پرداخت حق بیمه، مسئولیت حقوقی، انجام معامله

نوامبر 16, 2019 By vZbR33JZrQ

  • انشاء عقد بیمه: انشاء، رکن اصلی و اساس هر قرارداد معتبری است. عقد بیمه نیز با بستن قرارداد که معمولاً به صورت کتبی و امضای سند بیمه نامه انجام می گیرد تحقق می یابد.
  • همان گونه که در پیش گفته شد، انشاء عقد عبارت است از ابراز اعتباری که در درون متعاقدین وجود دارد و حاکی از قصد و رضایت آنها به انجام معامله است. انشای عقد به وسیله و ابزار خاصی مانند لفظ خاص یا مطلق لفظ مقید نیست.[۱۸۷] همان گونه که می شود عقد را با انشای لفظی محقق ساخت با انشای فعلی (داد و ستد و نوشتن) نیز پدید می آید. آنچه در اعتبار عقد شرط است صدق عنوان عقد و معامله بر «مُنشأ» است یعنی بر اعتبار ابراز شده متعاقدین به لحاظ عرفی، عنوان عقد و معامله اطلاق شود و به تعبیر اصطلاحی، انشاء شده، به حمل شایع، مصداق عقد باشد.[۱۸۸]
    فرق نمی کند که آن عقد با لفظ انشاء شود یا فعل (معاطات) و یا هر وسیله و ابزار دیگری که صلاحیت انشای عقد به آن، از نظر عرف وجود داشته باشد. بر این مبنا، فتوا داده اند: که «صیغه عقد بیمه را می‏توان با هر زبانی اجرا کرد و یا قرارداد بیمه را روی‏کاغذ آورد و آن را امضا کرد.»[۱۸۹]
    البته در مورد بیمه، شرط خاصی وجود دارد و آن اینکه قانون، اعتبار عقد بیمه را به سند کتبی و امضای آن موقوف نموده است به موجب (ماده ۲ قانون مدنی) عقد بیمه و شرایط آن باید به صورت سند کتبی انجام گیرد و اعتبار قانونی عقد بیمه بر امضای سند قرارداد بیمه (بیمه نامه) متوقف می‏باشد.[۱۹۰]

    1. متعاقدین در عقد بیمه: دو طرف عقد ممکن است دو شخص حقیقی باشد یا دو شخصیت حقوقی یا یکی شخص حقیقی باشد و دیگری حقوقی. اما آنچه عملاً در جریان امر بیمه گری، رواج دارد معمولاً بیمه گر، شخصیت حقوقی است که همان شرکت یا سازمان فنی بیمه ای است. اما بیمه گذار گاهی شخص حقیقی است مانند اینکه شخصی خود را بیمه نماید و گاهی بیمه گذار، شخصیت حقوقی است مانند اینکه مؤسسه ای طرف عقد بیمه با شرکت بیمه قرارگیرد مثلاً شرکت بیمه، خود را بیمه اتکایی نماید. در متعاقدین شرط است که جهت بستن قرارداد بیمه باید واجد شرایط قانونی باشند که در قانون مدنی از آن به اهلیت[۱۹۱] و در اصطلاح فقیهان از آن شرایط به کمال متعاقدین، تعبیر می شود[۱۹۲]

    اهلیت یا کمال عبارت است از بلوغ، عقل و رشد. علاوه بر اعتبار این سه شرط در متعاقدین، قصد و رضایت آنها در انجام معامله نیز شرط صحت و نفوذ معامله است. یعنی در صحت معامله قصد تنها معتبر نیست بلکه کسی که معامله می کند باید هم قاصد باشد و هم راضی[۱۹۳] و درباره مفاد عقد و شرایط و مقررات حاکم بر قرارداد بیمه باید با یکدیگر توافق و نسبت به آن رضایت داشته باشند.[۱۹۴] در مورد شروط عامه متعاقدین(بلوغ، عقل، اختیار، قصد و رضایت) در فصل پیش توضیح داده شد و آیات و روایاتی نیز در این زمینه مطرح گردید.
    از آنجا که رضایت و قصد یک امر باطنی است وجود آنها برای انجام معامله به نحوی چه با لفظ یا فعل باید ابراز شود. البته در واقع ایجاب و قبولی که از جانب طرفین عقد، انشا       می شود کاشف از قصد متعاملین و رضایت آنها به انجام معامله است. مگر آنکه اثبات شود که انشای عقد بیمه از روی اکراه و بدون رضایت انجام گرفته که به موجب (ماده ۲۰۳ قانون ) نافذ نیست.[۱۹۵]
    شرط است طرفین عقد بیمه باید از مفاد عقد و معامله و موضوع مورد معامله آگاه باشند بنابراین چنانچه یکی از دو طرف عقد، از راه تقلب، تدلیس، ندادنِ اطلاعات در مورد بیمه شده (عدم پایبندی به اصل حسن نیت) طرف دیگر را مغرور و فریفته سازد و باغفلت او را راضی‏ نماید صحت آن عقد مخدوش‏است چون رضایت واقعی در مورد آن موجود نیست.[۱۹۶]

    1. موضوع و عوضین در عقد بیمه: عقد بیمه مانند سایر عقود مدنی دارای موضوعی است که عقد نسبت به آن واقع می شود (معقود علیه) که در اصطلاح بیمه ای «بیمه شده» خوانده می شود. بیمه شده گاهی مال است و گاهی شخص و گاهی مسئولیت حقوقی.[۱۹۷]

    ماده (۴) قانون بیمه راجع به موضوع بیمه می گوید:«موضوع بیمه ممکن است مال باشد اعم از عین یا منفعت یا هر حق مالی یا هر نوع مسئولیت حقوقی … »[۱۹۸]
    موردی که بیمه می شود باید عقلایی و مشروع باشد و برای بیمه گذار دارای نفع بیمه ای باشد خلاف قانون و اصول اخلاقی حسنه و نظم عمومی (منافع و مصالح جامعه) نباشد.[۱۹۹]


    با توجه به اینکه هر یک از موضوعات بیمه خصوصاً بیمه مال و مسئولیت حقوقی با این حیثیت مورد بیمه واقع می شود که در معرض نوعی خطر و خسارت است و به عبارتی مورد مخاطره آمیز، بیمه پذیر است در موضوع بیمه (بیمه شده) شرط است که هم مورد بیمه معین باشد مثلاً خانه، ماشین، کارمند، کارگر و غیره و هم نوع خطری که نسبت به آن عقد بیمه واقع می شود باید معلوم باشد.[۲۰۰] مثلاً بیمه خانه در مقابل آتش سوزی یا دزدی و بیمه کشتی در مقابل تصادم و برخورد با صخره و غرق شدن و یا بیمه شخصی در مقابل بیماری، حوادث، فوت و غیره و همچنین در عوضین بیمه، شرط است، مبلغی که بیمه گذار به بیمه گر می پردازد و چنانچه پرداخت حق بیمه قسطی است تعداد و مبلغ اقساط و زمان پرداخت آنها معین باشد و ابتدا و انتهای مدت
    قرارداد بیمه نیز معلوم باشد. میزان و مقدار تعهد بیمه گر نسبت به پرداخت خسارت باید در عقد بیمه معین باشد، البته در مورد پرداخت خسارت چنانچه بیمه گر این گونه ملتزم شود که هر خسارتی بر بیمه شده وارد شود من عهده دار آن هستم یا ملتزم به رفع آن هستم کفایت می کند.[۲۰۱]

    1. جهت معامله: در عقد بیمه مانند سایر معاملات نیز شرط است که جهت معامله باید مشروعیت داشته باشد.[۲۰۲]

    انگیزه و علتی که موجب انجام معامله می شود و مقصود اصلی و هدفی که معامله برای نیل به آن واقع می شود جهت معامله نامیده می شود.[۲۰۳]