رکن حل و فصل اختلاف، سازمان بهداشت جهانی

نوامبر 12, 2019 By vZbR33JZrQ

 
 
نتیجه گیری
آزاد سازی تجارت که هدف اصلی سازمان تجارت جهانی است و تامین بهداشت در سراسر جهان که دغدغه اصلی سازمان بهداشت جهانی است گرچه در نگاه نخست ارتباطی با یکدیگر ندارند ولی در واقع تجارت و بهداشت در دنیای پیچیده کنونی ارتباط ناگسستنی با یکدیگر دارند. اما پیچیدگی این ارتباط در این است که  نگرش این دو سازمان به موضوع سلامت و بهداشت از دو بعد مختلف است. سازمان تجارت جهانی در این حوزه بر تجارت و اقتصاد تمرکز دارد، در حالی که سازمان بهداشت جهانی اولویت را به بهداشت جهانی داده است.از این رو در سیاستهای این دو سازمان در خصوص مسایل مربوط به بهداشت و سلامت انسانها، تفاوتهایی قابل مشاهده است. به طور مثال سازمان تجارت جهانی با هرگونه محدودیتی در تجارت مخالف است به عبارتی دولتها برای حفظ سلامت جامعه ، تا جایی می توانند تجارت آزاد را کنترل کنند که مخالف اصول اساسی سازمان تجارت جهانی نباشد ولی سازمان جهانی بهداشت از دولتها می خواهد تا برای حفظ سلامت جامعه برخی از تجارتها را محدود کنند که نمونه ی بارز آن تجارت تنباکو است.
بنابراین برای به حداقل رساندن تعارضهای احتمالی بین تجارت و بهداشت و به حداکثر رساندن منافع متقابل آنها نیاز به تعامل بیشتر بین سیاست گذاران تجاری و بهداشتی در راستای آگاهی متقابل در مورد سیاست گذاریهای طرفین و همینطور ایجاد اصولی مدون برای حمایت از هردوی آنها در کنار یکدیگر ،وجود دارد که در این راستا اقداماتی توسط دو سازمان مذکور نظیر انتشار کتابی با مضمون توافقنامه های سازمان تجارت جهانی و سلامت جهانی که توسط دبیرخانه دو سازمان انتشار پیدا کرده است ، صورت گرفته است.
اما همکاری های  این دو سازمان در این حد نیست بلکه در موافقتنامه های اساسی سازمان تجارت جهانی نظیر موافقتنامه گات، گاتس ، تریپس، موافقتنامه موانع فنی بر سر راه تجارت و موافقتنامه اقدامات بهداشتی و بهداشت گیاهی ،تلاش شده است قواعدی در مورد بهداشت عمومی در آنها گنجانده شود تا این اجازه به اعضا داده شود تا در صورت ضرورت برای حفاظت از زندگی و بهداشت انسانها ،حیوانات و گیاهان (اهداف مشروع) تجارت را با توجه به اصل عدم تبعیض (رفتار ملی- رفتار دولت کامله الوداد) محدود کنند زیرا طبق مقدمه اساسنامه سازمان تجارت جهانی برای اعضای این سازمان سلامت انسانها در اولویت است هرچند که در این مسیر باید از محدود کردن غیر ضروری تجارت پرهیز شود و هریک از شرایط موافقتنامه ای که بر اساس آن آزادی تجاری محدود می شود، رعایت شود.
لازم به ذکر است  موافقتنامه های سازمان تجارت جهانی که به صراحت اجازه اِعمال محدودیت های تجاری در راستای اهداف بهداشتی را به دولتها اعطا می کند، بر اجرای این محدودیت ها با رعایت اصول اساسی سازمان تجارت جهانی تاکید می کند.در اکثر موارد اختلافات ایجاد شده  مابین اعضا دو سازمان  در راستای تفاسیر  متفاوتی  است که از مفاد توافقنامه های  سازمان تجارت جهانی دارند. زیرا ممکن است برخی اقدامات کشورها با استدلال حمایت از سلامت و بهداشت عمومی منطبق با موافقتنامه های سازمان تجارت جهانی باشد در حالی که کشورهای دیگر این اقدامات را مخالف اصول اساسی سازمان و یا غیر ضروری تشخیص دهند.
حال اگر در این بین بین اعضا در مورد موضوعات تجاری بهداشتی اختلافی حادث شود برای حل و فصل اختلافات باید به نظام حل و فصل اختلافات سازمان تجارت جهانی رجوع کرد  زیرا  سازمان تجارت جهانی جزء تنها سازمانیهایی است که می تواند قوانین خاص خود را اعمال است و دارای نظام حل و فصل اختلافات منظمی است، به عبارت دیگر دارای قدرت اجرایی لازم است اما در مقابل در اساسنامه سازمان بهداشت جهانی هیچ نظام حل و فصل اختلافی پیش بینی نشده است.
نظام حل  و فصل  اختلاف سازمان تجارت جهانی زمانی استفاده می شود که کشورهای مختلف  تفاسیر  متفاوتی از مفاد توافقنامه های  سازمان تجارت جهانی داشته باشند و در صورتی که این اختلاف حادث شد در نظام حل و فصل اختلافات سازمان تجارت جهانی مراحلی پیش بینی شده است که هریک از طرفین که ادعایی دارد باید این مراحل را طی کند تا اختلافش با طرف دیگر حل شود. لازم به ذکر است هریک از این مراحل دارای مواعد زمانی خاص است تا حل و فصل اختلاف بیش از حد طولانی نشود. همچنین در این نظام برای مواقع ضروری نظیر اختلافات بر سر مواد غذایی آلوده و یا بهداشت عمومی ، استثنائاتی را برای مواعد زمانی تعیین کرده تا این موضوعات بسیار زودتر از اختلافات دیگر حل و فصل شود.
همانطور که گفته شد نظام حل و فصل اختلافات مراحلی را تعیین کرده تا اختلافات حل و فصل شود در این نظام ابتدا طرفین موظف هستند از طریق مذاکره اختلافات خود را حل کنند اگر این مذاکرات منجر به حل و فصل اختلافات نشود طرفین می توانند اختلاف را به هیات رسیدگی بدوی ارجاع دهند. این هیات با بررسی تمام جوانب گزارشی را صادر می کند و اگر گزارش مورد اعتراض طرفهای اختلاف  باشد  می توانند موضوع را به هیات استیناف ارجاع دهند، در نهایت رای صادره توسط هیات استیناف لازم الاجراست مگر کشورهای عضو رکن حل و فصل اختلاف به عدم تصویب آن رای دهند.
حال که از اختلافات مابین اعضا عبور کنیم در دنیای کنونی شاهد ظهور تهدیدات بهداشتی جدیدی هستیم نظیر بیماریهای جدید مانند ابولا و آلودگی مواد غذایی و … که اقدامات لازم جهت کنترل آنها هنوز در حال شکلگیری است. به علاوه، بسیاری از بیماری های قدیمی تر همچون سل، مالاریا و سوزاک، بدلیل مقاوم شدن نسبت به داروهایی که عموماً جهت درمان آنها بکار می روند، تبدیل به تهدید بزرگتری شده اند.گرچه موافقتنامه های سازمان تجارت جهانی مستقیماً  به موضوعات خاص بهداشتی نظیر کنترل بیماریهای واگیر، ایمنی غذا، دخانیات، محیط زیست، دسترسی به دارو، خدمات بهداشتی، تأمین غذا و تغذیه، و برخی موضوعات نوظهور همچون بیوتکنولوژی ، نمی پردازند با این حال سیاست گذاران داخلی کشورها در مواجهه با چنین مسائلی، باید این موافقتنامه های سازمان تجارت جهانی را درنظر داشته باشند زیرا هریک از آنها به نحوی ممکن است موجب محدودیت تجارت یا اعمال تبعیض در تجارت شود.
این موارد تنها نمونه هایی از مواردی است که دو سازمان با یکدیگر تعامل دارند در این راستا  برای به حداقل رساندن تعارضهای احتمالی بین تجارت و بهداشت و به حداکثر رساندن منافع متقابل آنها نیاز به تعامل بیشتر بین سیاست گذاران تجاری و بهداشتی در راستای آگاهی متقابل در مورد سیاست گذاریهای طرفین و همینطور ایجاد اصولی مدون برای حمایت از هردوی آنها در کنار یکدیگر ،وجود دارد.
انسجام گرایی در سیاستهای بهداشتی، تجاری در دو سطح ملی و بین المللی می تواند انجام شود . همانطور که بیان شد در سطح ملی وزارتخانه های بهداشت و تجارت با ایجاد کارگروهای تخصصی سعی بر ایجاد هماهنگی در سیاستها دارند که همین روش می تواند الگوی مناسب برای انسجام گرایی بین سیاستهای دو سازمان باشد. هرچند که سازمان بهداشت جهانی به عنوان عضو ناظر در برخی از ارکان سازمان تجارت جهانی حضور دارد و بر تصمیماتی که در مورد بهداشت عمومی اتخاذ می شود نظارت می کند ولی عملا این نظارت به معنای دادن مشورت به اعضای دیگر سازمان تجارت جهانی برای اتخاذ تصمیم است و عملا خود سازمان بهداشت جهانی  نمی تواند در تصمیم گیری شرکت کند.
همانطور که در قبل بیان شد، لازم است که  در نهایت دو سازمان باید با الگوبرداری از نحوه انسجام گرایی در سطح ملی و ایجاد کارگروه های مشترک مابین خود و در صورت امکان ایجاد نهاد دائمی مشترک، در مورد موضوعات مشترک تصمیماتی اتخاذ کنندکه هیچ گونه تعارضی بین سیاستهای دو سازمان در مورد موضوعات تجاری بهداشتی وجود نداشته باشد و عملا کشورهای عضو مشترک دو سازمان ،در انجام وظایف خود دچار سردرگمی نشوند.