد حقوقی فعالیت ها ی نظامی فضایی دولت ها

 
 
 
اهمیت نظامی فضا درست از زمان آغاز فعالیت فضایی شناخته شده است. در حقیقت، انگیزه رفتن به فضا این اهمیت را ایجاد  کرده است. پیشرفت‌های تکنولوژی دهه۱۹۵۰ و به‌طور خاص موشک بالستیک (ICBM)، یک مسابقه‌ فضایی بین آمریکا و اتحاد جماهیر شوروی سابق به راه انداخت  که زنگ  شروع  آن  با فرستادن اولین ماهواره‌ ساخت بشر، اسپوتنیک ۱ در ۴ اکتبر ۱۹۵۷ نواخته شد. تنها ۳ ماه بعد در ژانویه ۱۹۵۸ بود که آمریکا اولین ماهواره‌ی خود به نام «کاشف ۱» را به فضا فرستاد. اگر چه دهه‌ ۱۹۶۰به‌طور کلی به عنوان یک دوره‌ی افول جنگ سرد شناخته شده است، اما اکتشافات فضایی فصل دیگری از تحقیقات متوالی را برای نفوذ نیروهای نظامی سران جهان در آن زمان باز نمود. با این وجود، انجمن‌های بین‌المللی، سریعا حتی با الفاظ ابتدایی به روند نظامی شدن فضا واکنش نشان دادند. مجمع عمومی سازمان ملل، اعلامیه‌های متعددی را مربوط به خلع سلاح فضاء ماوراء جو صادر کرده که اعلامیه اول، اعلامیه ۱۱۴۸ مورخ ۱۴ نوامبر ۱۹۵۷و مربوط به کاهش تسلیحات و عدم استفاده نظامی از فضاء ماوراء جو می‌باشد. در این اعلامیه بر این اصل که می بایست استفاده از فضا منحصرا برای اهداف صلح‌آمیز و علمی باشد تأکید شده است. اعلامیه مهم دیگر، اعلامیه مورخ ۲۰ دسامبر۱۹۶۱ می باشد. این اعلامیه از دولت‌ها می‌خواهد که فعالیت‌های فضایی آن‌ها در چارچوب قوانین بین‌المللی موجود در فضاء ماوراء جو باشد و همچنین عدم تخصیص ملی در فعالیت‌های فضایی خود را رعایت نمایند. با این وجود، مهمترین اعلامیه، اعلامیه ۱۹۶۲ است که به صورت اجماع توسط مجمع عمومی در ۱۳ دسامبر ۱۹۶۳ تصویب شده است.(این اعلامیه مربوط به اصول حقوقی حاکم بر فعالیت های کشورها در کاوش و بهره برداری از فضاء ماوراءجو، کره ماه و دیگر کرات آسمانی می باشد).این بیانیه حقوقی به دنبال فراهم آوردن راهی برای چگونگی استفاده از فضا جهت اهداف صلح‌آمیز به سودهمه‌ بشریت است. هدف این بیانیه حقوقی تهیه یک راهنمای جامع جهت ملزم کردن دولت ها برای فعالیت‌های فضایی در چارچوب قواعد ناظر بر کنترل تسلیحات می‌باشد. همچنین این بیانیه ابر قدرت‌ها را تشویق به مشارکت در وضع قوانین الزام‌آور با توجه به فعالیت‌های نظامی در فضاء ماوراء جو کرد. فعالیت های فزاینده آمریکا و اتحاد جماهیر شوروی در فضا و احساس نگرانی ناشی از آن  در جامعه بین‌المللی منجر به مذاکره و تصویب پیمان ۱۹۶۷ درباره‌ قوانین حاکم بر فعالیت‌های کشورها در اکتشافات و استفاده از فضاء ماوراء جو، ماه و دیگر اجرام آسمانی (معاهده فضاء ماوراء جو یا OST) گردید. این معاهده اولین سند الزام‌آور قانونی در آئین‌نامه فعالیت‌های فضایی است، و به عنوان فرمان کبیر قانون فضا در نظر گرفته می‌شود.

۱– ۲ –تاریخچه و چگونگی شکل گیری فعالیت های نظامی در فضا

صعود به آسمان از طریق ابزار ساخت دست بشر این امکان را فراهم آورد تا از فضا در کنار کاربردهای دیگر به عنوان واسطه‌ای برای اهداف نظامی استفاده شود. اما عملیات نظامی در فضاچیست؟ عملیات نظامی فضایی به هر فعالیتی در فضا اطلاق می‌شود که توسط بشر، با عنوان مشروع (قانونی) یا بالفعل در سازمان نظامی کشوری ثبت قانونی شده و اجرا گردد. برای مثال، ماهواره‌ها ممکن است وظایف زیادی برای اهداف نظامی انجام دهند که شامل ارتباطات، اطلاعات آب و هوایی، دریافت از راه دور و هوانوردی (مانند GPS و راهنمای موشک) می‌باشد. مادامیکه عملیات نظامی در فضا ادامه داشته باشد، سلاح فضایی نیز در فضا یافت خواهد شد. سلاح فضایی نیز به معنای معرفی سیستم‌های تسلیحاتی قابل استفاده در فضاء ماوراء جو است. مثال‌های سلاح‌های فضایی اختصاصی شامل سلاح‌های انرژی جنبشی[۷۳]و سلاح‌های انرژی مستقیم[۷۴]می‌باشد. مفهوم سلاح‌های انرژی جنبشی بسیار ساده است «کشتن» از طریق تأثیر سرعت بالا (از ضربه-به کشتن) انجام می‌گیرد. سلاح‌های انرژی مستقیم شامل برد وسیعی از فن‌آوری‌ها از جمله لیزرها، پرتوهای ریز و فناوریهای تداخل سیگنالی مانند میکروویوهای با قدرت بالا یا فرکانس‌های رادیویی قدرت بالا می‌باشند. سلاح‌های پرتو افشانی و الکترومغناطیسی[۷۵] که زیر مجموعه‌ی دیگری از (DEWS)[76] می‌باشند از طریق نشر و یا تولید ضربان الکترومغناطیسی یا پرتو افشانی عمل می‌کنند. وسیله‌ای که از دو دستاورد در یک زمان حاصل می‌شود سلاح هسته‌ای است. اخیرا سلاح‌های مجاورت منفجر شونده[۷۷] که همچنین مین‌های فضایی نامیده می‌شوند به محض برخورد یا در مجاورت منفجر می‌شوند. برخلاف پیشرفت‌های تکنولوژی، واقعیت‌های سیاسی دراین زمینه سبب شده است که کشورهایی که به توانایهای فضایی نایل شده اند، بکوشند تا از قابلیت‌های فضایی،  به عنوان وسیله‌ای برای دفاع و دوام امنیت ملی‌خود استفاده نمایند.اما با این وجود،
سلاح سازی فضایی توسط این دولت‌ها بزرگ نمایی شده است. این فصل تمرکز دارد بر روی این مسأله که چگونه و تا چه میزان استفاده‌ از قدرت توسط سیستم های تسلیحاتی در فضا تحت قوانین بین‌المللی موجود، و به‌طور خاص، معاهده‌ فضاء ماوراء جو، منشور سازمان ملل متحد و قواعد کاربردی مخاصمات مسلحانه، قانونی می‌باشد. در ابتدا با ارتش و سلاح های فضایی و پیشینه قانونی-تاریخی آن ها به این مبحث پرداخته می شود.

۲– ۲ – پیدایش جنگ فضایی

زمانیکه معاهده “OST” در سال۱۹۶۷ به امضاء رسید، دارایی فضایی، یک قسمت عمده و مهم از سیستم دفاعی دو ابر قدرت به شمار می‌رفت. سیستم‌های ماهواره‌ای اکتشافی و مراقبتی، هدف ۳ گانه ی جمع‌آوری اطلاعات جاسوسی، دیده‌بانی-کنترل نظامی و تحقیق را برآورده می‌کنند. این سیستم‌های فضایی از طریق قرارداد ضمنی بین آمریکا و اتحاد جماهیر شوروی به عنوان ابزار قانونی ایجاد اطمینان و معاوضه‌ اطلاعات پذیرفته شده‌اند. غیر قابل انکار است که از زمانی که اولین ماهواره در مدار قرار گرفت، فضا پیشرفت فزاینده‌ای را در کمیت و کیفیت نظامی به خود دیده است. جنگ اول خلیج فارس(۱۹۹۱) برای اولین بار فواید عملی قابلیت‌های فضایی افزایش نیرو در جنگ را نشان داد. در طول جنگ اول خلیج فارس، ماهواره‌ها، خدمات مهم و با ارزشی را برای کشورهای دارای این تکنولوژی فراهم نمودند. خدماتی که می‌توان آن‌ها را به عنوان استفاده نظامی غیر فعال، از فضایی خارجی، در نظر گرفت. این پدیده سبب شد که بعضی از متخصصین آن را «اولین جنگ فضایی» بنامند، زیرا اولین موقعیتی بود که در آن طیف وسیعی از تجهیزات فضایی مدرن برای یک درگیری زمینی به کار گرفته شد. وابستگی به سیستم‌های ماهواره‌ای یک بار دیگر در لشکرکشی کوزوو در سال ۱۹۹۹ و حتی پس از آن در جریان تهاجم به عراق در سال ۲۰۰۳ نمایش داده شد. بنابراین انتظار می‌رود که سیستم‌های ماهواره‌ای در طراحی‌های نظامی به عنوان عامل فزاینده  نیرو در حمایت از جنگ‌های آینده توسعه یابد. قابلیت‌های جنگی فضایی که قابلیت‌هایی در جهت کاربرد نیرو نظامی است تقریباً، منحصراً توسط آمریکا و اتحادجماهیر شوروی از اواخر دهه‌ ۱۹۵۰ تحقیق، توسعه و مورد آزمایش قرار گرفته است و سرانجام منجر به کشف سلاح‌های ضد ماهواره‌ای هوابردی [۸۶] با اهمیت بالا برای مقابله با حملات موشک های بالستیک قاره پیما[۸۷]شد.
توسعه‌ فعال و رو به رشد سلاح های ضد ماهواره ای تا اوایل دهه‌ ۱۹۷۵زمانی که پیمان موشک ضد بالستیک[۸۸] و پیمان کاهش سلاح‌های استراتژیک (استارت ۱ و ۲) به امضاء رسید ادامه داشت. پس از یک دهه‌ رکود در تولید این سلاح، در اواخر دهه ۱۹۷۰ دوباره رقابتی چشمگیر بین دو ابر قدرت در گرفت که در دوره ریاست جمهوری رونالد ریگان وارد مرحله تازهای شد. ریگان اولین رئیس جمهور آمریکا بود که آشکارا از سلاح‌های فضایی دفاع نمود و در سخنرانی معروف جنگ‌ ستارگان، طرح دفاع استراتژیک خود[۹۱] را اعلام کرد. طرح دفاع استراتژیک برنامه‌ای برای تضمین امنیت ملی می باشد که از طریق بالا بردن یک موشک غیر هسته ای دفاعی پوشش داده شده ، با اجزای فضایی برای مقابله با حمله موشکی شوروی است.
جامعه‌ بین‌المللی هنگامی که با چند آزمایش ابتدایی موفقیت‌آمیز با قابلیت‌های سلاح های ضد ماهواره مواجه شد تلاش کرد تا با آنچه به عنوان آغاز عملیات نظامی فضایی خوانده شد، مقابله کند. کنفرانس خلع سلاح[۹۳] ژنو یک نشست منحصر به فرد و چند جانبه خلع سلاح در فضا می‌باشد.از سال ۱۹۸۲ به بعد، این گروه بین‌المللی آغاز مذاکرات و ایجاد یک پیمان در جلوگیری از یک رقابت نظامی در فضاء ماوراء جو[۹۴] را در دستور کار خود قرار داد. با این حال هنوز توافقی برخلاف تکرارها و تأکیدها صریح مجمع عمومی سازمان ملل مبنی بر عدم تبدیل فضاء ماوراء جو به صحنه‌ای برای رقابت نظامی شدید به دست نیامده است.