دیدگاه فقهای امامیه، دیدگاه فقهای عامه

نوامبر 14, 2019 By vZbR33JZrQ

درروش تولید مثل از طریق نطفه، زن و مرد فقط وسیله هستند و اگر مشیت الهی بر این نباشد بچه‌ای متولد نخواهد شد. در شبیه سازی هم انسان فقط در حدی که مقدمات را مهیا کند مؤثر است و خلق واقعی با خداوند متعال است. در صورتی که خواست الهی به این باشد که از راه شبیه سازی بچه‌ای به وجود نیاید تلاش در این راه بی فایده است.
۱-۴-۲- لقاح مصنوعی
همگام با گسترش حوزه دانش بشری و ظهور دستاوردهای نو در قلمرو علوم تجربی، مسائل و موضوعات پیچیده فقهی و حقوقی نیز پدیدار آمده، راه حل های مناسب خویش را می طلبند. فقه امامیه با برخورداری از اصل «اجتهاد» توانایی رویارویی با مسائل نوپیدا و ارایه بهترین راه حل ها را داراست. «تلقیح مصنوعی» نیز یکی از مسائل نوپیداست که پیشرفت دانش پزشکی آن را به عرصه فقه و حقوق کشانده و از آنجا که قوانین و مقرّرات حقوقی ما ریشه در احکام مذهبی دارد، هیچ حقوقدان و اندیشمندی در دانش حقوق، نمی تواند بدون بهره مندی از این منبع عظیم، در جهت قانونی کردن چنین مسائل جدیدی گام بردارد، بلکه نخست باید فقیهان جواز شرعی آن را تایید و حکم وضعی آن را روشن کنند، سپس به صورت ماده یا مواد قانونی درآید. قبل از بیان دیدگاه های فقهی در مورد تلقیح مصنوعی لازم است که تعریف و انواع تلقیح مصنوعی بیان گردد:
۱-۴-۲-۱- تعریف لغوی و اصطلاحی لقاح مصنوعی:
تلقیح در لغت به معنی باردار کردن و لقاح به معنای باردار شدن است(محمد بن منظور الإفریقی المصری ۱۹۹۷ م، ص ۵۱۲). مفهوم اصطلاحی آن از معنای لغویش دور نگردیده؛ بدین معنا که تلقیح مصنوعی عبارت است از این که زن را با وسائل مصنوعی و بدون آن که نزدیکی صورت گیرد، باردار کنند.(نایب زاده، ۱۳۸۰، ص ۹) و به طور کلی بر دو نوع است: تلقیح مصنوعی داخلی و تلقیح مصنوعی خارجی. تلقیح مصنوعی داخلی عبارت است از روشی که عمل تلقیح بین اسپرم مرد و تخمک زن در داخل رحم صورت می گیرد؛ و بر حسب این که بین صاحبان نفطه رابطه زوجیت بوده و یا چنین ارتباطی وجود نداشته است به صور مختلف تقسیم می گردد که در ادامه، بررسی خواهند شد . در تلقیح مصنوعی خارجی نیز عمل تلقیح بین اسپرم و تخمک در خارج از رحم صورت می گیرد و دارای اقسامی است که خواهد آمد.(عمر بن محمد بن ابراهیم غانم، ۱۴۲۱، صص ۲۲۹ ـ ۲۳۴)
۱-۴-۲-۲- بررسی فقهی تلقیح مصنوعی
تلقیح مصنوعی داخلی: تلقیح مصنوعی که بحث آن در این فصل مطرح می شود، مشتمل بر دو گونه است: تلقیح مصنوعی هومولوگ و تلقیح مصنوعی هترولوگ
بند نخست: تلقیح مصنوعی هومولوگ:
هرگاه شوهر قادر به تولید اسپرم باشد ولی به علل جسمانی یا روانی، باروری زن از طریق عادی و به وسیله مقاربت ممکن نباشد، از این روش استفاده می شود. دراین زمان با استفاده از تکنیک‌های کمکی تولید مثل،اسپرم شوهر به زن تلقیح می شود تا از این طریق باردار گردد.
بند دوم: دیدگاه فقهای امامیه:
در گذشته برخی ازفقیهان بنام شیعه(نظیر مرحوم ایه الله بروجردی و ایه الله میلانی؛ به نقل از: اسدالله امامی، (بی تا، بی جا)، ص ۳۶۲) این عمل را جایز نمی دانستند، ولی اینک غالب فقها آن را تجویز می کنند.[۱۹]
دلیل جواز این نوع باروری آن است که نطفه از اسپرم و تخمک زوجین بسته شده و تنها لقاح از راه غیر معمول بوده است و دلیلی بر حرمت آن وجود ندارد، اصل برائت عقلی و شرعی نیز بر جواز آن دلالت دارد؛(محمدالمؤمن ۱۴۱۵ ق، ص ۸۰) همچنین هیچ عنوانی از عناوین حرام از قبیل زنا یا ریختن منی در رحم حرام و یا جای دادن آن در چنین رحمی، بر این کار صدق نمی کند.( محمدالیزدی، ۱۳۷۷، ص ۱۲)
بند سوم: دیدگاه فقهای عامه:
اکثریت فقهای اهل سنّت این نوع تلقیح را در صورت رعایت ضوابط و شروط معینی جایز می دانند؛( محمود الشلتوت ۱۳۹۵، صص ۳۲۷ و ۳۲۸، و یوسف القرضاوی  ۱۴۱۸، ص ۲۱۸)و در مقابل، عدّه کمی چون شیخ احمد الحجی این عمل را جایز ندانسته اند.(خالد منصور   ۱۴۲۰، صص ۸۳ و ۸۴) مهم ترین دلیل موافقین، آن است که این کار سبب می شود زوجین صاحب فرزند شوند و در میان آنها مودّت به وجود اید و زندگی آنها استمرار پیدا کند.( محمد بکر اسماعیل، ۱۴۱۹، ص ۳۵۴؛ و محمود الشلتوت، پیشین) در مقابل، مخالفین می گویند: دارا شدن فرزند فقط از طریق مقاربت امکان پذیر است و بچه دار نشدن مشیت الهی است که تلقیح مصنوعی با آن مخالف است.( ر.ک حسینی، ۱۴۲۰، ص ۸۴ تا ۱۰۴)
بند چهارم: تلقیح مصنوعی هترولوگ
این نوع تلقیح زمانی ضرورت می یابد که زن استعداد باروری دارد، ولی شوهر فاقد چنین توانی است . در این هنگام به اندازه کافی اسپرم مرد بیگانه به طریق مجاز اخذ و پس از شستشو و دفع زوائد به رحم زن انتقال می یابد تا لقاح در لوله رحم صورت پذیرد .
 
بند پنجم: دیدگاه فقه امامیه
این مسأله در ادّله فقهی، به طور خاص عنوان نشده است، ولی فقها با استناد به عمومات و اطلاقات ادلّه در مورد جواز یا حرمت آن اظهار نظر نموده اند؛ لیکن می توان گفت به کارگیری این روش، موافقان اندک(خامنه‌ای و موسوی بجنوردی؛ به نقل از: محمد روحانی علی آبادی، ص ۲۸۳ و نیز محمد الیزدی، پیشین، ص ۱۵.)و مخالفان فراوان(ر.ک: امام خمینی، ۱۴۲۱، ص ۵۹۲؛ موسوی گلپایگانی ، بی تا)، ص ۱۷۷؛ لنکرانی؛ ۱۳۷۷، ص ۶۰۲ ؛ خراسانی، ۱۴۲۱، ص ۷۷۰) دارد.
بند ششم: دیدگاه فقهای عامه
فقهای اهل سنّت نیز عمدتاً این نوع از تلقیح را حرام می دانند که در ادامه به دو مورد از مهم ترین ادلّه آنان می پردازیم: