منابع و ماخذ پایان نامه مداخله بشردوستانه، روابط بین الملل، مسئولیت حمایت

نوامبر 16, 2019 By vZbR33JZrQ

۴-اولویت­ها


   الف- پیشگیری، مهمترین بُعد مسئولیت حمایت است: گزینه های پیشگیری، بایست همیشه قبل از در نظر گرفته شدن مداخله، با دقت مورد بررسی قرار گیرند و تعهدات و ابتکارات بیشتری به آن اختصاص داده شود.
ب- اجرای مسئولیت در هر دوی پیشگیری نمودن و عکس العمل نشان دادن، بایست همیشه متضمن این مطلب باشد که اعمال دارای اثر کمتر قهری و مداخله­جویانه، پیش از اعمال دارای اثر بیشتر قهری و    مداخله­جویانه مورد ملاحظه قرار گیرند.*
*- The Responsibility to protect, Report of the International Commission on Intervention and State Sovereignty (ICISS), International Development Research Center,  ۲۰۰۱,p.XI.

 
با انتشار گزارش کمیسیون بین ­المللی مداخله و حاکمیت کشور، انتقادهای حقوقدانان و سیاستمداران درباره محتوای این گزارش و به طور کلی، مفاهیم حول نظریه مسئولیت حمایت، آغاز گردید. ربکا همیلتون[۷۷] با ذکر انواع نگاه­های موجود به گزارش کمیسیون، درباره دسته­بندی منتقدان می­نویسد: «بسیاری از محققان به چهار چوب مسئولیت حمایت به عنوان کامل­ترین روشی که تاکنون راجع به مداخله بشردوستانه ارائه شده است، می­نگرند و در مقابل گروهی، گزارش را به مثابه بی­توجهی خطرناک نسبت به مسائل کنونی حقوق بین­الملل می­دانند. … برخی محققان بی­آنکه مخالف گزارش باشند، معتقدند که گزارش چیزی به مباحث مداخله بشردوستانه نیافزوده است. برای مثال، یکی از مفسران استدلال می­ کند که گزارش هیچ چیز جز تجدید حیات نظریه جنگ عادلانه[۷۸] سنت آگوستین در سده ۴۰۰ میلادی نیست. … منتقدانی دیگر هم استدلال می­نمایند که تغییر صرف کلام از مداخله بشردوستانه به مسئولیت حمایت، کمیسیون را از برخورد با مباحثی که همیشه درباره مداخله وجود داشته است، معاف نمی­سازد.»[۷۹]
در هر حال، به نظر می­رسد، نخستین چالش و نگرانی­ای که درباره نظریه مسئولیت حمایت وجود دارد، این است که درک اصولی از محتوای این نظریه در اذهان عموم و حتی بسیاری از مقامات رسمی وجود ندارد. بسیاری از آنها این نظریه را تنها بیان دیدگاه­های مداخله­جویانه غرب می­دانند و حتی از اینکه مسئولیت حمایت دارای مسئولیت پیشگیری و بازسازی است یا آنکه تنها در موارد محدودی قابل اعمال است، ناآگاهند.
جِرِمی لِویت[۸۰] نیز در مقاله­ای با هدف بررسی گزارش کمیسیون، انتقاداتی را مطرح می­ کند که به ذکر برخی از آنها در این قسمت اکتقا می­کنیم؛ نخستین انتقاد وی این است که کمیسیون در گزارش خویش بطور مُضیّقی، تنها به جنگ­های داخلی اشاره دارد و از جنگ­هایی که در میان کشور­ها در   می­گیرد و ممکن است در آن مسئولیت حمایت برای کشور­ها و جامعه بین ­المللی حاصل شود، غافل است. دوم اینکه، کمیسیون، خلاف آنچه که خود مدعی است، اساساً نوآوری­ای در رابطه با خلق سه مسئولیت پیشگیری، واکنش و بازسازی در ضمن مسئولیت حمایت انجام نداده است؛ بلکه می­توانیم چنین مفاهیمی را در بسیاری از نظام­های منطقه­ای کنترل مخاصمات، به ویژه در افریقا، با الفاظی نظیر مدیریت، حل وفصل و پیشگیری از درگیری[۸۱]، مشاهده نمایم. در هر حال، با فرض پذیرش خلق چنین مفاهیمی از سوی کمیسیون، گزارش هیچ مبیّنی وجود ندارد تا روشن سازد که چگونه این سه مسئولیت در جهان واقعی با هم ارتباط می یابد یا به عبارتی دیگر، این سه مسئولیت در عمل، چگونه با یکدیگر کار می­ کنند. سوم اینکه، برای به انجام رسانیدن اولویت پیشگیری، به منابع مالی کشور­های قدرتمند که منافعی در صرف هزینه جهت ایجاد سیستم هشدار به­هنگام[۸۲] و انجام عملیات­های پیشرفته پیشگیری و سایر موارد نیاز است. درحالی که کمیسیون پیش ­بینی­ای برای این موضوع نکرده است و حتی تشریح نکرده است که چگونه و در ظرف چه مدت زمانی می توانیم به فرهنگ پیشگیری در بحران­ها، دست یابیم.[۸۳]  

کارلو فوکارلی[۸۴] نیز معتقد است که منطق نظریه مسئولیت حمایت را  راجع به اینکه دیگر زمان نگاه به “حاکمیت به مثابه یک کنترل” گذشته است و باید فقط به “حاکمیت به مثابه یک مسئولیت” نگریست، را مردود می­شمارد و بیان­ می­دارد: اساساً تعارض دو نظریه “حاکمیت به مثابه مسئولیت” و “حاکمیت به مثابه کنترل”، در نظریه مسئولیت حمایت، نامشخص است و اضافه می­ کند: «در واقع، می­توان این ایراد را وارد آورد که برای آنکه بتوان کشور­ها را مسئول دانست، باید از عامل کنترلی سپاسگزار بود.»[۸۵] به بیانی دیگر، این وجود عامل کنترل در یک کشور است که می ­تواند موجبی برای مسئول دانستن آن کشور باشد
 
مبحث چهارم: تشریح برخی الفاظ کلیدی تعریف نظریه مسئولیت حمایت
در مباحث پیشین، با اصطلاحاتی کلی نظیر هنجار بین ­المللی، مسئولیت، دولت ناتوان و شرارت­های گسترده علیه انسان­ها، که همگی از عناصر تعریف مسئولیت حمایت هستند، روبرو شدیم. اکنون برای درک عمیق­تر مفهوم مسئولیت حمایت ناگزیریم تا با نگاهی موشکافانه­تر، عناصر تعریف مسئولیت حمایت را تبین و تشریح نماییم. در واقع باید روشن سازیم که هنجار در حقوق بین­الملل به چه معناست یا اینکه در چه بحران­ها و جنایاتی مسئولیت حمایت قابلیت استناد می­یابد یا هر کدام از واژه­های کلی مسئولیت و حمایت به چه معنا هستند و دولت ناتوان چه دولتی است.

بند نخست: مقصود از “هنجار بین ­المللی­ای در حال شکل­ گیری”[۸۶] در تعریف نظریه مسئولیت حمایت
      بسیاری از نویسندگان، مسئولیت حمایت را به عنوان هنجاری در حال ایجاد و پیشرفت و شکوفایی در عرصه حقوق و روابط بین­الملل ذکر کرده­اند.[۸۷] چنین به نظر می­رسد که این نظریه پس از گذر از دوره­ای در سال­های نه چندان دور که تنها ایده­ای صرف برای حقوقدانان بین ­المللی محسوب می شد، اکنون به جایی رسیده است که به راحتی می­توان مدعی شد که این نظریه، در آستانه رسیدن به مرز یک هنجار و قاعده بین ­المللی است. برای درک بهتر این ادعا، نخست می­بایست مختصری راجع به مفهوم هنجار بین ­المللی سخن گوییم و سپس مؤلفه­هایی را که ادعای هنجار بین المللی بودن مسئولیت حمایت را  اثبات می کند، برشماریم
سارا پرسی[۸۸] جهت تعریف هنجار، در کتاب خود به نام “تاریخچه هنجار در روابط بین الملل”، می­نویسد: «فیلپات[۸۹] معتقد است، هنجار­ها می­توانند به عنوان قواعدی که از سوی افراد الزام­آور محسوب و بطور معمول و عرفی اجرا می شوند، تعریف گردند. … کاتزنشتاین[۹۰] هنجارها را انتظارات جمعی برای [انجام] رفتارهای مناسب در یک مورد معین می­داند. کارتوچویل و کوهن[۹۱] با هم موافقند که هنجارها یک رفتار استاندارد هستند که بر حسب حقوق و تعهدات، تعریف می شوند.»[۹۲] روبرت جکسون نیز معتقد است، «هنجار یک انتظار یا مقرره یا الزام حقوقی یا اخلاقی است.»[۹۳]
یک ایده در سطح بین ­المللی، برای اینکه بتواند از قالب یک ایده صرف بودن خارج شود و در سطح هنجاری بین ­المللی ظاهر شود، می­بایست مراحلی را پشت سر گذارد. مرحله نخست، ظهور مفاهیم هنجاری است که در این مرحله هنجار ظهور­یافته با هنجارهای مرسوم آن زمان تعارض و تنازع پیدا می کند و در مرحله دوم، ضمن حل تعارض خویش با هنجارهای دیگر، با پذیرش گسترده ای از سوی جامعه خویش مواجه می­شود و انتشار می­یابد و در مرحله سوم حالت سازمانی[۹۴] به خود می­گیرد و در اعمال و رفتار­ها معمولی جامعه خویش به چشم می­آید و رعایت می شود.[۹۵]
به نظر می­رسد، مسئولیت حمایت مانند سایر هنجار­های بین ­المللی، روند تبدیل شدن به هنجاری بین ­المللی را تا قسمت زیادی طی نموده باشد و تنها به بخشی که متضمن سازماندهی مسئولیت حمایت است (مرحله سوم ایجاد هنجار)، ایراداتی وارد می­شود.[۹۶] چرا که با توجه به اسناد مختلفی که تاکنون از سوی ملل متحد و سایر سازمان­های بین ­المللی و منطقه­ای راجع به نظریه مسئولیت حمایت انتشار یافته است، که از آن جمله می­توان به تصویب سند نهایی نشست سران جهان در سال ۲۰۰۵، ایجاد پست مشاور ویژه برای مسئولیت حمایت[۹۷] از سوی دبیرکل ملل متحد در سال ۲۰۰۸، تصویب قطعنامه­های شورای امنیت در سال ۲۰۰۶ با استناد به نظریه مسئولیت حمایت، به همراه صدور بیانیه مجمع عمومی در سال ۲۰۰۹ درباره این نظریه، اشاره کرد، موجب گردیده است که بسیاری از حقوقدانان و نهاد­های بین ­المللی و همچنین کشورها این نظریه را به مثابه یک هنجار بین ­المللی در حال شکل بپذیرند.