مقاله قانون مجازات اسلامی، جرایم مستوجب حد، ابهامات موجود

نوامبر 16, 2019 By vZbR33JZrQ

این ماده در واقع جایگزین ماده ۱۰۶ قانون مجازات اسلامی می باشد که در آن مقرر شده است : زنا در زمان های متبرکه چون اعیاد مذهبی و رمضان و جمعه و مکان های شریف چون مساجد علاوه بر حد موجب تعزیر است .
در بحث اعمال مستوجب حد در ازمنه و امکنه خاص تغییراتی عمده نسبت به قانون مجازات اسلامی اعمال شده است . در قانون کنونی این ماده در باب زنا آمده است و اختصاص به زنا دارد . حسب نظریه مشورتی شماره ۱۶۵۱/۷۱-۲۳/۳/۶۷ اداره حقوقی « آنچه در ماده ۱۰۶ بیان شده است اختصاص به یک امر خاص دارد و موارد مورد نظر دادگاه استعلام کننده را که شرب خمر و تفخیذ می باشد نمی تواند مشمول ماده مذکور دانست زیرا با اصول و قوانین حاکم منطبق نخواهد بود . » ذکر عبارت « جرم موجب حد » در لایحه به صورت مطلق به کار رفته است و حاکی از این مطلب است که تمامی جرایم مستوجب حد در چنین شرایطی باعث تشدید مجازات مجرم می گردد .
تغییر دیگری که در این ماده ایجاد شده آنست که هتک حرمت آن مکان یا زمان خاص توسط آن عمل برحسب عرف کشف شود . مصادیق مذکور در این ماده با توجه به منطوق ماده تمثیلی است و حصری نمی باشد . از این رو در سایر ازمنه و امکنه که عرفاً حرمت و قداست داشته باشد نیز موجب تشدید مجازات مرتکب است .
در ماده ۱۰۶ قانون کنونی آمده است : « … علاوه بر حد موجب تعزیر است » ولیکن میزان تعزیر تعیین نشده است . نظریه مشورتی شماره ۴۳۱۹/۷-۱۸/۹/۱۳۷۵اداره حقوقی قوه قضائیه در این زمینه بیان کرده است: درمواد۶۸ ، ۱۰۶ و ۱۱۵ قانون مجازات اسلامی متخذ از فقه و تعزیر مذکور در آنها براساس فتاوای مشهورتا۷۴ ضربه است. مقنن درلایحه جدیدمیزان این تعزیررا تا۲۰ ضربه شلاق مطرح نموده است .
ب : حذف عناوین کلی
در ماده ۲۶۳ لایحه بیان شده است : هرکس پیامبر اعظم (ص) را دشنام دهد یا قذف کند ساب النبی بوده و به اعدام محکوم می شود .


تبصره : قذف هر یک از ائمه معصومین (ع) و یا حضرت فاطمه (س) یا دشنام به ایشان در حکم سب نبی است.
در این ماده تغییرات عمده ای نسبت به ماده ۵۱۳ قانون مجازات اسلامی می بینیم . قانونگذار در لایحه عبارت مقدسات اسلام و انبیای عظام را حذف نموده است .  

از ابهامات موجود در ماده ۵۱۳ ق.م.ا اختلاف نظری است که در خصوص عبارت « انبیای عظام » وجود دارد . ماده ۵۱۳ واژه نبی به صورت مطلق و از ظاهر آن چنین استنباط می شود که جملگی پیامبران را شامل می شود اما عبارت « انبیای عظام » ممکن است این شبهه را به وجود آورد که منظور قانونگذار پیامبران اولوالعزم هستند . دکتر ضیاء الدین پیمانی در کتاب جرایم علیه امنیت و آسایش این نظر را پذیرفته است ، ایشان می گوید : منظور قانونگذار از عبارت « انبیای عظام » پیامبانی هستند که نام حدود یکصد نفر از آنان در قرآن مجید و روایات معتبر ذکر گردیده و پنج نفر از آنان که از لحاظ رسالت بالاترند عبارتند از حضرت نوح ، حضرت ابراهیم ، حضرت موسی ، حضرت عیسی وحضرت محمد .[۱۳۰]
عده ای نیز نظر داده اند که صفت عظام در معنای لغوی خود یعنی بزرگ و عالی مقام به کار رفته است . دکتر میرمحمد صادقی می باشد که در کتاب حقوق جزای خود می گوید : در مورد انبیای عظام نباید تصور کرد که منظور از آن ، با توجه به بکار بردن صفت « عظام » تنها پیامبران بزرگ مثلاً انبیای اولوالعزم می باشند . در این جا واژه عظام از حیث تعظیم و بزرگداشت به کار رفته است و بنابراین توهین هر یک از کسانی که از لحاظ اعتقادات اسلامی جزء ۱۲۴۰۰۰ پیامبر شناخته شده الهی بوده اند مشمول ما ده ۵۱۳ قرار می گیرند .[۱۳۱]
حال در لایحه جدید ، قانونگذار تنها به ذکر عبارت « پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله » اکتفا کرده است و بدین وسیله به ابهامات موجود در خصوص عبارت « انبیای عظام » در ماده ۵۱۳ قانون کنونی پایان بخشیده است . بنا به تصریح مقنن در لایحه قذف و دشنام نسبت به حضرت محمد (ص) و ائمه معصومین و حضرت فاطمه (س)  ساب النبی می باشد .
به نظر می رسد حذف عبارت « مقدسات اسلام » از این ماده به این دلیل باشد که قانونگذار در باب حدود بیشتر به آراء فقها توجه نموده است و در نگارشات فقهی به ندرت تعریف جامعی از مقدسات اسلام ارائه گردیده و بیشتر به مصادیق آن پرداخته شده است . همچنین روایتی که مستقیماً از واژه اهانت به مقدسات اسلام استفاده کرده باشد وجود ندارد . ولی روایاتی وجود دارد که هر کدام از آنها می تواند به نوعی اهانت به مقدسات اسلام باشد . مثل برگشت از اسلام و ارتداد ، نفی پیامبری حضرت محمد (ص) و ….  دیدگاه فقها در قبال توهین به مقدسات حکم ارتداد می باشد . ارتداد هم آن می باشد که شخصی پس از داشتن دین اسلام کافر شود یعنی به وجود خداوند ، انبیاء  و یا دستورات صادره از طرف ذات باری تعالی  را مورد توجه خاص خود قرار ندهد . با توجه به اینکه مواد مربوط به ارتداد که بدواً در لایحه پیشنهادی بوده و بعد با ایراد شورای نگهبان مواجه شده و از لایحه حذف گردید ، در چنین مواردی می توان به مواد ۲۲۰ و ۲۲۱ لایحه استناد جست . برابر این مواد در مورد حدودی که در قانون ذکر نشده است مقام قضایی از رهبر استفتاء خواهد نمود .
عبارت ذیل ماده ۵۱۳ قانون مجازات اسلامی که می گفت : در غیر این صورت به یک تا پنج سال حبس محکوم می شود ، نیز حذف شده است . حال با حذف این عبارت یک سوال مطرح می شود و آن اینکه در تعریف ساب النبی در لایحه تنها به دشنام و قذف استناد شده است و سایر اعمال توهین آمیز ذکر نشده اند . آیا اعمالی توهین آمیز مثل افترا ، کذاب خواندن و امثالهم را که چهره پیامبر و ائمه و حضرت فاطمه (س) را مخدوش می کند با چه ماده ای باید رسیدگی نمود ؟ آیا صرفا باید با عمومات مواد تعزیری در این باره مورد بررسی قرار گیرند ؟ در پاسخ باید گفت که توهین به گذشتگان و افرادی که زنده نیستند با موارد توهین در قانون تعزیرات اسلامی همخوانی ندارد و به سختی بتوان این مورد را با آن مواد قابل مجازات دانست .