منبع پایان نامه ارشد درمورد جبران خسارت، فروش کالا

نوامبر 11, 2019 By vZbR33JZrQ

در صورت درج شرط حق ممتازه در قرارداد حمل، اعتبار و دامنه اعمال آن (بنابر بر اصل آزادی قراردادها) در حدود توافق طرفین خواهد بود. معمولاً خطوط کشتیرانی شروطی را در بارنامه دریایی درج می نمایند که اختیارات بسیار گسترده ای در اعمال حق ممتازه بصورت خاص و عام به مالک کشتی اعطاء می نماید چنانچه در ماده ۱۶ (الف) بارنامه دریایی کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران این شرط بدین گونه درج شده است:
«بابت کرایه حمل و کرایه فضای استفاده نشده و مابه التفاوت کرایه حمل و هر نوع مخارج دیگر قبل و بعد از بارگیری منجمله مال الاجاره ایام تعطیلی، هزینه تعمیرات کالا، هزینه های حمل کالا به بندر بارگیری و مخارج نمایندگی فرستنده کالا همچنین جریمه ها، خسارات و هر نوع مخارج دیگری اعم از اینکه در بارنامه قید شده یا نشده باشد متصدی حمل نسبت به کالا حق ممتازه دارد.»
همانگونه که مشهود است عبارت «هر نوع مخارج دیگر» عبارتی کلی و مبهم است در صورتیکه عرفاً حق ممتازه مخصوص مورادی ست که مالک کشتی با انجام عملی یا پرداخت مبالغی مستحق دریافت اجرت یا دریافت مبالغی که پرداخت نموده است شده باشد و مخارجی که ارتباط منطقی با کالا ندارد صاحب کالا را متعهد به پرداخت آن ننموده و تبعاً تصور ایجاد حق ممتازه برای مالک کشتی در این خصوص منتفی خواهد بود در حالیکه عبارت فوق الذکر بر خلاف عرف یاد شده امکان تسری و اعمال حق ممتازه را در موارد مذکور به صاحب کشتی اعطاء نموده است.
در ماده ۱۸ قرارداد اجاره زمانی «نایپ»[۶۳] نیز مانند مورد فوق برای مالک کشتی برای تمامی مبالغ پرداخت شده تحت قرارداد اجاره نسبت به کلیه کالاهای موجود در کشتی و کرایه های حمل فرعی (که ممکن است مستاجر های ثانی و … منعقد نموده باشد) حق ممتازه در نظر گرفته شده است(معلم نیا،۱۳۷۸،ص۱۷۱).
 
2-7-4-3- محدود بودن حق ممتازه به کالای موضوع بارنامه دریایی
در اغلب جملاتی که معرف حق ممتازه می باشند عبارت «متصدی حمل نسبت به کالا حق ممتازه دارد» درج گردیده است کلمه «کالا» در این عبارت دارای شبهه مصداقیه است بدین معنی که آیا منظور از آن همه کالاهای موضوع بارنامه دریایی است یا صرفاً کالایی است که کرایه حمل آن پرداخت نشده و یا مخارجی در ارتباط با آن هزینه شده است؟ ظاهر عبارت حکایت از آن دارد که منظور همان کالایی است که کرایه آن پرداخت نشده است یا مخارجی در اتباط با آن انجام شده است اگر چه فقط بخشی از این کرایه یا مخارج پرداخت نشده باشد و شامل همه کالاهای موضوع بارنامه دریایی نمی گردد(معلم نیا،۱۳۷۸،ص۱۷۱). با این همه در عمل شرکت های کشتیرانی با تفسیر موسع از عبارت «حق حبس» آن را نسبت به تمامی کالاهای موضوع یک بارنامه دریایی اعمال می نمایند.
 
2-7-4-4-حق ممتازه و استیفاء دیون متصدی از محل آن
در حقوق «کامن لا» دارنده حق ممتازه حق فروش کالا و تادیه دیون خود از محل فروش آن را ندارد(بر خلاف آنچه که در حقوق ایران حق فروش عین مرهونه جزء ماهیت ذاتی عقد رهن دانسته شده است.) مگر اینکه این امر در قرارداد مربوطه فروش کالا نیز پیش بینی شده باشد که این امر با توجه به «اصل آزادی قراردادها» معتبر می باشد. کشتیرانی جمهوری اسلامی نیز با توجه به همین محدودیت در بند «ب» ماده ۱۶ بارنامه دریایی مخصوص خود، برای گریز از این محدودیت حق فروش را بدین صورت تصریح نموده است: «متصدی حمل به منظور حفظ حقوق و اخذ مطالبات خود می تواند کالا را بطور خصوصی و یا از طریق حراج به فروش رساند. وظیفه متصدی حمل در مورد اعلام امر به تجار یا اخطار قصد فروش به ارسال کننده یا گیرنده کالا انجام شده فرض می شود.»
با این توصیف متصدی حمل بدون اخطار قبلی به صاحب کالا می تواند اقدام به فروش کالا به نحو مقتضی نماید اما متصدی باید قبلاً کرایه پرداخت نشده یا هزینه هایی که بابت کالا متحمل شده است را از صاحب کالا مطالبه نموده باشد به نحوی که میزان بدهی صاحب کالا دقیقاً معلوم باشد(معلم نیا،۱۳۷۸،ص۱۳۶).
 
 
 
2-7-5- شرط غفلت(معاف کننده یامحدود کننده مسئولیت)
متصدیان حمل و مالکان کشتی معمولاً با گنجاندن شرطی در بارنامه که به شرط غفلت معروف است خود را از مسئولیتی که بر اثر غفلت خود یا کارکنان او رخ دهد معاف می سازند. چنانچه در پرونده بلاک برن و لیورپول:[۶۴] دادگاه در خصوص ورود آب شور به انبار پائین در اثر غفلت مهندسین کشتی و خسارت دیدن شکر موجود در آنجا مالک کشتی (تصدی حمل) را مقصر ندانست چرا که به نظر دادگاه به موجب شرط غفلت مندرج در بارنامه تحت عنوان عبارت «مخابرات دریایی اعم از این که از غفلت مهندسین و یا دیگران ناشی شود» غفلت مهندسین مستثنی و مالک کشتی از جبران خسارت معاف شده بود(ایوامی،۱۳۷۵،ص۱۹۳).
در حقوق «کامن لا» در شرطی که به موجب آن متصدی حمل در مقابل خسارات ناشی از موارد خاص (مانند شرط غفلت و شرط عدم قابلیت دریانوردی، شرط معافیت از خسارت ناشی از تصادف) از مسئولیت مبرا دانسته می شود متصدی حمل باید با بکار بردن عبارات واضح، صریح و خاص (و نه عام) موارد معافیت خود را احصاء نماید.
در قانون دریایی ایران در شق «الف» بند ۲ ماده ۵۵ (به تبعیت از مقررات لاهه) متصدی حمل از مسئولیت خسارات ناشی از غفلت، قصور و یا عمل فرمانده و کارکنان وراهنمایان و مامور مجاز متصدی حمل هنگام دریانوردی و اداره امور کشتی مبرا دانسته شده است لذا به نظر می رسد درج شرط در بارنامه دریایی فقط جنبه تاکیدی داشته باشد.
البته باید توجه داشت دادگاه ها در تفسیر شرط غفلت دقتی خاص به کار برده در صورتی که عبارات شرط، موید اشتباهاتی غیر از غفلت باشد از تسری شرط غفلت به آن موضوعات خودداری خواهند نمود(ایوامی،۱۳۷۵،ص۱۹۴).