فایل پایان نامه دیدگاه فقهی ضمان پزشک، ضمان طبیب در فقه شیعه، قانون مجازات اسلامی

نوامبر 16, 2019 By vZbR33JZrQ

ب)درموارد اضطراری که ولی یا قیم شخص بیمار یا مصدوم در دسترس نباشد وحال بیمار وخیم باشد نیاز به کسب رضایت نیست واگر بیمار همراهی داشته باشدباید وضع آینده بیمار را به اطلاع او رساند.
ج)گاهی بیمار با تاکید پزشکان براقدام جراحی فوری یا درمان طبی لازم ،حاضر به دادن رضایت نیست ودر معرض خطر جدی قراردارد یا در صورت درمان نشدن بیماری اش امکان سرایت به دیگران وجود دارد دراین شرایط پزشک یامسئولان بیمارستان بایدمراتب راسریعا به مقامات قضایی وانتظامی منعکس کنند.
د)دربرخی موارد علاوه بررضایت خودفرد رضایت فرد دیگری هم لازم است مانندعمل جراحی بستن لوله ها یا سقط جنین های طبی که علاوه بررضایت ودرخواست زن رضایت همسروی هم لازم است البته درمواردی اضطراری اخذ رضایت همسر لازم نیست.
بنددوم:برائت نامه
پزشکان معمولا در هنگام شروع به اقدامات تشخیصی ودر مانی در مراکز پزشکی از بیماران خود برائت اخذ می کنند وهنگامی که بیماری پزشک معالج خویش رابرئ الذمه می نماید آنان را از هرگونه مسئولیت در فبال عوارض یا خساراتی که در نتیجه اقدامات در مانی وتشخیصی پزشک وتیم پزشکی عارض می شود مبَرا می نمایدموضوع برائت به قدری در اقدامات تشخیصی مهم است که قانون گذار ها در دوماده ۴۹۵و۴۹۷ به به بررسی موضوع برائت با شرایط خاص خود پرداخته است در اینجا ضمن اشاره به مواد قانون مجازات اسلامی نگاهی هر چند گذرا به حقوق مصر هم خواهیم انداخت
ماده ۴۹۵.ق.م. مقرر می دارد هرگاه پزشک در معلجاتی که انجام می دهد موجب تلف یا صدمه بدنی گردد ضامن دیه  مگر آنکه عمل او مطابق مقررات پزشکی وموازین فنی باشد یا اینکه قبل از معالجه برائت گرفته باشد ومر تکب تقصیری هم نشود وچنان چه اخذ برائت از مریض به دلیل نابالغ یا مجنون بودن او معتبر نباشد یا تحصیل برائت از او به دلیل بیهوشی ومانند آن ممکن نگردد برائت از ولی مریض تحصیل  می شود .
تبصره ۱- در صورت عدم قصور یا تقصیر پزشک در علم وعمل برای وی ضمان وجو ندارد هر چند برائت اخذ نکرده باشد .
ماده ۴۹۷ق. م. مقرر می دارد ((در مواردضروری  که تحصیل برائت ممکن نباشد وپزشک برای  نجات مریض  طبق مقررات اقدام به معالجه نماید کسی ضامن تلف یا صدمات وارده نیت»
برائت تحصیل شده  مربوط به عدم تقصیر است ودر صورت تقصیر ،پزشک ضامن است حتی اگر برائت تحصیل کرده باشد بعلاوه شرط برائت ،پزشک را از نتایج مسئولیت  ناشی از تقصیر وی معاف نمی نماید واگر پزشک در مراقبت های معموله رعایت موازین علمی راننموده باشد علی رغم تحصیل برائت قبلی ،مقصر وضامن جبران خسارت وارده خواهد بود به عنوان مثال اگر طبیبی به جای  آمپول امتین ،آمپول مرفین به مریض تزریق کند ومنجر به فوت وی شود بزهکار شناخته می شود ودفاع متهم به اینکه من در نسخه آمپول امتین  نوشته بودم واطمینان داشتم که داروساز اشتباه نمی کند واز طرفی این دوآمپول به هم شباهت دارد وبه خواندن لاتین آشنایی نداشتم مؤثردر برائت وی نیست.
اداره حقوقی قوه قضاییه در نظریه مشورتی شماره ۴۹۶۲/۷مورخ ۱۰/۹/۱۳۶۲ بیان داشته است در صورتی که پزشک قبل از شروع به درمان از مریض یا ولی او برائت حاصل نماید هر گاه در حین معالجه موجب تلف جان یا نقص عضو یا خسارات مالی شخص مریض شود از تعقیب وتعرض مصون است .
سوالی که مطرح می شود این است که ،چنان چه پزشکی در حین عمل جراحی سبب آسیب رساندن یا فوت بیمارشود آیامی تواند به استناد اخذ رضایت ویا برائت از بیمار واولیاء یا سرپرستان یا نمایندگان قانونی آنها خود را معاف از مجازات بداند یا خیر؟  

به نظر اکثریت علمای حقوق  چنان چه پزشک  قبل از شروع به درمان از بیماریا ولی او برائت حاصل نماید عهده ار خسارت جانی یا مالی پدید آمده نخواهد بودولی باتوجه به روال منطقی ومطلوب وعرف عقلاء وجوامع پزشکی در سراسر جهان  که به منظور حفظ وصیانت جان افراد جامعه ونجات  بیماران ودردمندان هرگونه بی احنیاطی وبی مبالاتی رادر حرفه مقدس طبابت نفی می کند وتاکید فراوان به رعایت مقررات وانضباط شغلی درخدمات پزشکی ودرمانی دارند وبا عنایت به زمینه فقهی مسئله که برائت  طبیب را وقتی نافذ می داند که علاج او روی بیمار برمجرای عقلایی صورت گرفته باشد ویا دارویی که تجویز نموده به نظر اهل تشخیص متناسب به درد بیمار باشد وبا توجه به اینکه علی الاصول پزشک  امین ومورد اعتماد بیمار است به مقتضای قاعده امانت ؛در صورت تعدی وتفریط « بی احتیاطی وبی مبالاتی » مسئولیت خواهد داشت.۱زیرا برائتی  که از ناحیه پزشک معالج ،سهل انگاری صورت پذیرد وسبب آسب رساندن یا فوت بیمار شود ،پزشک مذکور ضامن است وبرائت حاصله مؤثر خواهد بود.
مسئله برائت واخذ آن قبل از درمان توسط پزشک درحقوق مصر هم مورد پذیرش قانون گذار وفقهای اهل سنت  قرار گرفته  است اما فقهای اهل سنت در مورد پذیرش مسئولیت پزشک ماهر ومتخصص با پزشک غیر متخصص فرق گذاشته اند .
عقیده حقوقدانان وفقهای مصری براین است که پزشک ماهر ومتخصص معولا در انجام اقدامات درمانی ازبیمار خود برائت اخذ می نماید لذا تنها اخذ رضایت وبرائت ازبیمارجهت رهایی اززیربار مسئولیت  کافی به نظر نمی رسد زیرا وقتی پزشک مذکور فاقد مسئولیت است که در معالجات  خود موازین فنی وعلمی را رعایت کرده ومرتکب تقصیر هم نشده باشد بنابراین پزشک دماهر ومتخصص اگر چه در کار خود مهارت دارد اما باید در هنگام درمان اولا ازبیمار یا ولی او رضایت وبرائت اخذ نماید ثانیا موازین فنی وعلمی رارعایت نماید وثالثا مرتکب
قصور وسهل انگاری نشود بعلوه درموارد فوری وضرورت پزشک ازتحصیل رضایت وبرائت معاف شده است که در صورت تلف وصدمه ضامن نمی باشد به شرطی که موازین علمی وفنی را رعایت نموده باشد زیرا اصل درمورد پزشک ماهر ومتخصص این است که عمل او همراه با تقصیر نباشد بنابراین پزشک متخصص وماهربجز شرایط ضروری واورژانسی دربقیه موارد با رعایت اخذ رضایت  وبرائت ورعایت موازین  فنی وعلمی  وعدم قصور وسهل انگاری در صورت تلف وصدمه بدنی ضامن نمی باشد.۱ یعنی قصور پزشک در نتیجه اقدمات درمانی شرط مسئولیت او می باشد.
اما موضوع درمورد پزشک غیر متخصص کمی فرق می کند در واقع پزشک غیر متخصص کسی است که اقدامات درمانی اومعمولا نتیجه  نادرست به دنبال دارد .
کسی است که تخصص لازم را جهت انجام امور درمان وارائه خدمات به بیماردراختیار ندارد وبا همان مهارت ناچیز خود اقدام به درمان بیمار می نماید.
گاهی اتفاق می افتد که پزشک مذکور بیمار را ویزیت می کند ودر اقدام به درمان بیمار دربسیاری ازاوقات بجای درخواست آزمایش برای بیمار اقدام به نوشتن نسخه براساس  تشخیص ظاهری می نماید لذا بیمار دربسیاری ازاوقات بجای درخواست آزمایش برای بیمار اقدام به نوشتن نسخه  براساس تشخیص ظاهری می نماید که دراین گونه موارد در صورت تلف وصدمه ضامن خسارت خواهد بود چون درمورد پزشک غیرمتخصص اصل براین است  که عمل اوهمراه باتقصیر است لذا اگر پزشک غیر متخصص اقدام به عمل جراحی نماید وموازین  فنی وعلمی را رعایت نماید. ومشکل خاصی در اقدام به عمل جراحی برای بیمارپیش نیاید رها ازمسئولیت می باشد بنابراین چنان چه پزشکی در رشته ای تخصص نداشته باشد اقدام به عمل جراحی نماید ولی از بیمار برائت گرفته باشد وموازین فنی وعلمی رارعایت کرده باشد مرتکب جرمی نشده وموضوع قابل تعقیب کیفری نیست اما اگر پزشک  غیر متخصص مذکور با وجود اقدام به عمل جراحی واخذ رضایت وبرائت ورعایت موازین فنی وعلمی موجب خسارت وصدمه بدنی شود ضامن خواهد بود.۱
سوال: اگر پزشک غیر متخصص در نوشتن نسخه اشتباه کند وبیمار نسخه را تهیه کرده وپس از استفاده آسیب ببیند ضمان کیست؟
پاسخ:در صورت سهل انگاری وحاذق نبودن پزشک دیه برعهده اوست.
گفتار سوم:دیدگاه فقهی ضمان پزشک
باتوجه به اهمیت وجایگاه والای امر طبابت ومعالجه اگر پزشکی ماهر تمام تلاش وسعی خودرادر راه علاج بیمار صرف کند،اما نهایتا منجر به فایده ای نشود ومریض دچارنقص عضوشده ویا بمیرد دراین صورت دیدگاه فقهادر مورد ضمان یا عدم ضمان چنین پزشکی مختلف است مشهور فقها وحقوقدانان قائل به ضمان هستند وپزشک  را ضامن م یدانند وبه روایات واجماع وقواعد فقه استناد کرده اند ولی درمقابل برخی از فقها با استناد به اصل برائت ،اذن شرع،اذن بیمار وهمچنین روایات حکم به عدم ضمان کرده اند وچنین استدلال کرده اند که تمیک به اصل برائت  با وجود دلیل اشتغال ذمه بلاوجه است راهای گوناگ.نی برای سقوط ضمان پزشک ذکر شده است ،اما تنها تحصیل اصل برائت ،مسقط ضمان دانسته وقانون گذار نیز تنها آن را پذیرفته است .
اینک سوال این است که آیا پزشک مسئول اعمال خویش وضامن جبران خسارت وارده می باشدیا نه؟در اینجا ضمان یا عدم ضمان پزشک طبق ادله در فقه اهل شیعه واهل سنت بررسی شود تا معلوم گردد پزشک حاذق ومتخصص وهمچنین پزشک غیر متخصص در چه مواردی ضامن می باشند وبرفرض ضمان ،آیا راهی برای سقوط ضمان وجود دارد که باالاخره ذمه پزشک از ضمان بری شود یاخیر؟بنابراین دراین نوشتار بررسی اقوال کسانی هستند که معتقدند پزشک ضامن است ونیز اقوال کسانی که معتقدند پزشک ضامن نیست وجمع بندی نظریه هردوگروه پرداخته ودر پایان عامل سقوط ضمان طبیب  را ذکر می کنیم .


مبحث نخست:ضمان طبیب در فقه شیعه