فروش اینترنتی فایل پایان نامه

نوامبر 30, 2019 By x3Zs3WS17c

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

دانشگاه علامه طباطبایی

دانشکده مدیریت و حسابداری

پایان­نامه کارشناسی ارشد رشته مدیریت اجرایی گرایش استراتژیک

موضوع:

نگرش مدیران شرکت­های کوچک و متوسط نسبت به تأثیر

 اتحاد استراتژیک بر عملکرد در صنعت زیست فناوری

 

نگارش

سعید ابوئی

 

 

استاد راهنما

آقای دکتر خاشعی

 

 

استاد مشاور

آقای دکتر دهقانان

 

استاد داور

آقای دکتر مظلومی

پاییز ۱۳۹۳

 

 

 

تقدیر و تشکر

 

با تشکر و سپاس فراوان از:

استاد گرانقدر جناب آقای دکتر خاشعی که همواره راهنمای اینجانب بوده و انجام این پژوهش بدون راهنمایی و ارشادات ارزشمند ایشان میسر نبود.

استاد گرانقدر، جناب آقای دکتر دهقانان که توصیه­های ارزشمندشان در تمامی طول پژوهش روشنگر راه این پژوهش بوده و با بذل وقت و توجه فراوان پاسخگوی سوالات اینجانب بوده ­اند.

استاد محترم جناب آقای دکتر مظلومی که در نهایت دقت و حوصله پژوهش حاضر را مورد ارزیابی قرار دادند و با پیشنهادات خود به غنای تحقیق افزودند.

در پایان برخود لازم می­دانم از کلیه عزیزانی که در به انجام رساندن این تحقیق مرا یاری کردند، قدردانی نمایم.

 

 

 

 

 

 

 

چکیده

اثر اتحاد­های استراتژیک بر عملکرد شرکت یکی از موضوعات با اهمیت در تحقیقات اتحاد­ها می­باشد و در بسیاری از صنایع با تکنولوژی بالا، اتحادهای استراتژیک در راستای بهبود عملکرد شرکت به موضوعی با اهمیت تبدیل گردیده است. صنایع با تکنولوژی بالا، بسیار پویا و عرصه رقابت شدیدی است که مستلزم نوآوری مداوم در راستای برآوردن نیازهای به شدت متغیر مشتریان است. از این رو شرکت­های با تکنولوژی بالا، نمی­توانند منحصراً با تأکید بر مهارت و دانش داخلی خود به حفظ و حمایت از نوآوری بپردازند. این شرکت­ها از طریق اتحاد­ها می­توانند به منابع خارجی دانش دست یابند و این دانش را در خلق محصولات، کالاها و خدمات نوآور به کار گیرند.

هدف از تحقیق حاضر بررسی نگرش مدیران شرکت­های کوچک و متوسط نسبت به تاثیر اتحاد استراتژیک بر عملکرد در صنعت زیست فناوری به عنوان یکی از صنایع دانش­گرا و با تکنولوژی بالا می­باشد.بدین جهت این تحقیق با قلمرو موضوعی “حوزه اتحادهای استراتژیک و نظریه­ های مرتبط با آن” انجام شد. سوال اصلی مطرح شده در این تحقیق عبارتست از اینکه “تاثیر اتحاد استراتژیک بر عملکرد شرکت­های کوچک و متوسط فعال در صنعت زیست فناوری چگونه است؟”.

در مدل مفهومی اقتباس شده از چارچوب مفهومی مشخصات اتحادهای استراتژیک و موفقیت مشارکت (لی،۲۰۰۷) در تحقیق حاضر، موفقیت مشارکت به عنوان متغیر وابسته و متغیرهای ظرفیت فنی شرکاء، ساختار اتحاد، نوع اتحاد، ارتباط شرکای اتحاد، ظرفیت جذب به عنوان سازه­های مستقل و پیش­بین در نظر گرفته شده ­اند.

به منظور جمع­آوری داده­ ها و اطلاعات و پاسخگویی به سوالات و فرضیات تحقیق، علاوه بر استفاده از روش کتابخانه­ای، از روش میدانی نیز استفاده شد و ۴۵ شرکت دانش بنیان زیست فناوری واقع در مراکز رشد زیست فناوری تهران و یزد به عنوان نمونه این تحقیق مورد بررسی قرار گرفته­اند. پس از جمع­بندی اطلاعات و انجام تحلیل توصیفی بر روی پرسشنامه­ها، داده­ ها با بهره گرفتن از نرم­افزار Smart PLS2 مورد تحلیل قرار گرفتند که در نتیجه، از دید مدیران ارشد شرکت­های کوچک و متوسط، تمام ویژگی­های اتحادهای استراتژیک به عنوان عوامل موثر بر عملکرد سازمانی در نظر گرفته شدند.

 

واژگان کلیدی: اتحاد استراتژیک، عملکرد سازمانی (موفقیت مشارکت)، صنعت زیست­فناوری، شرکت­های کوچک و متوسط

Keywords: Strategic Alliance, Firm Performance (Venture Success), Biotechnology Industry, Small and Medium Firms

 

فهرست مطالب

عنوان ……………………………………………… صفحه

۱-۱) مقدمه. ۲

۲-۱) بیان مسئله. ۲

۳-۱) اهمیت و ضرورت موضوع تحقیق.. ۴

۴-۱) سوابق و تحقیقات نظری. ۷

۵-۱) مبانی نظری تحقیق. ۱۱

۱-۵-۱) تئوری هزینه مبادله. ۱۲

۲-۵-۱) دیدگاه مبتنی بر منابع. ۱۳

۳-۵-۱) دیدگاه مبتنی بر دانش. ۱۳

۴-۵-۱) نظریه شایستگی محور. ۱۴

۵-۵-۱) تئوری بازی­ها. ۱۴

۶-۵-۱) دیدگاه نهادی. ۱۴

۶-۱) اهداف تحقیق. ۱۵

۷-۱) سؤال اصلی تحقیق. ۱۵

۸-۱) فرضیه ­های تحقیق. ۱۶

۹-۱) روش شناسی تحقیق. ۱۶

۱-۹-۱) جامعه آماری. ۱۷

۲-۹-۱) روش نمونه گیری. ۱۷

۳-۹-۱) روش تجزیه و تحلیل داده­ ها.. ۱۷

۴-۹-۱) روش گردآوری داده­ ها و ابزار مورد استفاده برای آن.. ۱۸

۱۰-۱) قلمرو تحقیق. ۱۸

۱-۱۰-۱) قلمرو موضوعی. ۱۸

۲-۱۰-۱) قلمرو زمانی. ۱۸

۳-۱۰-۱) قلمرو مکانی. ۱۸

۱۱-۱) موانع و محدودیت­های تحقیق.. ۱۸

۱۲-۱) تعاریف عملیاتی. ۱۹

۱-۲) مقدمه. ۲۱

۲-۲) منشأ اتحادها. ۲۱

۳-۲) تعریف شراکت­های استراتژیک.. ۲۲

۴-۲) ضرورت و منافع تشکیل شراکت­های استراتژیک.. ۲۴

۱-۴-۲)نیروهای محیطی. ۲۴

۲-۴-۲) انگیزه­ها. ۲۶

۵-۲) معایب اتحاد.. ۲۹

۶-۲) انواع شراکت­های استراتژیک.. ۳۰

۱-۶-۲) شراکت­های سرمایه­ای.. ۳۲

۲-۶-۲) شراکت­های غیر سرمایه­ای. ۳۲

۷-۲) مبانی نظری شراکت­های استراتژیک.. ۴۰

۱-۷-۲) تئوری هزینه مبادله. ۴۱

۲-۷-۲) دیدگاه منبع محور. ۴۳

۳-۷-۲) دیدگاه مبتنی بر دانش. ۴۶

۱-۳-۷-۲) مدیریت دانش در شراکت­های راهبردی.. ۴۸

۲-۳-۷-۲)عوامل موثر بر حفاظت از دانش محوری.. ۴۹

 ۳-۳-۷-۲)رویکردهای مختلف به دانش در شراکت­های راهبردی.. ۵۰

۴-۳-۷-۲) عوامل موفقیت شراکت­ها از دیدگاه مبتنی بر دانش.. ۵۱

۴-۷-۲) دیدگاه شایستگی محور. ۵۱

۵-۷-۲) دیدگاه نهادی. ۵۳

۶-۷-۲)دیدگاه نظریه بازی­ها.. ۵۵

۸-۲)بررسی عملکرد اتحاد.. ۶۰

۹-۲) اتحادهای استراتژیک و عملکرد در صنعت زیست فناوری.. ۶۷

۱۰-۲) مشخصات اتحادهای استراتژیک.. ۷۰

۱-۱۰-۲)ظرفیت فنی شرکا. ۷۰

۲-۱۰-۲)نوع اتحاد. ۷۲

۳-۱۰-۲)روابط شرکای اتحاد. ۷۴

۱-۳-۱۰-۲) اعتماد. ۷۵

۲-۳-۱۰-۲) ارتباطات. ۷۷

۳-۳-۱۰-۲) هماهنگی. ۸۲

۴-۳-۱۰-۲) ارزش مشترک. ۸۴

۴-۱۰-۲) ساختار اتحاد. ۸۵

۵-۱۰-۲) ظرفیت جذب. ۸۷

۱۱-۲) موفقیت مشارکت. ۹۱

۱۲-۲) مدل­های ارزیابی رابطه بین اتحاد و عملکرد.. ۹۲

۱۳-۲) مدل مفهومی تحقیق. ۱۰۱

۱۴-۲) نتیجه­گیری فصل. ۱۰۳

 

۱-۳) مقدمه. ۱۰۵

۲-۳) روش تحقیق. ۱۰۶

۳-۳) قلمرو تحقیق. ۱۰۷

۱-۳-۳) قلمرو موضوعی. ۱۰۷

۲-۳-۳) قلمرو مکانی.. ۱۰۸

۳-۳-۳) قلمرو زمانی.. ۱۰۸

۴-۳) فرآیند تحقیق.. ۱۰۸

۱-۴-۳) جامعه آماری.. ۱۰۸

۲-۴-۳) روش نمونه گیری و حجم نمونه.. ۱۰۹

۳-۴-۳) منابع و روش گردآوری اطلاعات و داده­ ها.. ۱۱۰

۴-۴-۳) ابزار سنجش و گردآوری اطلاعات.. ۱۱۰

۵-۴-۳) مقیاس مورد استفاده در پرسشنامه.. ۱۱۱

۶-۴-۳) روایی و پایایی پرسشنامه. ۱۱۲

۱-۶-۴-۳) روایی (اعتبار) ابزار تحقیق. ۱۱۲

۲-۶-۴-۳) پایایی ابزار تحقیق (اعتماد). ۱۱۳

۷-۴-۳) روش تجزیه و تحلیل داده­ ها.. ۱۱۵

۵-۳) خلاصه فصل. ۱۱۹

۱-۴)مقدمه. ۱۲۱

۲-۴) توصیف داده­های جمعیت شناختی.. ۱۲۲

۱-۲-۴) تفکیک پاسخگویان براساس جنسیت.. ۱۲۲

۲-۲-۴) تفکیک پاسخگویان براساس سن.. ۱۲۳

۳-۲-۴) تفکیک پاسخگویان براساس میزان تحصیلات.. ۱۲۴

۴-۲-۴) تفکیک پاسخگویان براساس سابقه فعالیت.. ۱۲۵

۳-۴) تحلیل داده­های کمی تحقیق.. ۱۲۶

۱-۳-۴) شاخص­های توصیفی متغیرهای تحقیق.. ۱۲۶

۱-۱-۳-۴) میانگین نمره و انحراف معیار سؤالات و ابعاد.. ۱۲۶

۲-۳-۴) آزمون تی تک نمونه­ای(One Sample T-test). 128

۱-۲-۳-۴) آزمون تی تک نمونه­ای در مورد متغیر ظرفیت فنی شرکا.. ۱۲۸

۲-۲-۳-۴) آزمون تی تک نمونه­ای در مورد متغیر ساختار اتحاد.. ۱۲۹

۳-۲-۳-۴) آزمون تی تک نمونه­ای در مورد متغیر نوع اتحاد.. ۱۲۹

۴-۲-۳-۴) آزمون تی تک نمونه­ای در مورد متغیر روابط شرکای اتحاد.. ۱۳۰

۵-۲-۳-۴) آزمون تی تک نمونه­ای در مورد متغیر ظرفیت جذب.. ۱۳۱

۶-۲-۳-۴) آزمون تی تک نمونه­ای در مورد متغیر موفقیت مشارکت.. ۱۳۱

۳-۳-۴) روش مدل­سازی معادلات ساختاری.. ۱۳۲

۱-۳-۳-۴) روش حداقل مربعات جزئی.. ۱۳۳

۲-۳-۳-۴) بررسی برازش مدل به روش PLS.. 133

۱-۲-۳-۳-۴) بررسی برازش بخش مدل­های اندازه ­گیری.. ۱۳۳

۲-۲-۳-۳-۴) بررسی برازش بخش مدل­ ساختاری.. ۱۴۰

۳-۲-۳-۳-۴) بررسی برازش بخش مدل­ کلی.. ۱۴۳

۴-۳-۴)تحلیل داده­ ها متناسب با فرضیات پژوهش.. ۱۴۳

۱-۵)مقدمه. ۱۵۳

۲-۵)تحلیل فرضیات تحقیق. ۱۵۴

۱-۲-۵) فرضیه اول. ۱۵۴

۲-۲-۵) فرضیه دوم. ۱۵۵

۳-۲-۵) فرضیه سوم. ۱۵۶

۴-۲-۵) فرضیه چهارم. ۱۵۷

۵-۲-۵) فرضیه پنجم. ۱۵۸

۶-۲-۵) فرضیه ششم. ۱۵۹

۳-۵)تحلیل مدل تحقیق. ۱۶۰

۱-۳-۵)تحلیل مدل (بخش اول). ۱۶۰

۲-۳-۵)تحلیل مدل (بخش دوم). ۱۶۱

۳-۳-۵)تحلیل مدل (بخش سوم). ۱۶۱

۴-۳-۵)تحلیل مدل (بخش چهارم). ۱۶۲

۵-۳-۵)تحلیل مدل (بخش پنجم). ۱۶۳

۶-۳-۵)تحلیل مدل (بخش ششم). ۱۶۳

۴-۵) نتایج و پیشنهادات. ۱۶۴

۱-۴-۵)پیشنهادات اجرایی. ۱۶۴

۲-۴-۵) پیشنهادات پژوهشی. ۱۶۵

۵-۵) محدودیت­های تحقیق. ۱۶۵

منابع. І

منابع فارسی. II

منابع انگلیسی. III

پیوست ۱: پرسشنامه. XI

پیوست ۲: خروجی نرم­افزار. XVI

 

 

 

فهرست جداول

عنوان ……………………………………………… صفحه

جدول ۱-۱: فرضیه ­های تحقیق.. ۱۶

جدول ۲-۱: آزمون­های آماری مورد استفاده در پژوهش.. ۱۷

جدول ۳-۱: روش­های گردآوری داده­ ها.. ۱۸

جدول ۱-۲: انگیزه­های سازمان­ها برای ورود به شراکت­های استراتژیک.. ۲۸

جدول ۲-۲: طبقه­ بندی اتحادها از دید هاریگان.. ۳۴

جدول ۳-۲: تقسیم بندی شراکت­های استراتژیک. ۳۸

جدول۴-۲: تقسیم بندی انواع شراکت­های استراتزیک بر مبنای میزان رسمیت در اداره شرکت.. ۳۹

جدول ۵-۲: مقایسه تصمیم گیری بر مبنای منطق هزینه مبادله و منبع محور. ۵۲

جدول۶-۲: عایدی هریک از شرکا در نتیجه استراتژی­های طرفین.. ۷۲

جدول۷-۲: معمای دو زندانی.. ۵۸

جدول ۸-۲: نحوه تأثیرگذاری دیدگاه­ها در نظریه اتحاد استراتژیک.. ۵۹

جدول ۹-۲: تحقیقات انجام شده در مورد رابطه بین اتحادها و عملکرد شرکت.. ۶۱

جدول۱-۳: شرکت­های مورد بررسی در این تحقیق.. ۱۰۹

جدول ۲-۳: تفکیک سؤالات پرسشنامه.. ۱۱۱

جدول ۳-۳: نحوه ارزش گذاری در طیف لیکرت.. ۱۱۲

جدول ۴-۳: ضریب آلفای کرونباخ پرسشنامه برای متغیرهای تحقیق.. ۱۱۴

جدول ۵-۳: ضریب آلفای کرونباخ کل سؤالات پرسشنامه.. ۱۱۵

جدول ۱-۴: جنسیت.. ۱۲۲

جدول ۲-۴: سن.. ۱۲۳

جدول ۳-۴: تحصیلات.. ۱۲۴

جدول ۴-۴: سابقه فعالیت.. ۱۲۵

جدول ۵-۴: آمار توصیفی متغیرها و ابعاد.. ۱۲۶

جدول ۶-۴: نتایج آزمون تی تک نمونه­ای برای متغیر ظرفیت فنی شرکا.. ۱۲۸

جدول ۷-۴: نتایج آزمون تی تک نمونه­ای برای متغیر ساختار اتحاد.. ۱۲۹

جدول ۸-۴: نتایج آزمون تی تک نمونه­ای برای متغیر نوع اتحاد.. ۱۲۹

جدول ۹-۴: نتایج آزمون تی تک نمونه­ای برای متغیر روابط شرکای اتحاد.. ۱۳۰

جدول ۱۰-۴: نتایج آزمون تی تک نمونه­ای برای متغیر ظرفیت جذب.. ۱۳۱

جدول ۱۱-۴: نتایج آزمون تی تک نمونه­ای برای متغیر موفقیت مشارکت.. ۱۳۲

جدول ۱۲-۴: بررسی پایایی شاخص مدل پژوهش.. ۱۳۷

جدول ۱۳-۴: نتایج میانگین واریانس استخراج شده متغیرها جهت بررسی روایی همگرا.. ۱۳۸

جدول ۱۴-۴: ماتریس مقایسه جذر AVE و ضرایب همبستگی سازه­ها.. ۱۳۹

سازه­های درون­زای مدل پژوهش.. ۱۴۲

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست شکل‏ها و نمودارها

عنوان ……………………………………………… صفحه

شکل ۱-۱: ابعاد دیدگاه­های مرتبط با مبانی نظری پژوهش.. ۱۲

شکل ۱-۲: انواع اتحادهای استراتژیک، مشارکت­ها و پیمان­های مشارکت.. ۳۵

شکل ۲-۲: مدل عوامل مؤثر بر موفقیت ائتلاف شرکت­های کوچک و متوسط.. ۹۳

شکل ۳-۲: چارچوب مفهومی تأثیر ظرفیت جذب بر عملکرد شرکت: اثر تعدیلی اندازه و طول شرکت. ۹۴

شکل۴-۲: مدل اثر قابلیت مدیریت اتحاد بر عملکرد اتحاد. ۹۵

شکل ۵-۲: چارچوب مفهومی تأثیر مشخصات مجموعه اتحاد و ظرفیت جذب بر عملکرد. ۹۶

شکل ۶-۲: چارچوب مفهومی اثر اتحادهای استراتژیک بر توسعه محصول جدید: اثر تعدیلی قابلیت­ تکنولوژیکی. ۹۷

شکل ۷-۲: مدل روابط عوامل مؤثر بر اتحادهای استراتژیک تکنولوژی با عملکرد سازمانی.. ۹۸

شکل۸-۲: چارچوب مفهومی تأثیر اتحاد استراتژیک بر عملکرد سازمانی (موفقیت مشارکت). ۱۰۰

شکل ۹-۲: مدل مفهومی اقتباس شده از چارچوب مفهومی مشخصات اتحادهای استراتژیک و موفقیت مشارکت… ۱۰۲

شکل ۱-۴: مدل پژوهش با ضرایب استاندارد شده. ۱۳۵

شکل ۲-۴: مدل اصلاح شده پژوهش با ضرایب استاندارد شده.. ۱۳۶

شکل ۳-۴: ضرایب معناداری مدل برای سنجش برازش بخش مدل ساختاری. ۱۴۱

برای سنجش برازش بخش مدل ساختاری.. ۱۴۲

شکل۵-۴: ضرایب معناداری برای آزمودن فرضیه اول پژوهش.. ۱۴۴

شکل ۶-۴: ضرایب استاندارد شده بار عاملی برای آزمودن فرضیه اول پژوهش.. ۱۴۴

شکل ۷-۴: ضرایب معناداری برای بررسی فرضیه دوم پژوهش.. ۱۴۵

شکل ۸-۴: ضرایب استاندارد شده بار عاملی برای بررسی فرضیه دوم پژوهش.. ۱۴۶

شکل ۹-۴: ضرایب معناداری برای بررسی فرضیه سوم پژوهش.. ۱۴۷

شکل ۱۰-۴: ضرایب استاندارد شده بار عاملی برای بررسی فرضیه سوم پژوهش.. ۱۴۷

شکل ۱۱-۴: ضرایب معناداری برای بررسی فرضیه چهارم پژوهش.. ۱۴۸

شکل ۱۲-۴: ضرایب استاندارد شده بار عاملی برای بررسی فرضیه چهارم پژوهش.. ۱۴۸

شکل ۱۳-۴: ضرایب معناداری برای بررسی فرضیه پنجم پژوهش.. ۱۵۰

شکل ۱۴-۴: ضرایب استاندارد شده بار عاملی برای بررسی فرضیه پنجم پژوهش.. ۱۵۰

شکل ۱۵-۴: ضرایب معناداری برای بررسی فرضیه ششم پژوهش.. ۱۵۱

شکل ۱۶-۴: ضرایب استاندارد شده بار عاملی برای بررسی فرضیه ششم پژوهش.. ۱۵۱

شکل ۱-۵: ضرایب معناداری مسیر ظرفیت فنی شرکا- موفقیت مشارکت.. ۱۶۰

شکل ۲-۵: ضرایب معناداری مسیر ساختار اتحاد- ظرفیت جذب.. ۱۶۱

شکل ۳-۵: ضرایب معناداری مسیر ساختار اتحاد – موفقیت مشارکت.. ۱۶۲

شکل ۴-۵: ضرایب معناداری مسیر نوع اتحاد- موفقیت مشارکت.. ۱۶۲

شکل ۵-۵: ضرایب معناداری مسیر روابط شرکای اتحاد- موفقیت مشارکت.. ۱۶۳

شکل ۶-۵: ضرایب معناداری مسیر ظرفیت جذب- موفقیت مشارکت.. ۱۶۴

نمودار ۱-۴: جنسیت.. ۱۲۲

نمودار ۲-۴: سن.. ۱۲۳

نمودار ۳-۴: تحصیلات.. ۱۲۴

نمودار ۴-۴: سابقه فعالیت.. ۱۲۵

 

 

 

 

 

 

فصل اول

کلیات تحقیق

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل اول: کلیات تحقیق

 

 

 

 

 

۱-۱- مقدمه

امروزه سازمان­ها در محیط­های اقتصادی، سیاسی، رقابتی و بازار، در معرض ریسک­های ناشی از افزایش عدم اطمینان قرار گرفته­اند و بیش از هر زمان دیگری در معرض خطر قرار دارند. سازمان­ها دریافته­اند که منابع ارزش آفرین روز به روز در حال کاهش است و برای حل این مسأله، تدابیر مختلفی اتخاذ نموده ­اند. از جمله این تدابیر، بسیاری از سازمان­ها، دست به تشکیل اتحادهای استراتژیک زده­اند. این شرکت­ها به خوبی می­دانند که وارد شدن به شبکه ­های شراکت با رقبا، عرضه­کنندگان، مصرف­ کنندگان و شرکت­های فعال در دیگر صنایع، فرصتی برای تقویت نقاط قوت و ایجاد مزیت رقابتی به وجود خواهد آورد.

۲-۱- بیان مسأله

اثر اتحاد­های استراتژیک بر عملکرد شرکت­ها یکی از موضوعات با اهمیت در تحقیقات اتحاد­ها می­باشد و در بسیاری از صنایع با تکنولوژی بالا اتحاد­های استراتژیک در راستای بهبود عملکرد شرکت به موضوعی با اهمیت تبدیل گردیده است.از این­رو، محققین ویژگی­های اتحاد را بررسی کرده­اند تا سهم هریک را بر عملکرد شرکت­های با تکنولوژی بالا بررسی کنند. صنایع با تکنولوژی بالا، بسیار پویا و عرصه رقابت شدیدی است که مستلزم نوآوری مداوم در راستای برآوردن نیازهای به شدت متغیر مشتریان است. محصولات این صنایع به شدت پیچیده هستند و شرکت­ها همواره این ضرورت رااحساس می­ کنند که باید دانش ومهارت­های خود را در چندین زمینه تخصصی و فنی همواره به روز نگه دارند. از این رو شرکت­های با تکنولوژی بالا، نمی­توانند منحصراً با تأکید بر مهارت و دانش داخلی خود به حفظ و حمایت از نوآوری بپردازند. این شرکت­ها از طریق اتحاد­ها می­توانند به منابع خارجی دانش دست یابند و این دانش را در خلق محصولات، کالاها و خدمات نوآور به کار گیرند (لی[۱]، ۲۰۰۷).

فصل اول: کلیات تحقیق

ظهور زیست فناوری یک نوآوری اساسی را بوجود آورد که موانع ورود به صنعت داروسازی، در میان سایر صنایع را برطرف کرد (پیسانو[۲]،۱۹۹۰). از این­رو در اوایل سال ۱۹۷۰، حدود ۱۶۰۰ شرکت جدید زیست فناوری در دنیا برای تجاری کردن این پیشرفت غیر منتظره تکنولوژیکی پدید آمدند. همکاری گسترده بین شرکتی تجاری سازی زیست فناوری را توصیف می کند. در واقع، صنعت زیست فناوری به عنوان صنعتی با بالاترین فراوانی اتحاد در بین صنایع مختلف دارای فعالیت اتحاد بالا، شناخته شده است (هیج دورن[۳]،۱۹۹۳). در صنعت زیست فناوری، اتحادهای استراتژیک در سراسر دنیا توسعه یافتند. مووری و روزنبرگ[۴](۱۹۸۹) اتحادهای استراتژیک را بعنوان وسیله ای برای انتشار دانش فنی تعریف می نمایند که می تواند در موفقیت شرکت سهیم باشد. اتحادها به طور فزاینده نقش مهمی در کشف و توسعه دارو ایفا می کنند، نه تنها مکمل تکنولوژی داخلی و شایستگی های شرکت ها هستند، بلکه شرکایی را با دسترسی به محصولات­­­­­­ و سرمایه فراهم می کنند.

صنعت زیست فناوری مزایای بازار قدرتمند به طور بالقوه و چرخه طولانی زندگی محصول، همچنین معایب مصارف سرمایه گذاری عظیم، گستردگی زمانی تحقیق و توسعه، ریسک بالا، هزینه ثبت اختراعات بزرگ و قوانین/ مقررات پیچیده را ارائه می دهد.­­­­­­ با توجه به این تعادل، اتحاد استراتژیک ممکن است یک راه سریع تر برای کمک به شرکت جهت ورود موفقیت آمیز به حوزه خاص بازار و به دست آوردن منابع مکمل باشد. همانطور که توسط تئوری مبتنی بر منابع پیشنهاد شده است، تصمیم به انتخاب شرکای ائتلاف بر سود متقابل، پتانسیل متقابل برای ارائه منبع اضافی با ارزش از تحقیق و توسعه، تولید و یا بازاریابی دلالت دارد. اتحاد­­های بین شرکت ها توانایی تغییر فرصت ها و محدودیت های بالقوه پیش روی کارآفرینان را دارد (کاگوت و همکاران[۵]،۱۹۹۲).

دسترسی به بازار معمولا یک انگیزه اصلی برایصاحبان مجوز در جستجوی اتحادهای استراتژیک است. با این وجود، نیاز به کاهش خطر تجاری سازی در صنعت زیست فناوری ممکن است دلیل مهمتری برای اتحاد های استراتژیک باشد. مک کاچن و سوامی­ داس[۶] (۲۰۰۴) دریافتند که یک سوم از دارندگان پروانه در صنعت زیست فناوری شرکت های کوچک اند،نه شرکت های بزرگ. آنها همچنین نشان دادند که شرکت های کوچک زیست فناوری که به دنبال اتحاد استراتژیک بودند به احتمال زیاد بوسیله کاهش گستره زمانی تحقیق و توسعه نسبت به شرکت های بزرگتر برانگیخته شدند.

 

فصل اول: کلیات تحقیق

بارلی و همکاران[۷] (۱۹۹۲) پیشنهاد می کنند که شرکت های کوچک و متوسط در صنعت زیست فناوری به سرمایه و قابلیت های پایین دستی احتیاج دارند که شرکت های بزرگتر دارا می باشند مانند تخصص برای مواجه شدن با نهاد های نظارتی، صلاحیت برای توسعه به موقع تست بالینی، توانایی تولید صرفه به مقیاس محصول برای مقادیر زیاد و قابلیت های بازاریابی و توزیع. گاهی اوقات اتحادهایی که شرکت­های کوچک زیست فناوری لازم دارند، واگذاری بخشی از خود­ مختاری خود و ارائه یک منبع اضافی از محصولات و تخصص های جدید شرکت های بزرگتر در یک چارچوب زمانی بسیار سریعتر از تلاش های توسعه محصول در داخل خود شرکت است(پیسانو،۱۹۹۰). در ادبیات صنعت زیست فناوری اشاره شده است که تفاوت های حیاتی بسیاری، بین شرکت های زیست فناوری کوچک فعال در تحقیق و توسعه و شرکت های زیست فناوری بزرگتر که خدمات تحقیق و توسعه را از شرکت های کوچکتر خریداری می کنند، وجود دارد(مک کاچن و سوامی­ داس،۱۹۹۴).

به طور کلی، یک شرکت زیست فناوری با انجام تحقیقات علمی برای کشف یک محصول آغاز به کار می­ کند و زمانی­که محصول به اندازه کافی بالغ شد، آن را به سوی بازار روانه می­ کند. پس از آن در جنبه­های دیگر کسب­ و کار از قبیل تولید، بازاریابی و فروش رشد خواهد کرد. حتی اگر به نظر برسد که صنعت زیست فناوری سودآور است، هنوز هم از نقطه نظر سرمایه ­گذاران، وجود تأخیر زمانی بین سرمایه­گذاری و بازگشت سرمایه، علاقه برای تأمین مالیدر این صنعت را کم خواهد کرد.

سرمایه­گذاری در پروژه­های صنعت زیست فناوری ایران سالانه افزایش یافته و خود شرکت­ها در حال حاضر تلاش بیشتری را برای توسعه تحقیق و توسعه در زیست فناوری می­نمایند. با وجود این تلاش گسترش یافته، این مسئله مغفول مانده است که آیا تجاری سازی محصولات زیست فناوری ایران با موفقیت همراه بوده است. منابع محدود، شرکت های زیست فناوری را به انتخاب اتحاد استراتژیک جهت یکپارچه سازی منابع تکنولوژیکی با شرکا مجبور می نماید. در این مطالعه بررسی می شود که آیا موفقیت مشارکت­های جدید شرکت­های کوچک و متوسط در صنعت زیست فناوری با ویژگی­های اتحادهای استراتژیک ارتباط دارد. به طور خاص، سعی بر آنست که معلوم شود چگونه مشخصات اتحاد استراتژیک با عملکرد سازمانی (موفقیت مشارکت) در ارتباط است.

 

 

 

فصل اول: کلیات تحقیق

۳-۱- اهمیت و ضرورت موضوع

با توجه به مزایای حاصل از همکاری میان سازمانی اهمیت این تحقیق که به بررسی نگرش مدیران شرکت­های کوچک و متوسط نسبت به تاثیر اتحاد استراتژیک بر عملکرد در صنعت زیست فناوری می ­پردازد، روشن می­شود.

قواعد جدید رقابت، تغییر شکل­های همکاری میان سازمانی، انجام فعالیت گروهی، چابکی و انعطاف­پذیری، به     اشتراک­گذاری منابع دانشی، ایجاد همکاری­های مشترک در تمامی زمینه ­های تولیدی، تحقیق و توسعه و توزیع و نیاز به نوآوری­های دانشی برای دستیابی به برتری رقابتی از موضوعاتی هستند که در سال­های اخیر از اهمیت ویژه­ای برای بسیاری از صنایع برخوردارند. با وجود اهمیت موضوع همکاری­های میان سازمانی و انجام تحقیقات بسیاری در کشور­های توسعه یافته و در حال توسعه در خصوص اتحاد­های استراتژیک، درایران توجه بسیار کم و اندکی به این موضوع شده است. در این تحقیق سعی شده با بهره گرفتن از مدل ساختاری جامعی، میزان تأثیر همکاری­های استراتژیک سازمانی بر عامل مهم عملکردی مورد آزمون قرار گیرد. این تحقیق می ­تواند اهمیت اتحاد­ها را در صنایع دانش­گرا در کشور نشان دهد ومیزان همگرایی نتایج تحقیق با تحقیقات سایر کشور­ها می ­تواند روند مشابه رو به رشد اتحاد­ها در جهان را نشان دهد.

اتحاد های استراتژیک موضوع اصلی رقابت، در بازار های جهانی به سرعت در حال تغییر می باشند. افزایش چشمگیر اهمیت اتحاد های استراتژیک برای شرکتها، ناشی از لزوم داشتن پاسخ استراتژیک برای تغییرات سریع محیطی مانند؛ شتاب پیشرفت های تکنولوژیک، نیازهای رو به رشد سرمایه­گذاری و جهانی شدن بازار­ها است. این امر به ویژه در صنایع با فناوری پیشرفته که در آن آهنگ رشد تکنولوژی های جدید و توسعه محصول به طور فزاینده ای بالاست، از اهمیت ویژه ای برخوردار است (یاسودا[۸]،۲۰۰۵).

بنگاه­های کوچک و متوسط، نقش مهمی در توسعه اقتصادی و اجتماعی کشورها بر عهده دارند. در تمامی اقتصادها آنها اکثریت عظیمی از بنگاه­های تجاری را تشکیل می دهند. بنگاه های کوچک و متوسط، معمولا عهده دار ایجاد شغل در جامعه­اند و یک سوم تا دو سوم حجم معاملات بخش خصوصی در این شرکت­ها صورت می گیرد(اُ ای سی دی[۹]،۲۰۰۴). با این وجود، بنگاه­های کوچک و متوسط، از لحاظ امکانات مالی و منابع مدیریتی کمبودهای مهمی دارند و برای رقابت در دنیای تجاری امروز با مشکلات فراوانی رو­برو هستند. بنابراین محققان برای رفع این کمبود­ها، تقویت قابلیت­ها و نوآوریهای بنگاه­های کوچک و متوسط راه­های مختلفی پیشنهاد کردند.­

فصل اول: کلیات تحقیق

­یکی از مهمترین این راه ها، اتحاد این شرکتها با شرکتهای دیگر است. به دلیل مهم بودن این نوع از اتحاد­ها، آنها را اتحاد­های استراتژیک نامیده­اند. اتحاد استراتژیک به طور فزاینده­ای مورد توجه محققان، به عنوان راهی نوآورانه برای پیشرفت قابلیت رقابتی شرکتها بوده است(آنتولدی و بِنِدِتو[۱۰]،۲۰۰۸)، که در کشور ما نیز همین­طور بوده است.

همه پژوهشگران به طور آشکار تاکید کرده­اند که اتحاد استراتژیک برای بنگاه­ها، به دلیل رقابت در یک اقتصاد دانش محور، حیاتی است و هر سال، اتحاد­های استراتژیک فراوانی در بخش­های صنعتی مختلف شکل می­گیرند(نوک[۱۱] ،۲۰۰۲).

اتحاد استراتژیک ابزار مهمی برای مدیریت کسب و کار جهت بهبود توانایی رقابت سازمان تبدیل شده است و شکاف بین منابع موجود شرکت و الزامات مورد نیاز آینده آن را پر می کند و با ارائه دسترسی سازمان ها به منابع بیرونی توسط ایجاد هم افزایی و ترویج یادگیری و تغییر سریع، رقابت جویی سازمان ها را افزایش می دهد(هافمن و اسکلوزر[۱۲]،۲۰۰۱).

شرکت­های موفق در حوزه فناوری پیشرفته نقش مهمی در بهبود رفاه اقتصادی در بعد ملی ایفا می کنند(هاربی، آمانو و اَندرسن[۱۳]، ۲۰۰۸). نقش بالقوه ای که این شرکت ها می­توانند در اقتصاد ایفا نمایند معمولا در کشور­های در حال توسعه محقق نمی­ شود، زیرا ویژگی­های مورد نیاز این شرکت­ها مانند بازار مساعد محصولات فناورانه، نیروی انسانی مختصص، سرمایه های خطر­پذیر، زیر­ساخت­های لازم و … کمتر در این کشور­ها وجود دارد(ساکرل، هر، والش، گِرُئِن، سایدِ و اَدهم[۱۴]،۲۰۰۸). مشکلات محیطی، چالش­های متعددی برای شرکت ایجاد کرده و توان شرکت را بیش از پیش محدود می­ کند و در عمل شرکت نمی­تواند فرآیند­های ضروری مانند تحقیق و توسعه، نوآوری و تجاری­سازی را به صورت پایدار دنبال نماید(بحرینی و آقایی،۲۰۰۸؛ سگلی و دینی[۱۵]،۱۹۹۹). برقراری ارتباط همکاری و بهبود و ارتقاء مستمر آن، شرایط کاری یک کسب وکار را بهینه می­ کند. از این رو ایجاد و تقویت همکاری بین شرکت­های فناور پیشرفته براساس مزیت محوری هر شرکت، یک موضوع کلیدی و مهم به شمار می­آید (هیج دورن، کلوت و کانِنبرگ، ۲۰۰۶).

فصل اول: کلیات تحقیق

با توجه به آنکه شرکت های کوچک و متوسط فعال در صنعت زیست فناوری، با مشکلاتی همچون در اختیار نداشتن منابع ملموس و غیرملموس درون سازمانی و ارتباط اندک با شرکت­های بزرگتر فعال در عرصه زیست فناوری ایران مواجه هستند، بکارگیری اتحادهای استراتژیک می ­تواند ایشان را در جذب منابع استراتژیک مورد نیاز برای ایجاد مزیت رقابتی در بازار صنعت زیست فناوری یاری نماید. در این راستا مهمترین مسأله تشکیل و اداره اثربخش این اتحادهاست که نیازمند تشخیص عوامل تعیین کننده در موفقیت و شکست این روابط است.

۴-۱- سوابق و تحقیقات نظری

بعد از بررسی های انجام شده حول محور موضوع “نگرش مدیران شرکت­های کوچک و متوسط نسبت به تأثیر اتحاد استراتژیک بر عملکرد در صنعت زیست فناوری” محقق به این نتیجه رسید که هیچ گونه مقاله و پایان نامه به عنوانی مشابه در این رابطه کار نشده است. بنابراین در پیشینه ادبیات سعی نموده به بررسی مقالات و پایان نامه ­هایی پرداخته که تا حدودی در بردارنده ابعاد پژوهشی این عنوان باشد.

  • ارزش‍ی‍اب‍ی‌ آم‍ادگ‍ی‌ ب‍خ‍ش‌ خ‍ص‍وص‍ی‌ در اس‍ت‍ف‍اده‌ از ش‍راک‍ت‌ راه‍ب‍ردی‌ ب‍رای‌ دس‍ت‍ی‍اب‍ی‌ س‍ری‍ع‌ ب‍ه‌ ف‍ن‍اوری‌ ارت‍ب‍اطات‌ و اطلاع‍ات‌ (ش‍رک‍ت‌ داده‌ پ‍ردازی‌ ب‍ه‌ ع‍ن‍وان‌ ن‍م‍ون‍ه‌) (ف‍رزان‍ه م‍ی‍رش‍اه‌ ولای‍ت‍ی،۱۳۸۴‌‌)

ه‍دف‌ ت‍ح‍ق‍ی‍ق‌:ب‍ررس‍ی‌ آم‍ادگ‍ی‌ ش‍رک‍ت‍ه‍ای‌ ب‍خ‍ش‌[۱۶]ICTدر اس‍ت‍ف‍اده‌ از اب‍زاری‌ ب‍ه‌ ن‍ام‌ ش‍راک‍ت‌ راه‍ب‍ردی‌ ب‍رای‌ ت‍وس‍ع‍ه‌ ف‍ن‍اوری‌ اس‍ت‌.در ای‍ن‌ ت‍ح‍ق‍ی‍ق‌ از م‍دل‌ ک‍ارت‌ ام‍ت‍ی‍ازی‌ م‍ت‍وازن‌ اس‍ت‍ف‍اده‌ ش‍ده‌ اس‍ت‌.ج‍ام‍ع‍ه‌ آم‍اری‌:ش‍رک‍ت‌ داده‌ پ‍ردازی‌ ای‍ران‌ اس‍ت‌.ی‍اف‍ت‍ه‌ه‍ای‌ ت‍ح‍ق‍ی‍ق‌:پ‍س‌ از ت‍ع‍ی‍ی‍ن‌ ش‍اخ‍ص‍ه‍ای‌ م‍دل‌ و ان‍دازه‌گ‍ی‍ری‌ ای‍ن‌ ش‍اخ‍ص‍ه‍ا‌ ب‍رای‌ ش‍رک‍ت‌ داده‌ پ‍ردازی‌ ن‍ه‍ای‍ت‍ا م‍ی‍زان‌ آم‍ادگ‍ی‌ ش‍رک‍ت‌ داده‌ پ‍ردازی‌ ب‍رای‌ اس‍ت‍ف‍اده‌ از ش‍راک‍ت‌ راه‍ب‍ردی‌ ض‍ع‍ی‍ف‌ ب‍رآو‍رد ش‍د.ن‍ت‍ی‍ج‍ه‌گ‍ی‍ری‌ و پ‍ی‍ش‍ن‍ه‍ادات‌:از آن‍ج‍ای‍ی‌ ک‍ه‌ ب‍دل‍ی‍ل‌ م‍ح‍دودی‍ات‌ م‍وج‍ود ای‍ن‌ پ‍ژوه‍ش‌ ت‍ن‍ه‍ا ب‍ه‌ ب‍ررس‍ی‌ ی‍ک‌ م‍ورد پ‍رداخ‍ت‍ه‌ اس‍ت‌ برای‌ غ‍ن‍ای‌ ب‍ه‍ت‍ر ک‍ار م‍ی‌ ت‍وان‌ از ای‍ن‌ م‍دل‌ در ص‍ن‍ای‍ع‌ دی‍گ‍ر اس‍ت‍ف‍اده‌ ک‍رد.

  • ت‍ع‍ی‍ی‍ن‌ ع‍وام‍ل‌ م‍وف‍ق‍ی‍ت‌ در ش‍راک‍ت‌ ه‍ای‌ اس‍ت‍رات‍ژی‍ک‌ ب‍ی‍ن‌ ال‍م‍ل‍ل‍ی‌:م‍طال‍ع‍ه‌ م‍وردی‌ دف‍ات‍ر خ‍دم‍ات‌ م‍س‍اف‍رت‍ی‌ (آزاده‌ک‍اظم‍ی‌ ن‍ی‍ا،۱۳۸۷)

ه‍دف‌ ت‍ح‍ق‍ی‍ق‌:ت‍ع‍ی‍ی‍ن‌ ع‍وام‍ل‌ م‍وف‍ق‍ی‍ت‌ در ش‍راک‍ت‌ه‍ای‌ اس‍ت‍رات‍ژی‍ک‌ ب‍ی‍ن‌ ال‍م‍ل‍ل‍ی‌ اس‍ت‌.درم‍دل‌ م‍ف‍ه‍وم‍ی‌ ارائ‍ه‌ ش‍ده‌ در

فصل اول: کلیات تحقیق

ت‍ح‍ق‍ی‍ق‌ ح‍اض‍ر ع‍وام‍ل‌ ک‍ل‍ی‍دی‌ م‍وف‍ق‍ی‍ت‌ ش‍راک‍ت‌ اس‍ت‍رات‍ژی‍ک‌ ب‍ی‍ن‌ ال‍م‍ل‍ل‍ی‌ ب‍ه‌ ش‍ش‌ دس‍ت‍ه‌ ت‍ق‍س‍ی‍م‌ م‍ی‌ ش‍ون‍د که ع‍ب‍ارت‍ن‍د از ع‍وام‍ل‌ م‍رت‍ب‍ط ب‍ا ان‍ت‍خ‍اب‌ اس‍ت‍رات‍ژی‌ و ب‍ررس‍ی‌ ت‍ن‍اس‍ب‌ اس‍ت‍رات‍ژی‌ ش‍راک‍ت‌ ب‍ا م‍تق‍ض‍ی‍ات‌ س‍ازم‍ان‍ی‌، ان‍ت‍خ‍اب‌ ش‍ری‍ک،‌ م‍رح‍ل‍ه‌ م‍ذاک‍رات‌ ب‍رای‌ ت‍ش‍ک‍ی‍ل‌ ش‍راک‍ت،‌ طراح‍ی‌ س‍اخ‍ت‍ار ش‍راک‍ت‌، ت‍دوی‍ن‌ اس‍ت‍رات‍ژی‌ مدی‍ری‍ت‌ ش‍راک‍ت‌ و در ن‍ه‍ای‍ت‌ دس‍ت‍ه‌ ش‍ش‍م‌ ع‍وام‍ل‌ ک‍ل‍ی‍دی‌ م‍وف‍ق‍ی‍ت‌ ع‍وام‍ل‌ م‍رت‍ب‍ط ب‍ا وج‍ود س‍رم‍ای‍ه‌ اج‍ت‍م‍اع‍ی‌ اس‍ت‌.در آخ‍ر چ‍ه‍ار ع‍ام‍ل‌ ان‍ت‍خ‍اب ش‍ری‍ک‌، طراح‍ی‌ س‍اخ‍ت‍ار ش‍راک‍ت‌، م‍دی‍ری‍ت‌ ش‍راک‍ت‌ و س‍رم‍ای‍ه‌ اج‍ت‍م‍اع‍ی‌ ب‍ه‌ عن‍وان‌ چ‍ه‍ار ع‍ام‍ل‌ ک‍ل‍ی‍دی‌ اثرگ‍ذار ب‍ر م‍وف‍ق‍ی‍ت‌ ش‍راک‍ت‌ اس‍ت‍رات‍ژی‍ک‌ م‍ع‍رف‍ی‌ ش‍دن‍د.

  • ع‍وام‍ل‌ ک‍ل‍ی‍دی‌ م‍وف‍ق‍ی‍ت‌ ش‍راک‍ت‌ ه‍ای‌ راه‍ب‍ردی‌ در ص‍ن‍ع‍ت‌ غ‍ذای‍ی‌ ای‍ران‌ (ام‍ی‍رص‍راف‍ی،۱۳۸۷‌)

ه‍دف‌ ت‍ح‍ق‍ی‍ق‌:ب‍ررس‍ی‌ ع‍وام‍ل‌ ک‍ل‍ی‍دی‌ م‍وف‍ق‍ی‍ت‌ ش‍راک‍ت‌ ه‍ای‌ راه‍ب‍ردی‌ در ص‍ن‍ع‍ت‍ی‌ غ‍ذای‍ی‌ ای‍ران‌ اس‍ت‌.م‍طاب‍ق‌ روش‌ ان‍ت‍خ‍اب‌ ش‍ده‌ ب‍رای‌ ت‍ح‍ق‍ی‍ق‌ ک‍ه‌ ن‍وع‍ی‌ ش‍ب‍ی‍ه‌­س‍ازی‌ ت‍ص‍م‍ی‍م‌ گ‍ی‍ری‌ گ‍روه‍ی‌ از طری‍ق‌ ن‍ظرس‍ن‍ج‍ی‌ از خ‍ب‍رگ‍ان‌ بود م‍ت‍غ‍ی‍ره‍ای‌ پ‍ی‍ش‍ن‍ه‍ادی‌ ن‍زد خ‍ب‍رگ‍ان‌ ش‍راک‍ت‍ه‍ای‌ راه‍ب‍ردی‌ در ص‍ن‍ع‍ت‌ غ‍ذای‍ی‌ ک‍شور ک‍ه‌ ت‍ع‍داد آن‍ه‍ا ب‍ا م‍ع‍ی‍اره‍ای‌ ت‍ع‍ی‍ی‍ن‌ ش‍ده‌ ب‍ه‌ ۹ ن‍ف‍ر رس‍ی‍د ب‍ه‌ ن‍ظر س‍ن‍ج‍ی‌ گ‍ذاش‍ت‍ه‌ ش‍د و طی‌ دو م‍رح‍ل‍ه‌ و ب‍ا ب‍ه‍ره‌ گ‍ی‍ری‌ از ف‍رای‍ن‍د ت‍ح‍ل‍ی‍ل‌ س‍ل‍س‍ل‍ه‌ م‍رات‍ب‍ی‌ پ‍ن‍ج‌ ع‍ام‍ل‌ از م‍ی‍ان‌ ب‍ی‍س‍ت‌ و ی‍ک‌ ع‍ام‍ل‌ پ‍ی‍ش‍ن‍ه‍ادی‌ و ی‍ک‌ ع‍ام‍ل‌ پ‍ی‍ش‍ن‍ه‍ادی‌ م‍ح‍ق‍ق‌ ب‍ه‌ ع‍ن‍وان‌ ع‍وام‍ل‌ ک‍ل‍ی‍دی‌ م‍وف‍ق‍ی‍ت‌ ش‍راک‍ت‌ ه‍ای‌ راه‍ب‍ردی‌ ان‍ت‍خ‍اب‌ و اول‍وی‍ت‌ ب‍ن‍دی‌ ش‍دن‍د.ب‍راس‍اس‌ ن‍ت‍ای‍ج‌ م‍ت‍غ‍ی‍ره‍ای‌ راه‍ب‍ردی‌ ن‍س‍ب‍ت‌ ب‍ه‌ م‍ت‍غ‍ی‍ره‍ای‌ ف‍رای‍ن‍دی‌ ن‍ق‍ش‌ ک‍ل‍ی‍دی‌ت‍ری‌ در م‍وف‍ق‍ی‍ت‌ ش‍راک‍ت‍ه‍ای‌ راه‍ب‍ردی‌ ای‍ف‍ا م‍ی‌ک‍ن‍ن‍د ه‍م‍چ‍ن‍ی‍ن‌ م‍راح‍ل‌ ج‍س‍ت‍ج‍و و ان‍ت‍خ‍اب‌ ش‍ری‍ک‌ راه‍ب‍ردی‌ و طراح‌ ش‍راک‍ت‌ از اه‍م‍ی‍ت‌ خ‍اص‍ی‌ در طول‌ ح‍ی‍ات‌ ی‍ک‌ ش‍راک‍ت‌ ب‍رخ‍وردارن‍د ب‍ه‌ ع‍لاوه‌ ن‍ت‍ای‍ج‌ ت‍ح‍ق‍ی‍ق‌ ن‍ش‍ان‌ داد ک‍ه‌ در ص‍ن‍ع‍ت‌ غ‍ذای‍ی‌ ای‍ران‌ دی‍دگ‍اه‌ م‍ب‍ت‍ن‍ی‌ ب‍ر م‍ن‍اب‍ع‌ ن‍س‍ب‍ت‌ ب‍ه‌ س‍ای‍ر ن‍ظری‍ه‌ ه‍ای‌ م‍طرح‌ ش‍ده‌ از ت‍وان‌ ب‍ی‍ش‍ت‍ری‌ در ت‍وص‍ی‍ف‌ ع‍وام‍ل‌ م‍وف‍ق‍ی‍ت‌ ش‍راک‍ت‌ ه‍ای‌ راه‍ب‍ردی‌ ب‍رخ‍وردار اس‍ت.‌

  • رت‍ب‍ه‌ ب‍ن‍دی‌ ع‍وام‍ل‌ م‍وث‍ر ب‍ر م‍وف‍ق‍ی‍ت‌ ائ‍ت‍لاف‌ اس‍ت‍رات‍ژی‍ک‌ ش‍رک‍ت‌ ه‍ای‌ ه‍واپ‍ی‍م‍ای‍ی‌ از دی‍دگ‍اه‌ خ‍ب‍رگ‍ان‌ (احد قاسمی،۱۳۹۰)

ه‍دف‌ اص‍ل‍ی‌ ای‍ن‌ ت‍ح‍ق‍ی‍ق‌ رت‍ب‍ه‌ب‍ن‍دی‌ ع‍وام‍ل‌ م‍وث‍ر ب‍ر م‍وف‍ق‍ی‍ت‌ ائ‍ت‍لاف‌ اس‍ت‍رات‍ژی‍ک‌ ش‍رک‍ت‍ه‍ای‌ ه‍واپ‍ی‍م‍ای‍ی‌ از دی‍دگ‍اه‌ خ‍ب‍رگ‍ان‌ م‍ی‌ب‍اش‍د. ب‍رای‌ ای‍ن‌ م‍ن‍ظور ب‍ا اس‍ت‍ف‍اده‌ از م‍دل‌ ه‍اف‍م‍ن‌-اش‍ل‍وس‍ا(۲۰۰۱)، م‍راح‍ل‌ ت‍ش‍ک‍ی‍ل‌ ائ‍ت‍لاف‌ ب‍ررس‍ی‌ و ع‍وام‍ل‌ م‍وث‍ر ب‍ر ه‍ر ک‍دام‌ از ای‍ن‌ م‍راح‍ل‌ ش‍ن‍اس‍ای‍ی‌ و پ‍س‌ از آن‌ م‍ی‍زان‌ ت‍اث‍ی‍ر ای‍ن‌ ع‍وام‍ل‌ ب‍ر ش‍اخ‍ص‌ م‍وف‍ق‍ی‍ت‌ ائ‍ت‍لاف‌ اس‍ت‍رات‍ژی‍ک‌، م‍ی‍زان‌ رض‍ای‍ت‌ طرف‍ی‍ن‌ م‍ش‍ارک‍ت‌، ب‍ر اس‍اس‌ م‍ع‍ی‍اره‍ای‌ م‍وف‍ق‍ی‍ت‌ م‍ال‍ی‌، م‍وف‍ق‍ی‍ت‌ در ب‍ازار، ب‍ه‍ب‍ود وض‍ع‍ی‍ت‌ رق‍اب‍ت‍ی‌ و م‍ان‍دگ‍اری‌ ائ‍ت‍لاف‌ ارزی‍اب‍ی‌ گ‍ردی‍د. در ای‍ن‌ ت‍ح‍ق‍ی‍ق‌ ب‍رای‌ ارزی‍اب‍ی‌ م‍ی‍زان‌ ت‍اث‍ی‍ر ع‍وام‍ل‌ ش‍ن‍اس‍ای‍ی‌ ش‍ده‌ و رت‍ب‍ه‌­­

فصل اول: کلیات تحقیق

ب‍ن‍دی‌ آن‍ه‍ا از دی‍دگ‍اه‌ خ‍ب‍رگ‍ان‌ از روش‌ ت‍ح‍ل‍ی‍ل‌ س‍ل‍س‍ل‍ه‌ م‍رات‍ب‍ی‌ ([۱۷]AHP) اس‍ت‍ف‍اده‌ ش‍د. ی‍اف‍ت‍ه‌ ه‍ای‌ ت‍ح‍ق‍ی‍ق‌ ن‍ش‍ان‌ داد ک‍ه‌ از م‍ی‍ان‌ ع‍وام‍ل‌ و م‍راح‍ل‌ م‍ن‍ت‍خ‍ب‌، ع‍ام‍ل‌ ت‍ن‍اس‍ب‌ اس‍ت‍رات‍ژی‌ ائ‍ت‍لاف‌ ب‍ا اس‍ت‍رات‍ژی‌ ک‍لان‌ س‍ازم‍ان‌ و م‍رح‍ل‍ه‌ ان‍ت‍خ‍اب‌ ش‍ری‍ک‌ ب‍ی‍ش‍ت‍ری‍ن‌ ت‍اث‍ی‍ر را ب‍ر ش‍اخ‍ص‌ م‍وف‍ق‍ی‍ت‌ ائ‍ت‍لاف‌ اس‍ت‍رات‍ژی‍ک‌ دارد. ه‍م‍چ‍ن‍ی‍ن‌ م‍ش‍خ‍ص‌ ش‍د ک‍ه‌ م‍ع‍ی‍ار م‍وف‍ق‍ی‍ت‌ ب‍ازار، م‍ن‍اس‍ب‌ ت‍ری‍ن‌ م‍ع‍ی‍ار ب‍رای‌ ارزی‍اب‍ی‌ م‍وف‍ق‍ی‍ت‌ ائ‍ت‍لاف‌ اس‍ت‍رات‍ژی‍ک‌ ش‍رک‍ت‌ ه‍ای‌ ه‍واپ‍ی‍م‍ای‍ی‌ م‍ی‌ ب‍اش‍د.

  • اثرات پیمان­های راهبردی بر روابط بین یادگیری سازمانی، نوآوری و عملکرد مالی شرکت (بهمن حاجی­پور، مرتضی کرد،۱۳۹۰)

هدف از این تحقیق بررسی اثرات یادگیری سازمانی و نوآوری بر عملکرد مالی شرکت­هاست و این که “آیا این اثرات به دلیل ارتباط شرکت با هم­پیمانان بهبود پیدا می­ کند؟” الگوی تحقیق روی ۱۰۵ نمونه از شرکت­هایی که دارای پیمان راهبردی بوده ­اند با بهره گرفتن از الگویابی معادله ساختاری و براساس روش­شناسی کمترین مربعات بخشی([۱۸]PLS) مورد آزمون قرار گرفت. تحلیل­ها نشان داد که یکی از منابع خارجی قابل اتکا برای یادگیری و نوآوری خارجی شرکت­ها پیمان راهبردی است. به طوری که تشکیل پیمان­های راهبردی باعث بهبود روابط بین یادگیری سازمانی، نوآوری و عملکرد مالی می­شود.

  • ایجاد اتحاد­های استراتژیک بین صنعت و دانشگاه (سعید شکیب­فر، محمد آذری خجسته و کامران کیانفر، ۱۳۸۶)

در پژوهش حاضر مشارکت­ها و حلقه­های اتصال بین صنعت و دانشگاه از لحاظ ماهیت و عملکرد مورد بررسی قرار گرفته و تا حد ممکن ابعاد اتحاد استراتژیک به عنوان ابزاری برای رقابت ارزیابی می­شود. در مرحله بعد مراحل ایجاد یک اتحاد به اختصار بیان شده و در گام بعد مدلی برای تشریح تبادل منابع دانش بین صنعت و دانشگاه در ایجاد اتحاد توسعه داده شده و در ضمن میزان منابع به اشتراک گذاشته شده­ی ما­ بین پنج سازمان با یکی از دانشگاه­های صنعتی کشور به صورت کمی با بهره گرفتن از فرآیند تحلیل سلسله مراتبی(AHP) محاسبه شده و در نهایت نقش اعتماد و تعهد در اتحاد استراتژیک و تاثیر آنها بر عملکرد اتحاد بررسی می­شود.

  • شکل­ گیری اتحاد و عملکرد شرکت: یک رابطه معکوسUشکل؟ (دِ وریز[۱۹]،۲۰۰۸)

فصل اول: کلیات تحقیق

این تحقیق به بررسی رابطه تقلیلی بین تعداد اتحاد­ها و عملکرد شرکت بر می­گردد. علاوه بر این، بیان می­ کند که با افزایش شکل­ گیری اتحاد­ها، روند منفی ممکن است تنظیم شود و با افزایش وابستگی متقابل بین شرکت­ها، محدودیت­های عقلایی مدیریت محدود شده و همچنین هم­پوشانی منابع و نشت دانش ممکن انتظار می­رود برای غلبه بر اثرات یادگیری مثبت بیشتر به عنوان تجربه اتحاد افزایش یابد. وجود این رابطه معکوس U شکل در یک نمونه از ۱۷۹ شرکت فعال در صنعت داروسازی از ۱۹۹۰-۱۹۹۹ مورد بررسی قرار گرفت. پشتیبانی از بازگشت­های تقلیلی و همچنین یک رابطه خطی یافت شد. مدل خطی یک تناسب بهتر نسبت به اطلاعات برای رد امکان رابطه معکوس U شکل داشت.

  • اتحاد­های فناوری و عملکرد شرکت: شرکت­های کوچک و متوسط پرتغالی در یک محیط تحقیقاتی تحت حمایت اتحادیه اروپا (کاروالهو[۲۰]،۲۰۰۲)

این پایان­ نامه مربوط به ارتباط بین اتحاد­های تحقیق و توسعه و عملکرد شرکت است. آن بررسی می­ کند که آیا شرکت­های کوچک و متوسط از طریق مشارکت در اتحاد­های تحقیق و توسعه تحت حمایت دولت بهبود عملکرد دارند و برای درک اینکه تا چه حد آنها قادر به تبدیل نتایج اتحاد به عملکردند، تلاش­هایی می­نماید. در این پایان نامه تجزیه و تحلیل عملکرد شرکت و عملکرد اتحاد به طور همزمان است و تاثیر شرایط اولیه و روند پیاده سازی بر روی هر دو به نظر می­رسد. در ادامه، این مطالعه به موضوع یادگیری سازمانی از اتحاد­ها اشاره دارد.

  • اتحاد استراتژیک و توسعه محصول در شرکت های جدیدفناوری بالا: بررسی اثر تعدیلی قابلیت های فن آوری (هسلر، پاتزلت و زهرا[۲۱]، ۲۰۱۰)

این مقاله به این موضوع اشاره دارد که شرکت­های جدید فناوری بالا به صورت گسترده از اتحاد­های استراتژیک به منظور دستیابی به دانش، منابع و قابلیت­ها استفاده می­نمایند. با این حال، با توجه به تجربه آنها و منابع محدود­ شده، این شرکت­ها نسبت به فرصت­ طلبی بالقوه شرکای خود آسیب پذیر هستند. در ادامه این سوال مطرح می­شود: چگونه شرکت­های جدید می­توانند منافع این اتحاد­ها را حداکثر نمایند در حالیکه ریسک­های خود را کاهش دهند؟ در این مطالعه، این سوال با تکیه بر دیدگاه قابلیت­ها پیشنهاد می­ کند که تاثیر اتحاد بالادست، افقی و پایین دست در توسعه محصول به درجه تخصصی شدن قابلیت­های تکنولوژیکی شرکت­های جدید بستگی دارد. با

 

فصل اول: کلیات تحقیق

استفاده از یک پایگاه داده از شرکت­های زیست فناوری، نتایج از این استدلال حمایت کرد حتی زمانی­که انواع مختلف اتحاد­های استراتژیک در نظر گرفته شود.

  • نوع اتحاد، تجربه اتحاد و قابلیت مدیریت اتحاد در مشارکت­های فناوری بالا (رودرمل و دیدز[۲۲]، ۲۰۰۶)

این مقاله قابلیت مدیریت اتحاد یک مشارکت فناوری بالا را بررسی می­ کند. بنابراین، مدلی ارائه می­دهد که خواسته­ های متفاوت از نوع اتحاد و منافع حاصل از تجربه اتحاد را به یک نتیجه قابل مشاهده از قابلیت مدیریت اتحاد شرکت پیوند می­دهد. مدل تحقیق با یک نمونه از ۲۲۲۶ اتحاد تحقیق و توسعه توسط ۳۲۵ شرکت زیست فناوری جهانی مورد آزمون قرار گرفت. یافته­ها نشان داد که نوع اتحاد و تجربه اتحاد در ارتباط بین اتحاد­های تحقیق و توسعه یک مشارکت فناوری بالا و توسعه محصول جدید آن میانجی شده است. این نتایج شواهد تجربی برای وجود قابلیت مدیریت اتحاد ها و توزیع ناهمگون آن در سراسر شرکت ها ارائه می­دهد.

  • تاثیر اتحاد­های استراتژیک بر عملکرد شرکت­ها (کیم[۲۳]، ۲۰۰۳)

این مقاله به صورت تجربی تاثیر اتحاد­های استراتژیک بر عملکرد شرکت را به کمک یک مجموعه بزرگ داده از اتحاد­های استراتژیک مشاهده شده در صنعت الکترونیک بررسی می­نماید. این مطالعه با بکارگیری روش حداقل مربعات دو مرحله­ای با مسئله درونی در برآورد مدل برخورد می­نماید. یافته­ های تحقیق نشان داد که مشارکت­ مکرر در اتحاد­های استراتژیک رشد فروش شرکت را افزایش می­دهد.

۵-۱- مبانی نظری تحقیق

مبانی نظری این پژوهش بر ۶ دیدگاه که در شکل ۱-۱ آمده، مبتنی است که در ادامه به طور خلاصه ذکر     می­گردند.

 

 

 

 

فصل اول: کلیات تحقیق

 

شکل ۱-۱: ابعاد دیدگاه­های مرتبط با مبانی نظری پژوهش (قاسمی، ۱۳۹۰)

 

۱-۵-۱- تئوری هزینه مبادله

در تئوری هزینه مبادله تصمیم ­گیری در سازمان بر مبنای کاهش هزینه مبادله و هزینه تولید می­باشد (ویلیامسون[۲۴]، ۱۹۷۵؛ کاس[۲۵]، ۱۹۳۷). هزینه مبادله عبارتست از هزینه­ های راهبری سیستم اقتصادی، که این هزینه­ها متمایز از هزینه­ های تولید هستند. هزینه مبادله در سیستم­های اقتصادی معادل اصطکاک در سیستم­های فیزیکی است (ویلیامسون، ۴۵:۱۹۸۵). نظریه هزینه مبادله بواسطه معرفی شراکت­های استراتژیک به عنوان نوعی واسطه یا ساختار مدیریت ترکیبی، به توضیح مشخصه­های مختلف این شراکت­ها می ­پردازد (آیرلند، هیت و وایدیاناث[۲۶]، ۲۰۰۲). به زعم ویلیامسون بازار­ها و سلسله مراتب دو شق متمایز برای انجام معاملات و بده بستان­ها هستند. بنابراین، هرگاه شرایط بازار کارایی لازم را برای تسهیل معاملات نداشته باشد، “بده بستان­ها” به درون ساختار­های سلسله مراتبی بنگاه­ها، موسسات یا به طور کلی سازمانها کشیده می­شوند. برای مثال ادغام بنگاه­ها در یکدیگر و جذب یک یا چند موسسه بوسیله یک سازمان، بنگاه­ها و موسساتی را که قبلاً به صورت مستقل و منفرد

فصل اول: کلیات تحقیق

با یکدیگر معاملاتی را انجام می­دادند را در محدوده یک سازمان بزرگ، ناگزیر از تبعیت از مقررات داخلی یک سلسله مراتب- و نه ملزم به تسلیم در برابر قوانین بازار آزاد- می­سازد (رحمان سرشت، ۱۳۷۷: ۲۶۷).

۲-۵-۱- دیدگاه مبتنی بر منابع­

بر خلاف نظریه­ های اقتصادی سازمانی سنتی که قویاً بر تجزیه و تحلیل منحنی رقابتی تأکید دارند، دیدگاه منبع محور بر تجزیه و تحلیل منابع مختلف تحت مالکیت سازمانها تمرکز دارد. براساس ادبیات موجود در زمینه استراتژی های سازمان، سازمان ها باید به دنبال برقراری تناسب استراتژیک میان مشخصه های داخلی (نقاط قوت و ضعف) و محیط بیرونی (فرصت ها و تهدید ها) خود باشند. اما رویکرد منبع محور به جای تمرکز زیاد بر محیط رقابتی سازمان و جایگاه رقابتی آن در بازار، توجه خود را بر جنبه های داخلی سازمان متمرکز ساخته است. فرضیه اصلی و بنیادی دیدگاه منبع محور آن است که منابع سازمان به میزان زیادی ناهمگن و غیر قابل انتقال است. ناهمگن بودن منابع به این معناست که هر سازمان دارای مجموعه ای از منابع است (برای مثال: شبکه های توزیع، توانایی های تولید، قابلیت های تحقیق و توسعه و کارکنانی با مهارت های خاص) که دست کم تعدادی از آنها منحصر به فرد هستند. از نظر این دیدگاه مشارکت های استراتژیک اغلب در پی دستیابی به چنین منابعی صورت می گیرند (کاظمی نیا، ۱۳۸۷).

۳-۵-۱- دیدگاه مبتنی بر دانش

دیدگاه مبتنی بر دانش به عنوان شاخه­ ای از دیدگاه کلی تر مبتنی بر منابع، دانش را به عنوان مهم ترین منبع راهبردی سازمان تلقی می­ کند. بنیان گذاران این دیدگاه چنین بیان می­ کنند که سازمان به خودی خود هیچ دانشی را دارا نبوده و دانش در اشخاص وجود دارد و کار سازمان مدیریت بر این دانش و خلق ارزش توسط آن است. در محیط رقابتی قرن بیست و یکم، فعالیت سازمان­ ها تحت تأثیر روند­هایی چون جهانی شدن، پیشرفت­های فناورانه، انتشار سریع فناوری­ های نو و گردش سریع اطلاعات، روز به روز در حال پیچیده تر شدن می­ باشد. مجموعه عوامل یاد شده، قرن بیست و یکم را به قرن تبادل اطلاعات بدل کرده است؛ بدین معنی که در اختیار داشتن و توانایی بهره­ گیری از اطلاعات به روز به یکی از عوامل کلیدی موفقیت در تمامی عرصه ها بدل شده است. این موضوع بیانگر اهمیت روز­افزون یکی از منابع سازمانی یعنی “دانش” است که ریشه در ارزشمندترین منبع هر سازمان، یعنی منبع انسانی دارد (صرافی، ۱۳۷۸). البته این دیدگاه برخوردی دو­گانه با مشارکت داشته و در عین حال که آن را موجب کسب مزیت رقابتی برای سازمان معرفی  می­ کند، معتقد است که

 

فصل اول: کلیات تحقیق

در صورت عدم صداقت طرف مقابل و رفتار فرصت­ طلبانه آن، عدم محافظت سازمان از دانش خود موجب از دست رفتن مزیت رقابتی سازمان خواهد شد.

۴-۵-۱- نظریه شایستگی محور

نظریه شایستگی محور در تکمیل دیدگاه منبع محور، توضیحاتی را برای توجیه موفقیت شراکت­های استراتژیک ارائه می­ نماید. این نظریه شرح می دهد که چگونه سازمان استراتژی هایی را به کار می گیرد تا به صورت اثر­بخش از منابع خود استفاده کند. به بیان دیگر، نظریه شایستگی محور، پلی بین منابع و استراتژی است. بنابراین، شایستگی، نوعی توانایی سازمانی برای سازماندهی منابع ملموس و ناملموس به گونه ­ای که سازمان را برای رقابت در بازار یاری نماید می باشد. به علاوه، تحقیقات اخیر به این موضوع اشاره دارند که شایستگی ها به خودی خود منبع محسوب می شوند (کاظمی نیا، ۱۳۸۷). شایستگی ها با ادغام منابع سطح پایین در سازمان امکان دستیابی به منابع ممتازی را فراهم می سازند که مزیت رقابتی منحصر به فردی محسوب می شود.

۵-۵-۱- تئوری بازی ها

نظریه بازی ها عبارتست از، تحلیل رفتار منطقی در موقعیت هایی که وابستگی متقابل در کسب نتایج وجود دارد. وجود وابستگی شدید به عملکرد رقبا در این صنعت به دلیل شدت و هزینه های سنگین رقابت و افزایش این وابستگی متقابل در شراکت­های استراتژیک تئوری بازی ها را به ابزاری مناسب برای تحلیل شراکت­های راهبردی بدل ساخته است. در این دیدگاه سه استراتژی وجود دارد؛ دو استراتژی برای مشارکت و پذیرش صدمات برای انتفاع طرفین مشارکت، و استراتژی رفتار فرصت طلبانه برای انتفاع یک جانبه از شراکت. تناوب و یا تکرار پذیری بازی در اینجا معادل ماندگاری یا همان بقای شرکت می باشد، که مهمترین عامل در اتخاذ استراتژی مناسب و تحلیل رفتار طرفین است.

۶-۵-۱- دیدگاه نهادی

نگاه نهادی در سال­های اخیر به عنوان رویکردی برای درک رفتار سازمان تحت تأثیر محیط اجتماعی عمومیت یافته، در این رویکرد فرضیه اصلی آن است که وجود هنجار های اجتماعی، شرکت ها را به بروز رفتار های هنجار مدار که در نهایت منجر به همسانی و شباهت میان سازمان ها می شود، تشویق می کند. از دید نظریه پردازان نهاد گرا، فشار های هنجاری و تقلیدی سازمان ها را بر آن می دارد که از قواعد نهادی پیروی کنند. اسکات سه نظام قانونی، هنجاری و شناختی را برای نهادها عنوان می­ کند. نگاه نهادی گزینه­ی مناسبی برای درک علل عمومیت یافتن و شکل­ گیری شراکت­های استراتژیک است. از این منظر، شراکت­ها پاسخ منطقی سازمان به

فصل اول: کلیات تحقیق

فشارهای نهادی­ای است که سازمان را وادار به همسانی و همشکلی با دیگر سازمان ها می­ کند.بنابراینسازمان­ها عموماً شراکت های استراتژیک تشکیل می دهند تا از رویکرد مشارکتی موجود در صنعت خود پیروی کرده باشند (کاظمی نیا، ۱۳۸۷).

با توجه به موضوع پایان­نامه، به نظر می­رسد که تئوری بازی­ها مطابقت بیشتری با قلمرو موضوعی تحقیق دارد.

۶-۱- اهداف تحقیق

این تحقیق با چهار هدف اساسی زیر صورت می­گیرد:

  • شناسایی مولفه های اتحاد استراتژیک موثر بر عملکرد سازمانی در صنعت زیست فناوری
  • شناسایی زمینه های انواع اتحادهای استراتژیک در بنگاه های زیست فناوری ایرانی
  • بررسی ابعاد موفقیت صنعت زیست فناوری در کشور
  • شناسایی اتحاد استراتژیک به عنوان بهبود دهنده عملکرد شرکت­های زیست فناوری؛

۷-۱- سؤال اصلی تحقیق

  • تأثیر اتحاد استراتژیک بر عملکرد سازمانی در صنعت زیست فناوری چگونه است؟

 

 

 

 

 

 

 

فصل اول: کلیات تحقیق

۸-۱- فرضیه های تحقیق

جدول ۱-۱: فرضیه ­های تحقیق

ü     مسأله تحقیق:تأثیر اتحاد استراتژیک بر عملکرد سازمانی در صنعت زیست فناوری چگونه است؟

 

سؤال: تأثیر اتحاد استراتژیک بر عملکرد چگونه است؟

فرضیه­ی­ اول تحقیق:

ظرفیت­های فنی شرکای اتحاد به طور مثبت و معناداری بر موفقیت مشارکت­های زیست فناوری تاثیر دارد.

فرضیه­ی دوم تحقیق:

ساختار اتحاد­های استراتژیک به طور مثبت و معناداری بر ظرفیت جذب همتایان تاثیر دارد.

فرضیه­ی سوم تحقیق:

ساختار اتحاد­های استراتژیک به طور مثبت و معناداری بر موفقیت مشارکت­های زیست فناوری تاثیر دارد.

فرضیه­ی چهارم تحقیق:

نوع اتحاد استراتژیک به طور مثبت و معناداری بر موفقیت مشارکت­های زیست فناوری تاثیر دارد.

فرضیه­­ی پنجم تحقیق:

ارتباط شرکای اتحاد به طور مثبت و معناداری بر موفقیت مشارکت­های زیست فناوری تاثیر دارد.

فرضیه­­­­­­­­­ی ششم تحقیق:

ظرفیت جذب همتایان اتحاد استراتژیک به طور مثبت و معناداری بر موفقیت مشارکت­های زیست فناوری تاثیر دارد.

۹-۱- روش شناسی تحقیق

تحقیقات با توجه به سه عامل طبقه ­بندی می­شوند:

فصل اول: کلیات تحقیق

الف) طبقه بندی بر مبنای هدف

ب) طبقه بندی بر مبنای روش

ج) طبقه بندی بر مبنای نوع داده­ ها

این تحقیق از نظر هدف، از نوع کاربردی می باشد. همچنین با توجه به اینکه در تحقیق توصیفی به تبیین و چگونگی وضع موجود و همچنین ارزیابی نگرش ها یا عقاید می پردازیم، روش تحقیق مورد استفاده از نوع توصیفی پیمایشی، از لحاظ نوع داده­ ها از نوع کیفی می باشد.

۱-۹-۱- جامعه آماری

جامعه آماری این پژوهش، مدیران ارشد شرکت­های دانش بنیان زیست فناوری بوده.

۲-۹-۱- روش نمونه گیری

در این تحقیق روش نمونه گیری، سرشماری می­باشد.

۳-۹-۱- روش تجزیه و تحلیل داده­ ها

برای تحلیل داده های جمع آوری شده در این تحقیق از آمار توصیفی و استنباطی استفاده شده که برخی از روش ها و آزمون ها در جدول ۲-۱ آمده است.

 

جدول ۲-۱: آزمون­های آماری مورد استفاده در پژوهش

ردیف آزمون علت استفاده
۱ آزمون آلفای کرونباخ برای آزمون قابلیت اعتماد یا پایایی پرسشنامه
۲ آزمون t تک نمونه­ای برای آزمون فرض پیرامون میانگین یک جامعه
۳ تحلیل عاملی تأییدی برای برآوردپارامتروآزمونهایفرضیه ها،باتوجهبهتعدادعامل هایزیربنایی روابطمیانمجموعهنشانگرها
۴ مدل سازی معادلات ساختاری برای آزمون فرضیه ­های مربوط به روابط علّی بین متغیر­ها

فصل اول: کلیات تحقیق

۴-۹-۱- روش های گردآوری داده ها و ابزار مورد استفاده برای آن:

روش های مورد استفاده برای گردآوری داده ها در این پژوهش در جدول ۳-۱ آمده است.

 

جدول ۳-۱: روش­های گردآوری داده­ ها

ردیف روش علت استفاده
۱ مطالعه کتابخانه ای و اسنادی برای جمع­آوری نتایج پژوهش­های پیشین و نیز مطالعه مطالب نظری مرتبط با موضوع پژوهش
۲ تهیه پرسشنامه برای جمع­آوری داده­های مورد نظر در زمینه اتحاد استراتژیک و عملکرد سازمانی (موفقیت مشارکت) گروه نمونه

 

۱۰-۱- قلمرو تحقیق

۱-۱۰-۱- قلمرو موضوعی

با توجه به عنوان تحقیق قلمرو موضوعی تحقیق حوزه اتحاد­های استراتژیک و نظریه­ های مرتبط با آن می­باشد.

۲-۱۰-۱- قلمرو زمانی

زمان انجام این تحقیق حدود ۷ ماه (از فروردین ماه ۱۳۹۳ تا مهر ۱۳۹۳) است.

۳-۱۰-۱- قلمرو مکانی

شرکت­های دانش بنیان مستقر در مراکز رشد زیست فناوری تهران و یزد که تعداد آنها ۴۵ شرکت می­باشد.

 

 

 

 

فصل اول: کلیات تحقیق

۱۱-۱- تعاریف عملیاتی

شرکت­های کوچک و متوسط: شرکت­های کوچک ومتوسط استخوان­بندی رشد اقتصادی در بسیاری از کشور­ها می­باشند، در واقع این شرکت­ها از طریق بهبود انواع کالاها و شکل­دهی ساختار مشاغل مختلف توانسته ­اند نقشی کلیدی در توسعه اقتصاد ملی و منطقه­ای ایفا بنمایند (اُنگ و بین ایزمیل[۲۷]، ۲۰۰۸؛ بریشا- نامانی[۲۸]، ۲۰۰۹). عمومأ سازمان­های بین ۱تا۴۹ کارمند را شرکت کوچک و سازمان­های تا ۱۰۰ کارمند را شرکت متوسط در نظر می­گیرند (بریشا- نامانی، ۲۰۰۹).

اتحاد استراتژیک:یک توافقنامه همکاری بین دو ســازمان و یا تعداد بیشتری است که می خواهند از این راه موقعیت رقابتی و عملکرد خود را ازطریق منابع مشترک بهبود دهند.(آیرلند و همکاران، ۲۰۰۰)

عملکرد سازمانی:به مقیاسی برای  دستیابی به اهداف شرکت اشاره دارد که شامل (فروش، سهم بازار، سود آوری و رضایت مشتری) می باشد. (لافورج و یانگ[۲۹]، ۱۹۹۳)

صنعت زیست فناوری:با توجه به کنوانسیون سازمان ملل متحد در مورد تنوع زیستی، زیست فناوری به صورت زیر تعریف می­شود:

“هر کاربرد تکنولوژیکی که سیستم­های زیستی، موجودات زنده، و یا مشتقات آن­ها را برای ساخت یا تغییر محصولات و فرآیندهایی برای استفاده خاص، مورد استفاده قرار می­دهد[۳۰].”

صنعت زیست فناوری “متشکل از توسعه، تولید و بازاریابی محصولات بر مبنای پژوهش­های پیشرفته زیست­فناوری است” (دیتامانیتور[۳۱]، ۲۰۱۱).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل دوم

ادبیات و پیشینه تحقیق

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل دوم: ادبیات و پیشینه تحقیق

۱-۲-مقدمه

در این بخش به بررسی و ارائه مفاهیم و تعاریفی از منشأ اتحادها، شراکت­های استراتژیک، ضرورت و منافع تشکیل شراکت­های استراتژیک، معایب اتحاد، انواع شراکت­های استراتژیک، مبانی نظری شراکت­های استراتژیک، رابطه بین اتحاد و عملکرد، اتحادهای استراتژیک و عملکرد در صنعت زیست فناوری، مشخصات اتحادهای استراتژیک و مدل­های ارزیابی رابطه بین اتحاد و عملکرد می­پردازیم.

۲-۲-منشأ اتحاد­ها

استفاده از اتحاد­های استراتژیک در جهت ارتقاء موقیعت رقابتی، پدیده جدیدی نیست. اتحاد استراتژیک، یک استراتژی مهم جنگی بود که به طور گسترده در طی سالیان دراز بکار رفته است (کواِی[۳۲]، ۱۹۹۴؛ کاراجیانیدیس[۳۳]، ۲۰۰۸).

فرماندهان ارتش چینی ایالت­های در حال جنگ (حدود ۳۵۰ سال قبل از میلاد) برای غلبه بر ایالت­های دشمن یا قوی­تر، به تشکیل اتحاد با ایالت­های دیگر دست می­زدند. در جمله زیر این مطلب کاملاً نمایان است (کواِی، ۱۹۹۴): «هنگام حمله قوی به ضعیف، تو باید حمایت یک ایالت بزرگ و کمک ایالت­های همسایه را بدست آوری». دولت­های اروپایی نیز برای افزایش قدرت­شان با هم متحد شدند. این قبیل اتحاد­ها همچنین یکی از عوامل اصلی افزایش جنگ­های داخلی و در نهایت جنگ­های جهانی قرن بیستم بودند (کواِی، ۱۹۹۴).

فصل دوم: ادبیات و پیشینه تحقیق

اتحاد­های استراتژیک در کسب و کار نیز پیشینه مشابه طولانی دارد، هر چند تا این اواخر آن چنان مستند نشده بود. لینچ[۳۴] (۱۹۸۹) بیان کرد که نخستین همکاری­های کسب و کار در مصر باستان شکل گرفته است، هنگامی که تجار درفعالیت­های تجاری شان با هم همکاری می­کردند. فقدان اطلاعات و مستندات، مانع اظهار نظر قطعی درباره گرایش تاریخی به انواع اتحاد­های استراتژیک کسب و کار می­گردد (کواِی، ۱۹۹۴).

ضمناً تحقیق گومز- کسرز[۳۵] بیان می­ کند که شکل­ گیری سرمایه­گذاری مشترک در پاسخ به تغییر ماهیت رقابت جهانی و تغییر قابلیت­های سازمانی شرکت­ها بوجود آمده است (گومز- کسرز، هیج دورن و همکاران، ۲۰۰۶). عمومیت و شهرت اتحاد­های استراتژیک کاملاً جدید است و به دهه ۱۹۸۰ بر می­گردد و اکنون در مرحله میانی در کسب و کار جهانی قرار دارد. منشأ اتحاد­ها در قراردادهای رسمی جای دارد (کاراجیانیدیس، ۲۰۰۸).

در حالی­که تفاوت­هایی در طرح روند تاریخی همکاری­های کسب و کار وجود دارد، اما اتفاق نظر کلی درباره تعداد اتحاد­ها از قبیل اتحاد­های بین المللی و اهمیت رو به رشد آن­ها وجود دارد (کواِی، ۱۹۹۴). تجارت جهانی و سرمایه گذاری­های فرا ملی، دامنه و اندازه منابع و بازار­های مصرف کننده را گسترش داده است. این دو به اثر­بخشی هرچه بیشتر هزینه و ایجاد جریان کالا فراتر از مرز­های ملی کمک می­ کند که در نتیجه انتظارات مشتری از کیفیت خدمات و محصولات افزایش می­یابد. شرکت­ها پی برده­اند که دیگر برنامه ­های مستقل قادر نیستند تا در برآورده نمودن تقاضا و انتظارات مشتریان موفق باشند. اتحاد­های استراتژیک، یک گزینه موجود برای حفظ و ارتقاء مزیت رقابتی و موقعیت بازار را ارائه می­ کنند (کواِی، ۱۹۹۴).

۳-۲-تعریف شراکت­های استراتژیک

با وجود اینکه محققین تعاریف مختلفی از شراکت­های استراتژیک ارائه نموده ­اند، می­­توان گفت که این تعاریف علیرغم استفاده از تعابیر متفاوت- ائتلاف استراتژیک، همکاری استراتژیک، شراکت استراتژیک، مشارکت راهبردی و …- در نهایت به مفهوم مشترکی اشاره دارند (لین[۳۶]، ۲۰۰۷). به طور کلی در توصیف شراکت­های استراتژیک از جنبه­های مختلفی به این شراکت­ها توجه شده است. برای مثال، پانسیری[۳۷] (۲۰۰۷) از نقطه نظر دستیابی به اهداف استراتژیک، شراکت­های استراتژیک را قرارداد­ها و توافقات هدفمند میان دو یا چند سازمان مستقل می داندکه در تناسب با استراتژی ­های کلی شرکاء بوده و آن­ ها را در دست یابی به اهداف مهم استراتژیک- سودمند

فصل دوم: ادبیات و پیشینه تحقیق

برای طرفین- یاری می­ کند(پانسیری، ۲۰۰۷). آیرلند و همکارانش (۲۰۰۲) از بعد تکمیل منابع، شراکت­های استراتژیک توافق و همکاری میان دو یا چند شرکت معرفی می­ کنند که از طریق تسهیم منابع، ارتقاء موقعیت رقابتی و عملکردی خود را پی می­گیرند (آیرلند، هیت و وایدیاناث، ۲۰۰۲). واراداراجان و کانینگهام[۳۸] (۱۹۹۵) با لحاظ نمودن هر دو نگاه، بیان می­ کنند شراکت­های استراتژیک، نمودی از استراتژی­های مشارکتی بین سازمانی هستند که متضمن تجمیع مهارت­ها و منابع شرکاء به منظور دستیابی به یک یا چند هدف مرتبط با اهداف استراتژیک آنها است. براساس تعریف پارک[۳۹] (۱۹۹۳) شراکت­های استراتژیک توافقات ومراودات مستمر و مشارکتی بین سازمان­ها بوده و در­بر­گیرنده جریانات و روابطی است که طی آنها منابع و شیوه ­های مدیریتی دو سازمان مستقل به منظور دستیابی مشترک به اهداف فردی مرتبط با ماموریت و استراتژی­های هر کدام از سازمان­های شریک به کار گرفته می­شود (واراداراجان و کانینگهام، ۱۹۹۵). آکر[۴۰] (۱۹۹۲) نیز از بعد قرارداد و همکاری­های کوتاه و بلند مدت چنین اظهار می­ کند که شراکت­های استراتژیک، یک همکاری بلند مدت و رسمی است که تمامی فعالیت­های شرکت را ترکیب  می­نماید (لین، ۲۰۰۷).

در مجموع، از مرور تعاریف مطرح شده در ادبیات موجود می­توان دریافت که این تعاریف سه مشخصه کلی را برای شراکت­های استراتژیک ذکر می­ کنند (قاسمی، ۱۳۹۰):

  1. وجود یک هدف مشترک که شراکت برای نیل به آن تشکیل شده و هرکدام از شرکاء به تنهایی قادر به دستیابی به آن نیستند (لین، ۲۰۰۷؛ مِهتا و همکاران[۴۱]، ۲۰۰۶؛ هانگر و ویلن، ۱۳۸۴: ۱۴۸).
  2. انتقال و به اشتراک گذاری منابع ملموس و نا­ملموس میان شرکاء (لیخی و سوشی[۴۲]، ۲۰۰۵؛ یوریولوگویشا[۴۳]، ۲۰۰۷).
  3. وجود یک قرارداد یا مکانیسم کنش متقابل که فعالیت­های لازم الاجرا برای هریک از اعضای شراکت را مشخص می­ کنند (کاثوث و اُلسن[۴۴]، ۲۰۰۳؛ لین، ۲۰۰۷).

آنچه که یک شراکت را استراتژیک می­سازد، تمرکز آن بر اهداف دراز مدت، منافع اقتصادی اصلی و مشخصه­های تحکیم روابط میان شرکاء می­باشد، که منجر به حفظ و یا خلق یک انتخاب استراتژیک برای شرکت می­گردد

فصل دوم: ادبیات و پیشینه تحقیق

(لیخی و سوشی، ۲۰۰۵). واراداراجان و کانینگهام (۱۹۹۵)، ذکر صفت استراتژیک برای شراکت­ها را این گونه تعبیر می­ کنند؛ که شراکت­ها اغلب از این جهت استراتژیک هستند که در راستای پاسخ مستقیم به فرصت­ها و چالش­های استراتژیک مهمی که شرکاء با آنها روبرو هستند شکل می­گیرند. از سوی دیگر، شراکت­ها براساس حوزه جغرافیایی خود به دو دسته داخلی و بین المللی تقسیم می­شوند؛ به این معنا که با توجه به ملیت هر یک از شرکاء و یا محدوده فعالیت شراکت می­توانند به صورت محلی یا بین المللی فعالیت نمایند. در شراکت­های بین المللی ممکن است دو شرکت که دارای ملیت متفاوتی هستند، برای فعالیت در بازار یکی از این کشور­ها توافق نمایند (شراکت بین المللی بواسطه ملیت متفاوت شرکاء)؛ یا دو شرکت با ملیتی یکسان برای فعالیت در بازار بین المللی و یا بازار کشور ثالثی وارد شراکت شوند (شراکت بین المللی از نظر حوزه فعالیت) و یا اینکه دو شرکت با ملیت­های متفاوت برای فعالیت در بازار ثالثی مشارکت نمایند (واراداراجان و کانینگهام، ۱۹۹۵).

بنابراین می­توان نتیجه گرفت ” شراکت استراتژیک بین المللی عبارتست از توافق نسبتاً پایدار همکاری میان سازمانی، به منظور دستیابی مشترک به اهداف فردی متناسب با ماموریت هر یک از شرکاء؛ این توافق، در بر­گیرنده ارتباطات برون مرزی و جریاناتی است که از منابع و یا ساختار­های مدیریتی سازمان­های مستقلی که هر کدام در کشوری متفاوت قرار گرفته­اند (و یا مشترکاً در کشور سومی فعالیت می­نمایند)، استفاده می­ کنند” (مِهتا و همکاران، ۲۰۰۶).

۴-۲-ضرورت و منافع تشکیل شراکت­های استراتژیک

اکثر شرکت­های بین المللی برای دستیابی به اهداف استراتژیک خود بر شراکت­های استراتژیک تکیه می­ کنند. کاپلان[۴۵] (۱۹۹۳)، نیرو­های محیطی و انگیزه­های سازمانی را در ورود سازمان­های بین المللی به شراکت­های استراتژیک اثر­گذار می­داند (سیری­وهرن[۴۶]، ۱۹۹۷). بر این اساس، می­توان گفت که منطق موجود در پس تشکیل شراکت­های استراتژیک ­دو عنصر اصلی را در بر دارد: نیروهای محیطی و انگیزه­ها.

۱-۴-۲-نیرو­های محیطی

در نتیجه افزایش جهانی سازی، رقابت و تخصصی شدن منابع در دو دهه اخیر، تغییرات مهمی در محیط اقتصادی رخ داده که این امر منجر به تغییر جهت شرکت­ها از رقابت انفرادی به سمت رقابت در قالب شبکه ها

فصل دوم: ادبیات و پیشینه تحقیق

شده است. همانطور که انسف[۴۷] (۱۹۸۸) بیان می­ کند، امروزه نیازمند شکلی از سازمان هستیم که بتواند بیش از آنکه در مقابل تغییرات بسیار بزرگ پایداری کند، یارای مقابله با مجموعه متنوعی از تغییرات مختلف را داشته باشد. به بیان دیگر باید توانایی مواجه با ناپیوستگی­ها را داشته باشد. بنابراین می­توان گفت، افزایش روز­افزون اشکال مرکب و پیوندی سازمانی، یا شراکت­های بین سازمانی، نشان دهنده­ ی تلاش سازمان­ها برای مقابله با “ناپیوستگی­های” ناشی از اقتصاد جهانی ناپایدار، اطلاعات محور و دارای وابستگی­های متقابل است. افزایش پیچیدگی و عدم اطمینان محیطی، سازمان­های مشتاق برای دستیابی به واحد پیش بینی پذیری و داشتن کنترل بر این دنیای آشوب زده را به سوی تشکیل این شراکت­ها سوق داده است (لیخی و سوشی، ۲۰۰۵).شراکت­ها این پتانسیل رو دارند که به عنوان شکل انعطاف پذیری از سازمان­ها بکار گرفته شوند. به بیان دیگر، سازمان­هایی که از شراکت­ها استفاده می­ کنند قادرند با دستکاری بعضی از پارامتر­های کسب و کار که ابهام آمیز بوده و یا به درستی تعریف نشده­اند، پاسخ مناسبی برای محیط در حال تغییر خارجی بیابند (گلایستر و باکلی[۴۸]، ۱۹۹۸).

از سوی دیگر، به باور انسف و مک دانل[۴۹] (۱۹۹۰)، سودآوری سازمان در محیط کسب و کار استراتژیک، مشروط به اندازه سرمایه­گذاری های انجام شده از سوی آن سازمان در محیط مذکور است. میزان و درجه مشارکت کلیه منابع سازمان در افزایش سطح سرمایه­گذاری­ها در محیط کسب وکار، تعیین خواهد کرد که آیا سازمان به تشکیل شراکت­های استراتژیک دست خواهد زد یا خیر. اگر سازمان میزان سرمایه­گذاری منابع خود را پایین­تر از سطح متوسط صنعت ببیند، احتمال دارد به منظور تجمیع منابع و قابلیت­های مکمل، با سازمان­های دیگر وارد شراکت شده و از این طریق توانایی سرمایه­­گذاری مورد نیاز برای کسب موفقیت در صنعت را کسب نماید (کاظمی­نیا، ۱۳۸۷).

از جمله نیرو­های محیطی که سازمان­ها را به سوی ورود به شبکه­ها هدایت می­ کنند، می­توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • رقابتی بودن بازار­های بین المللی
  • نیاز به اندازه­ ی سازمانی و سرعت به طور همزمان برای رقابت با پیشرو­های صنعت
  • تباین و واگرایی نیرو­های اقتصادی، سیاسی و اجتماعی در بازار­های جهانی
  • سرعت نوسانات نرخ ارز در بازار­های جهانی

فصل دوم: ادبیات و پیشینه تحقیق

  • جهانی شدن اطلاعات، تولید و فناوری در اثر توسعه فن­آوری­ها و زیر­ساخت­های ارتباطی
  • سرعت یافتن نوآوری­های فناورانه و کوتاه شدن چرخه عمر محصولات
  • موانع بیشتر برای ورود به بازار و در نتیجه بالا رفتن هزینه­ های مربوط به فناوری و بازار­یابی.

آزبورن و باون[۵۰] (۱۹۹۳) شراکت­های استراتژیک را مکانیسمی کلیدی برای رقابت در بازار­های جهانی و مقابله با پیشرفت­های تکنولوژیک سریع فعلی می­دانند (سیری­وهرن، ۱۹۹۷). ورود به شراکت­های استراتژیک، سازمان را قادر می­سازد تا منابع خود را بر مهارت­ها و قابلیت­های کلیدی خود متمرکز نموده و در عین حال دیگر قابلیت­ها و توانمندی­های مورد نیاز را از بازار تهیه کند. ضمن آنکه این شراکت­ها و سازمان­های شبکه­ای که به واسطه آنها تشکیل می­شوند، فشار فزاینده­ای را بر سازمان­ها تحمیل نموده و آنها را وادار به اصلاح ساختار­های خود به حالتی متمرکز­تر و انعطاف­ پذیر­تر می­نماید. شراکت­های استراتژیک به چند طریق منجر به خلق ارزش برای سازمان می­شوند: کاهش هزینه­ های مبادله، مدیریت اثربخش ریسک­ها، ورود به بازار با هزینه پایین، یادگیری و کسب مهارت از شرکاء، مقابله با عدم اطمینان در محیط، کاهش وابستگی به منابعی که کنترل آنها از دست سازمان خارج است، موقعیت­یابی مجدد و موفق در بازار فعال و پویا و در نهایت اثر­گذاری بر الگو­های تخصیص منابع (آیرلند، هیت و وایدیاناث، ۲۰۰۲).

دی[۵۱] (۱۹۹۵) بر این باور است که شرکت­های بزرگ از شرکت­های استراتژیک در جهت تعمق منابع خود استفاده می­کنندو شرکت­های کوچک آنرا برای جبران کمبود­های خود در منابع مختلف به کار می­گیرند، تا قادر باشند در مقابل شرکت­های بزرگ قد­ علم کنند (دی، ۱۹۹۵). در تحقیقی که توسط بارلی (۱۹۹۲) در صنایع فعال در زمینه بیوتکنولوژی انجام گرفت، مشخص شد یک سوم این شراکت­ها میان صنایع کوچک و متوسط صورت گرفته؛ وی دلیل اصلی این شراکت­ها را نیاز این­گونه سازمان­ها به سرمایه و دیگر قابلیت­­هایی ذکر می­ کند که شرکت­های بزرگ از آن بهره­مند هستند- توان تولید انبوه، بازاریابی و ارتباط با کانال­های توزیع. یافته­ها نشان می­دهد که در مراحل اولیه ورود به بازار­های بین ­المللی، شرکت­ها بیشتر اطلاعات مورد نیاز خود در مورد بازار را از طریق شرکای استراتژیک بین المللی خود بدست می­آورند (لی، ۲۰۰۷).

۲-۴-۲- انگیزه­ها

واراداراجان و کانینگهام (۱۹۹۵) بر مبنای مفهوم “گزینه­های اصلی توسعه­ی در دسترس سازمان” که در سال

فصل دوم: ادبیات و پیشینه تحقیق

۱۹۵۷ از سوی آنسف مطرح گردید، انگیزه­های یک شرکت برای ورود به یک شراکت استراتژیک را در قالب تلاشی در جهت سرمایه­گذاری بر روی فرصت­های فروش و افزایش سود از طریق:

  • ارتقاء محصول فعلی خود در بازار­های فعلی؛
  • ایجاد بازار­های جدید برای محصولات خود؛
  • ایجاد محصولات جدید برای بازار فعلی خود؛
  • ورود به حوزه­های بازار و محصولات جدیدی که در ارتباط با محصولات فعلی قرار دارند و یا ارتباطی با آنها ندارند؛

تعریف می­نمایند. آنها در ادامه این انگیزه­ها را به ۸ دسته تقسیم می­نمایند که به اختصار در جدول ۱-۲ آورده شده ­اند (واراداراجان و کانینگهام، ۱۹۹۵).

محققین دیگری نیز طی تحقیقات مختلفی انگیزه­ها و دلایل دیگری را برای ورود یک سازمان به شراکت استراتژیک ذکر نموده ­اند، که از آن جمله می­توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • دستیابی به کانال­های توزیع
  • دستیابی به مزیت رقابتی
  • سازماندهی مجدد و ارتقاء عملکرد
  • متنوع­سازی و کاهش ریسک (مدیریت اثر­بخش ریسک)
  • مشروعیت بخشیدن به سازمان و پیروی از روند­های موجود در صنعت (پیروی از جماعت[۵۲])
  • گسترش ارتباطات و کانال­های عرضه به منظور مطابقت بیشتر با تغییرات محیطی
  • دستیابی به صرفه به مقیاس
  • تخصصی شدن مشارکت و کسب مزیت مشارکتی
  • اجرای قرار­داد­های دولتی(لیخی و سوشی، ۲۰۰۵)
  • کسب اطلاعات در مورد مزیت­های رقابتی خاص هر کشور و آموختن از آنها (چانگ، چن و لای[۵۳]، ۲۰۰۸)
  • افزایش و گسترش خلاقیت [روابط بین سازمانی تاثیر مستقیمی بر رشد و موفقیت کارکنان صف داشته و ابزاریست برای افزایش خلاقیت] (وانگ و همکاران[۵۴]، ۲۰۰۵)

فصل دوم: ادبیات و پیشینه تحقیق

جدول۱-۲: انگیزه­های سازمان­ها برای ورود به شراکت­های استراتژیک (واراداراجان و کانینگهام، ۱۹۹۵)

۱. انگیزه­های مرتبط با ورود به بازار و موفقیت در بازار o      دسترسی به بازار­های بین ­المللی جدید

o      دفاع از موقعیت خود در بازار فعلی

o      ارتقاء موقعیت خود در بازار فعلی

فرار از موانع قانونی، حقوقی و سیاسی موجود برای ورود به بازار­های بین ­المللی

۲. انگیزه­های مرتبط با محصول ü     پر کردن خلأ موجود در خط محصول فعلی

ü     توسعه محصول فعلی

ü متنوع­سازی و افزایش ویژگی­های ارزشمند محصول فعلی

۳. انگیزه­­های مرتبط با بازار / محصول ·       ورود به حوزه­های جدید بازار / محصول

·  ورود به بازار­های در حال ظهوری که محصول مورد عرضه در آنها جایگرین یا مکملی برای محصول سازمان به حساب می­آید.

۴. انگیزه­های ناشی از نیاز به تطابق یا ساختار بازار     کاهش تهدیدات بالقوه رقابت­های آتی

افزایش احتمالی موانع ورود و خروج از بازار

تغییر احتمالی اساس فناوری رقابت

۵. انگیزه­های مرتبط با زمان­بندی ورود v    تسریع ورود به یک بازار / محصول جدید

v تسریع توسعه محصول و فناوری­ها- کاهش هزینه­ های تولید

v    کاهش هزینه­ های بازار­یابی

۶. انگیزه­های مرتبط با بکار­گیری کارای منابع Ø    کاهش هزینه­ های تولید

Ø    کاهش هزینه­ های بازار­یابی

۷. انگیزه­های مرتبط با گسترش منابع و کاهش ریسک §       تجمیع منابع برای پروژه­های بزرگ سرمایه­بر

§  کاهش ریسک سرمایه­گذاری­های بزرگ در شرایط عدم اطمینان

۸. انگیزه­های مرتبط با ارتقاء مهارتها o      آموختن مهارت­های جدید از دیگر شرکاء

o  ارتقاء مهارت­های موجود به واسطه همکاری با شرکاء

 

فصل دوم: ادبیات و پیشینه تحقیق

۵-۲-معایب اتحاد

با وجود منافع بسیار اتحاد­های استراتژیک، تعدادی زیان نیز وجود دارد. نخستین زیان برای برای اتحاد­های استراتژیک، فقدان کنترل جامع است. در هر اتحاد، یک شرکت باید مقداری از منابعش را از دست دهد و تا اندازه­ای آن­ها را در دستان یک طرف خارجی قرار می­دهد. این مشکل می ­تواند تشدید شود اگر اندازه یا قدرت نسبی یا سهم نسبی طرفین نابرابر باشد. شرکت کوچک­تر با منابع کمتر گرایش خواهد داشت، تا از استقلال خود حمایت کند و سرنوشت خود را کنترل کند؛ در حالی­که شرکت بزرگتر ممکن است خواهان صرف نظر از برخی شاخص­های کنترل باشد، اما اگر اهدافش برآورده نشود حقوقی را برای کسب کنترل بیشتر برای خود کنار می­گذارد. هنگامی­که اتحاد استراتژیک به شکل سرمایه­گذاری مشترک است، این مشکل اندکی به وسیله ایجاد فعالیت به صورت مستقل از هر دو طرف تا جایی که امکان دارد، کاهش می­یابد. در شرایط سرمایه­گذاری اقلیت، با ایجاد کنترل و توازن مناسب بر طرز نظارت اتحاد از طریق توافقات بین قرض دهنده و گیرنده برای تغییر شرایط وام، توافقات سهام­داران، یا با دیگر رأی دهند­گان و توافقات مدیریتی، به این مشکل رسیدگی می­شود (وی[۵۵]، ۲۰۰۰).

دوم، اتحاد­های استراتژیک مستلزم زمان و منابع مدیریتی زیادی هستند. اداره آن­ها می ­تواند بسیار سخت باشد، از این رو آن­ها شامل رسیدگی به یک شریک خارجی و اشتراک کنترل، منابع و تصمیم ­گیری را در بر می­گیرند. همچنین، شرکت­ها برای هماهنگی بین تعداد اتحاد­های مختلف برای اطمینان از اینکه آن­ها منابع را در جهت دستیابی به اهداف نهایی به حداکثر خود رسانیده­اند، باید زمانی را برای مدیریت صرف کنند (وی، ۲۰۰۰).

سوم، اتحاد­های استراتژیک می­توانند انعطاف پذیری مشارکت­ کننده­ ها را در دست زدن به دیگر اتحاد­ها، اکتساب­ها (خرید) یا دیگر تعاملات محدود ­سازد، که در آن وابستگی بیش از حد شریک ضعیف­تر به شریک قوی­تر ایجاد می­شود. این می ­تواند مضر باشد اگر عملکرد شریک قوی­تر در حق اتحاد را بدتر سازد یا اگر کسب و کار شریک قوی­تر، پیشرفت­های منفی و ناسازگار را به بار آورد (وی، ۲۰۰۰).

در واقع، این موضوع باید مورد توجه قرار گیرد که درصد بالایی از شکست در اتحاد­های استراتژیک با وجود تصورات مثبت مشارکت کننده­ها در شروع اتحاد وجود دارد. این شکست­ها اغلب، به عنوان نتیجه تفاوت­های فرهنگی شرکت، شکست برای اشتراک اطلاعات، تکنولوژی یا منابع ضروری دیگر، انتظارات غیر معقول، یا ناتوانی

 

فصل دوم: ادبیات و پیشینه تحقیق

برای روبرو شدن با تصمیم گیری و مسئولیت­های مدیریتی مشترک هستند (وی، ۲۰۰۰). هرچند مباحثات قابل توجهی درباره خطرات و منافع ایجاد روابط با دیگر سازمان­ها برای اهداف تجاری وجود دارد، اما تعداد کمی مخالفند که شکل­ گیری و اداره روابط خارجی یک استراتژی مهم برای پیشرفت کسب و کار­های کوچک است. به هر حال، عمل به طرز مؤثری به نظر می­رسد که کار مشکلی باشد (صالحی، ۲۰۰۹).

باوم[۵۶] (۲۰۰۰) مطرح می­ کند که اتحاد­های استراتژیک ذاتاً قراردادهای ناقص هستند که در آن حقوق مالکیت مربوط به بازده و منافع اتحاد ممکن است به خوبی مشخص نشده باشد. به عنوان یک نتیجه، همدستان انتفاعات فرصت طلبانه را توسط شرکایشان به خطر می­اندازند که شامل فاش شدن دانش متعلق به شرکت به شرکاء یا در غیر این­صورت از دست دادن کنترل دارایی­های مهم است. رفتار فرصت طلبی از رویکرد مبتنی بر منابع، به عنوان رفتاری نگریسته می­شود که در حالی که برای حداکثر ساختن منابع ناشی از یک اتحاد با یک شریک طراحی شده، لزوماً بیشترین نگرانی اتحاد نیست (صالحی، ۲۰۰۹).

یافته­ های تجربی گیلز و زوارت[۵۷] (۲۰۰۴) نشان می­دهد که چندین کارآفرین به خاطر ترس از انتقال دانش خود و از دست دادن مزیت رقابتی­شان همکاری نمی­کنند. خطر دیگر از این امر ناشی می­شود که مشارکت­های میان شرکت­ها در ارتباط با چند شرکت به جای یک شرکت تعریف می­شود که مسئولیت­های اشتراکی، پیچیدگی بالقوه مدیریتی را افزایش می­دهد (صالحی، ۲۰۰۹).

پرلموتر و هینان[۵۸] (۱۹۸۶)، ۶ عنصر را در فعالیت یک مشارکت استراتژیک جهانی شناسایی کردند: رسالت، استراتژی، نظارت، فرهنگ، سازمان و مدیریت. نویسندگان تذکر می­ دهند که اگر شرکت­ها به روش­های سنتی (تصمیم گیری متمرکز، نژاد پرستی کسب و کار و تکنولوژی اختصاصی) در رسیدگی به این موضوعات پافشاری کنند، اتحاد محکوم به شکست است (کواِی، ۱۹۹۴).

مزایا و معایب اتحاد در مورد بنگاه­های مورد بررسی در این تحقیق به شرح زیر می­باشد:

  • مزایا: مدیریت اثربخش ریسک­ها، ورود به بازار با هزینه پایین، یادگیری و کسب مهارت از شرکاء
  • معایب: از دست دادن مزیت رقابتی، ترس از انتقال دانش، رفتار فرصت طلبانه شرکاء

 

 

فصل دوم: ادبیات و پیشینه تحقیق

۶-۲-انواع شراکت­های استراتژیک

بررسی انواع اتحاد­های موجود به منظور شناخت ویژگی­های هریک از آن­ها می ­تواند ما را در انتخاب یک اتحاد مناسب یاری کند. اما هریک از اتحاد­ها ویژگی­های مختص به خود دارند که بر حسب نیاز در موقعیت­های خاصی قابل اجرا و تطبیق می­باشند (پلیسِلی[۵۹]، ۲۰۰۳). اتحاد­های استراتژیک بسیاری از شکل­های متفاوت همکاری بین شرکت­ها را شامل می­شوند. واژه اتحاد­های استراتژیک، ائتلاف[۶۰]، شبکه­ها[۶۱]، اتحاد­ها[۶۲]، مشارکت­ها[۶۳] و پیوندها[۶۴] را شامل می­شود. بر طبق نظر گاستافسون[۶۵] سه نوع اصلی از اتحاد­های استراتژیک وجود دارد (سلن و ولرگارد[۶۶]، ۲۰۰۳):

  • همکاری لیسانس
  • پیمان­های همکاری یا سرمایه­گذاری مشترک قراردادی
  • سرمایه­گذاری­های مشترک

همچنین داساج، گرت و مایکل[۶۷] (۲۰۰۰) اتحاد­ها را به اتحاد­های مقیاس (اتحاد­هایی که ورود به بازار­های جدید و صرفه­جویی به مقیاس را تسهیل می­­کنند) و اتحاد­های رابط که دسترسی به منابع مکمل و کمیاب را فراهم می­سازد، تفکیک می­ کنند (داساج، گرت و همکاران، ۲۰۰۰).

براون و پاتین سون[۶۸] (۱۹۹۵) به اتحاد­های استراتژیک به عنوان تناسب و تطابق در تکنولوژی­ها، محصولات، مهارت­ها و دانش، بین دو یا چند شرکت می­نگرند؛ که در آن شرکاء در جستجوی یادگیری و اکتساب از همدیگر هستند. اسپکمن[۶۹] (۲۰۰۲) اصطلاح اتحاد را به صورت اتحاد­های موقتی[۷۰] یا اتحاد­های شبکه­ای که شامل بیشتر از دو طرف است و اغلب برای دستیابی به استاندارد­های صنعت طراحی می­شوند و گونه­ی جدیدی از اتحاد­ها هستند؛ طبقه ­بندی می­ کند. اتحاد­های موقتی در راستای دست­یابی به موفقیت­هایی با چشم­انداز کوتاه و محدود و کم دامنه تأکید دارند و گرایش کمتری به نتایج پایانی دارند (کاراجیانیدیس، ۲۰۰۸). طبق نظر اسپکمن

فصل دوم: ادبیات و پیشینه تحقیق

(۲۰۰۲) اتحاد­های موقتی گونه جدیدی از اتحا­دها هستند که در حال توسعه سریع هستند و غالباً کم عمر و بی­دوام هستند و در این اتحاد شرکاء، مهارت­ها و یا منابع را برای دست یافتن به فرصت­های زود­گذر (کوتاه) کسب و کار ترکیب می­ کنند. این اتحا­د­ها معمولاً در صنایع نوآور با رشد بسیار سریع از قبیل تکنولوژی و ارتباطات یافت می­شوند؛ که بسیاری از شرکت­های درگیر در اتحاد­های موقت، نیرو­های خود را برای توسعه یک استاندارد صنعت به هم پیوند می­ دهند (کاراجیانیدیس، ۲۰۰۸).

یک شراکت استراتژیک حداقل شامل دو سازمان مشارکت کننده است که : ۱) پس از شکل­ گیری شراکت نیز از نظر حقوقی مستقل می­مانند؛ ۲) هر دو بر عملکرد و فعالیت­های مشخصی کنترل مدیریتی داشته و از آن منتفع می­گردند؛ ۳) در یک یا چند حوزه استراتژیک مانند محصول یا فناوری خاصی با یکدیگر همکاری مستمر می­نمایند. گونه­های مختلف شراکت­های استراتژیک نشان­دهنده­ی رویکرد­های متفاوتی است که سازمان­های شریک برای کنترل وابستگی خود به دیگران به کار می­­گیرند (کاظمی­نیا، ۱۳۸۷). انواع مختلف شراکت­های استراتژیک که از نظر میزان استحکام با یکدیگر تفاوت دارند، را می­توان به دو دسته کلی شراکت­های سرمایه­ای و غیر سرمایه­ای تقسیم­بندی نمود (گلایستر و باکلی، ۱۹۹۸؛ کاثوث و اُلسن، ۲۰۰۳). اتحاد­های استراتژیک ممکن است بر مبنای پیمان­های رسمی و غیر رسمی بین دو یا چند شرکت عمل کنند و می­توانند به دو طبقه تقسیم شوند (جیانگ و لی[۷۱]، ۲۰۰۸؛ جیانگ، لی و همکاران، ۲۰۰۸):اتحاد­های مبتنی بر سرمایه یا غیر سرمایه.

۱-۶-۲-شراکت­های سرمایه­ای

در این حالت یک شرکت مستقل تشکیل می­شود که شرکای شراکت منابع و مهارت­هایی را در آن به اشتراک گذاشته و هر­کدام به تناسب سهمی از سرمایه آن را به خود اختصاص می­ دهند (واراداجان و کانینگهام، ۱۹۹۵).

سرمایه­گذاری مشترک[۷۲](JV) نوعی از اتحاد مبتنی بر سرمایه است که توسط دو یا چند شرکت ایجاد می­شود که برای تأسیس یک شرکت ثبت شده با هم همکاری می­ کنند و هرکدام موقعیت منصفانه یعنی حق مالکیت بخشی دارند. بر طبق نظر فالکنر، سرمایه­گذاری مشترک زمانی مناسب است که شرایط زیر برقرار باشد (کاثوث و اُلسن، ۲۰۰۳):

  • نتایج مشارکت بین شرکت­ها از کسب و کار مجزایی نتیجه دهد.
  • دارایی­های ویژه اتحاد از شرکت­های مادر قابل تفکیک باشد و مستلزم این است که مشترکاً اداره شوند.
  • اهداف مورد استفاده شده در ترکیب دارایی­ها قابل اندازه ­گیری باشند.

فصل دوم: ادبیات و پیشینه تحقیق

۲-۶-۲-شراکت­های غیر سرمایه­ای

اتحاد­های استراتژیک مبتنی بر غیر سرمایه،پیمانی بین دو یا چند شرکت است که در برخی زمینه­ها همکاری می­ کنند؛ در صورتی­که ایجاد یک شرکت جدید یا خرید یک شرکت توسط دیگری را شامل نمی­گردد. این پیمان­ها می­توانند به شکل شراکت یا آرایش شبکه­ای، لیسانس دهی یا فرانشیز رخ دهد(کاثوث و اُلسن، ۲۰۰۳؛ جیانگ و لی، ۲۰۰۹). در تعریف دیگر توافقاتی هستند میان شرکاء، برای همکاری در بعضی زمینه­ها، که البته این همکاری­ها به تشکیل شرکت جدیدی منتهی نمی­گردد (گلایستر و باکلی، ۱۹۹۸)، اما شرکاء مهارتها و منابع خود را به اشتراک می­گذارند [مانند خلق مشترک یک فناوری و یا تیم­های توسعه مشترک]. این شراکت­ها که واجد سرمایه­گذاری مشترکی نیستند، از انعطاف پذیری بیشتری نسبت به شراکت­های سرمایه­ای برخوردار بوده و می­توان آنها را براحتی اصلاح نموده، مجدداً سازماندهی کرد و یا حتی به پایان رسانید. لذا، در مواقعی که بازار در شرایط ناپایداری قرار دارد- برای مثال در صنایعی که فن­آوری در آنها به سرعت در حال رشد و تغییر است- نیاز به انعطاف­پذیری و قابلیت تبدیل باعث می­شود تا انواع غیر سرمایه­ای شراکت­ها مطلوبتر به نظر برسد (واراداراجان و کانینگهام، ۱۹۹۵).

همکاری، نوعی از اتحاد مبتنی بر غیر سرمایه است که وقتی مناسب است که عدم اطمینان وظیفه بین شرکت­های در حال شراکت وجود داشته باشد، انعطاف­پذیری بین شرکاء برای حفظ اثر­بخشی همکاری ضروریست و محدوده (مرز­های) مشخصی (مجزایی) بین شرکت­های در حال همکاری وجود نداشته باشد. عامل مهم همکاری­ها، اعتماد بین شرکت­های در حال مشارکت است؛ که از این آگاهی و اطلاع نشأت می­گیرد که هر دو شرکت در هنگام اعتماد غنی­تر (آسوده­تر) می­گردند. رفتار فرصت طلبانه شرکت­های شریک به ندرت در چنین موقعیت­هایی وارد بازی می­گردند چون که این کار، تحقق اهداف فردی شرکت­ها را کاهش می­دهد (کاثوث و اُلسن، ۲۰۰۳).

اتحاد­های استراتژیک بسیاری از پیمان­های همکاری کسب و کار را شامل می­گردند که گستره­ای از اتحاد­های اشتراک اطلاعات (که به اشتراک گذاری سرمایه محسوب نمی­شوند) تا سرمایه­گذاری مشترک (که اشتراک گذاردن سرمایه محسوب می­شوند) را در بر می­گیرد. هاریگان[۷۳] (۱۹۸۵) اتحاد­ها را درون سه گروه طبقه بندی می­ کند که شامل (کواِی، ۱۹۹۴):

– مالکیت کامل سرمایه      – مالکیت بخش (ناقص) سرمایه       – بدون کنترل مالکیت

فصل دوم: ادبیات و پیشینه تحقیق

ساختار مالکیت هاریگان برای درک میزان کنترل مدیریت مستقیم و تأثیر بر مشارکت مفید است. در جدول۲-۲ طبقه بندی اتحاد­ها از دید هاریگان (۱۹۸۵) به اختصار آورده شده است.

 

جدول ۲-۲: طبقه ­بندی اتحاد­ها از دید هاریگان (۱۹۸۵)

مالکیت سرمایه مالکیت ناقص سرمایه بدون کنترل مالکیت
§       ادغام­ها و خرید­ها

§       سرمایه­گذاری­های داخلی

ü     سرمایه­گذاری مشترک

ü     سرمایه­گذاری اقلیت

 

·       پیمان­های تشریک مساعی (همکاری)

·       مشارکت در تحقیق و توسعه

·       پیمان­های توزیع و لیسانس

·       فعالیت­های مزایده مشترک

 

پانسیری (۲۰۰۸)، ۸ نوع اتحاد استراتژیک را در تحقیق خود در بخش توریسم مورد بررسی قرار می­دهد. این اتحاد­ها، سرمایه­گذاری مشترک، اتحاد مشارکت در سرمایه، اشتراک علامت تجاری، فرانشیز و لیسانس، توافقات بازاریابی و توزیع، فروش یا توزیع مشترک، اشتراک اطلاعات و فن­آوری ارتباطات، و خرید مشترک و اشتراک تجهیزات/ اداره بودند (پانسیری، ۲۰۰۸).

اتحاد­های استراتژیک به نوعی شامل سازمان­های گوناگون از قبیل تأمین­کنندگان، خریداران، رقبا، مراجع تنظیم کننده و مؤسسات مالی و اعتباری می­باشد که با هم «سازمان­های اقتصادی تولید[۷۴]» را شامل می­شوند (گوشال و بارتلت[۷۵]، ۱۹۹۰). مشهورترین شکل­های قانونی و انواع اتحاد­های استراتژیک را در شکل ۱-۲ می­بینید (پلیسلی، ۲۰۰۳؛ تدوا و ناک[۷۶]، ۲۰۰۵؛ تدوا، ۲۰۰۶؛ ایزوریت[۷۷]، ۲۰۰۹):

 

فصل دوم: ادبیات و پیشینه تحقیق

­­­­­

شکل ۱-۲: انواع اتحاد­های استراتژیک، مشارکت­ها و پیمان­های مشارکت (پلیسلی، ۲۰۰۳؛ تدوا و ناک، ۲۰۰۵؛ تدوا، ۲۰۰۶؛ ایزوریت، ۲۰۰۹)

 

در ادامه مشخصه­های انواع اتحا­دهای استراتژیک، مشارکت­ها و پیمان­های مشارکت آورده شده ­اند (پلیسلی، ۲۰۰۳؛ تدوا و ناک، ۲۰۰۵؛ تدوا، ۲۰۰۶؛ ایزوریت، ۲۰۰۹):

تعاونی­ها[۷۸]: ائتلافی از بنگاه­های کوچک که ترکیب می­شوند، همکاری می­ کنند و منابع مشترک خود را اداره می­ کنند.

زنجیره های تأمین[۷۹]: مبتنی بر پیمان­های لجستیک بلند مدت بین شرکت­ها

توافقات منبع­ یابی[۸۰]: شامل برون سپاری[۸۱] و پیمان­های فرعی[۸۲] عملیات و وظایف گوناگون کسب ­و کار است. دهه ۱۹۸۰دهه­ای بود که برون سپاری یک امتیاز به شمار می­آمد و این گرایش از دهه ۱۹۹۰ تا به امروز همچنان ادامه دارد؛ هرچند که از اهمیت آن کمی کاسته شده است.

فصل دوم: ادبیات و پیشینه تحقیق

سرمایه­گذاری­های مشترک: سرمایه­گذاری مشترک توافق بین دو یا چند طرف است که به موجب آن موسسه واحدی   برای یک پروژه خاص شکل می­گیرد. هریک از شرکاء یک سهم عادلانه در کسب­وکار مشترک دارند و درآمد­ها، مخارج و منافع را بین خود تقسیم می­ کنند. سهم مشارکت در سرمایه می ­تواند ۵۰/۵۰، ۴۹/۵۱، ۳۰/۷۰ باشد. بیشتر سرمایه­گذاری­های مشترک به یک فعالیت خاص محدود می­شوند برای مثال فقط در زمینه تحقیق و یا توسعه شکل  می­گیرند و در زمینه ­های کلی­تر مانند توسعه و توزیع صورت نمی­گیرند. سرمایه­گذاری مشترکی که در همه زمینه ­های موجود بین شرکت­ها صورت می­گیرند نادر هستند. سرمایه ­گذاری مشترک در بین شرکت­های کوچک به ندرت شکل می­گیرد چون مستلزم تعهد و هزینه­ بالاست.

لیسانس[۸۳]: پیمان­های مبتنی بر دانش که اطلاعات دارای حق امتیاز را برای استفاده، تولید و توزیع محصولات وخدمات انتقال می­دهد.

فرانشیز[۸۴]: موافقت­­نامه­ای است که از طریق آن یک شرکت به شرکت­های دیگر اجازه فروش و سرویس­دهی محصولاتش را می­دهد. شرکت­ها باید در قبال استفاده از فرانشیز، حق­الزحمه را به شرکت امتیاز دهنده بپردازند. یک مثال برجسته در این زمینه شرکت کوکاکولا و مک دونالد می­باشد. در این مورد شرکت دریافت کننده فرانشیز فعالیت خاصی از قبیل تولید، توزیع و فروش را انجام می­دهد در حالی­که شرکت فرانشیز ­دهنده مسئول برند، بازاریابی و آموزش است. فرانشیز در بخش غذاهای آماده و توزیع پوشاک کاملاً رایج شده است.

قراردادهای مدیریتی[۸۵]: به وسیله بنگاه­ها استفاده می­گردد تا خدمات مدیریتی را کسب نمایند؛ خدماتی از قبیل: مدیریت تسهیلات (امکانات)/ انبار/ عملیات/ یا وجوه سرمایه

پیمان­های کلید در دست[۸۶]: کنسرسیوم­ های بین المللی بزرگ که برای ایجاد امکانات تولیدی جدید شکل می­گیرند که شامل سرمایه ­گذاران، حکومت­ها، شرکت­های مهندسی و پیمانکاران گوناگون و شامل مسئولیت­هایی برای تهیه منابع، تکنولوژی، دانش و فنون و مدیریت در جریان­های فازی توسعه (رشد)، راه اندازی و بهره­ برداری می­باشد.

 

فصل دوم: ادبیات و پیشینه تحقیق

پیمان­های همکاری صنعتی استراتژیک[۸۷]: شبکه ­های تجاری پیمانکاری بزرگ مبتنی بر کنترل استراتژیک مشترک از چند شریک و تسهیم مسئولیت در راستای خروجی­های عملکردی؛ ممکن است شامل بسیاری از شکل­های خاص اتحاد گردد.

پیمان­های تجارت متقابل[۸۸]: توافق­های بین چند شریک بزرگ که توسط حکومت­ها مورد حمایت قرار می­گیرند و پرداخت­ها به شکل­های داد و ستد کالاها، جبران­ها، خرید متقابل و بازخرید صورت می­گیرد.

کنسرسیوم تحقیق و توسعه[۸۹]: مشارکتی است که برای توسعه محصول یا تکنولوژی جدید انجام می­گیرد. این اتحاد به صورت کلی به تحقیقات محدود می­شود. اتحاد­های تحقیق و توسعه زمانی که هزینه تحقیقات بالا باشد و چرخه عمر محصولات کوتاه باشند به عنوان یک انتخاب مهم استراتژیک محسوب می­شوند.

بازاریابی­های آنلاین[۹۰]: بازار­یابی­های اینترنتی در طی سال­های اخیر گسترش چشمگیری داشته اند. خرده ­فروشان موفق از این طریق برای افزایش اثربخشی خود استفاده می­ کنند. از ماهیت و مفهوم اینترنت در به کارگیری مناسب از فرآیند­های سفارش، استفاده می­شود. آمازون پیشگام بازاریابی آنلاین بود و در حال حاضر ده­ها هزار وب سایت موجود است که محصولات­شان را بر مبنای عملکرد، تبلیغ می­ کنند.

ارتباطات توزیع[۹۱]: این نوع از اتحاد شاید، رایج­ترین شکل اتحاد باشد. این اتحاد به شرکت، امکان توسعه طیف محصولات و خدمات پیشنهاد شده از طرف بازار و همچنین اضافه کردن خدمات و محصولات سایر شرکت­ها را به مجموعه خود فراهم می­سازد. اتحاد­های استراتژیک معمولاً به خاطر اینکه طرفین به دنبال جذب مشتریان بیشتری هستند، شکل   می­گیرد. در نتیجه پیمان­های توسعه متقاطع ایجاد می­شود.

البته تقسیم­ بندی­ های دیگری نیز در رابطه با شراکت­های استراتژیک مطرح شده ­اند. برای مثال، واداراجان و کانینگهام (۱۹۹۵) در تقسیم بندی دیگری شراکت­های استراتژیک را بر مبنای سه عنصر:

  • صنعت [شراکت­های درون صنعتی و شراکت­های فرا­صنعتی]
  • نوع فعالیت و موضوع مشارکت [بازاریابی، تولید، R&D و …]

فصل دوم: ادبیات و پیشینه تحقیق

 

  • حوزه جغرافیایی [ملی و بین المللی]

تقسیم بندی می­نمایند.

به زعم هانگر و ویلن (۱۳۸۴)، انواع شراکت­ها را می­توان بر مبنای عمق رابطه در قالب پیوستاری در نظر گرفت که این رابطه با حرکت از کنسرسیوم به سمت مشارکت زنجیره ارزش، بر عمق رابطه بین شرکاء افزوده می­شود. شرکت­های سرمایه­گذاری مشترک و اعطای امتیاز نیز در میانه این طیف قرار می­گیرند؛

  • کنسرسیوم­های خدمات متقابل[۹۲]
  • شرکت­های سرمایه­گذاری مشترک
  • اعطای مجوز ساخت یا فروش[۹۳]
  • مشارکت زنجیره­ی ارزش[۹۴] (هانگر و ویلن، ۱۳۸۴، ۱۴۸-۱۳۳).

لیخی و سوشی (۲۰۰۵) در تقسیم بندی شراکت­های استراتژیک  (جدول ۲-۲)، بر مبنای میزان به اشتراک گذارده شدن کنترل میان شرکا و ماندگاری همکاری­های میان آنها، رویکرد­های مدیریتی متفاوتی را ارائه می­ دهند. آنها روابط بین سازمانی را به سه دسته ادغام­ها، شراکت­ها و معاملات آزاد تقسیم نموده و در ذیل شراکت­ها، شراکت­های میان فروشنده و خریدار، قرارداد­های بازاریابی مشترک، مشارکت کانال توزیع، شراکت­های تولیدی، شراکت­های فناوری و شرکت­های سرمایه­گذاری مشترک را ذکر می­نمایند (لیخی و سوشی، ۲۰۰۵).

جدول ۳-۲: تقسیم­بندی شراکت­های استراتژیک (لیخی و سوشی، ۲۰۰۵)

  ادغام­ها تولید مشترک

ماندگاری

طولانی

شرکت­های سرمایه­گذاری مشترک بازار­یابی مشترک
کوتاه سرمایه­گذاری در شرکت دیگر (خرید سهام آن) یکبار خرید بصورت معامله آزاد

زیاد                                  کم

میزان به اشتراک گذاشتن کنترل

فصل دوم: ادبیات و پیشینه تحقیق

تدوا و ناک (۲۰۰۱) نیز با ملاکی مشابه لیخی و سوشی، با جمع­بندی انواع روابط بین سازمانی مطرح شده در تحقیقات مختلف، طیفی از ۱۳ نوع اصلی روابط بین سازمانی را ذکر می­نمایند. ملاک اصلی رتبه­ بندی در این تقسیم ­بندی از پایین به بالا، افزایش رسمیت اداره این شراکت­ها می­باشد. منظور از اداره[۹۵] یک شراکت عبارتست از تلفیق مکانیزم­های قانونی و اجتماعی که به منظور هماهنگی و ساماندهی سهام شرکاء از منابع، مسئولیت­ها و عملیات هر­یک از آنها و عواید ایشان از درآمد حاصل از فعالیت­های مشارکتی، بکار گرفته می­شود (کاظمی­نیا، ۱۳۸۷).

در جدول ۴-۲، مبادلاتی آورده شده است که در که در شرایط بازار کامل- که نیازی به برقراری هیچ­گونه همکاری و مشارکتی میان شرکت­های مستقل وجود ندارد- رخ می­ دهند. در ابتدای جدول روابط عمودی قدرت نشان داده شده که در آن، یک شرکت کنترل کامل تمامی امور را به دست گرفته و منابع مالی و انسانی شرکت دیگر را در خود جذب می­ کند. در میان دو سر طیف، یازده شکل کلی شراکت استراتژیک وجود دارد که درجات مختلفی از مراودات بازار و تلفیق بوروکراتیک در آنها بکار گرفته شده است.

 

جدول ۴-۲: تقسیم بندی انواع شراکت­های استراتژیک بر مبنای میزان رسمیت در اداره شرکت (کاظمی­نیا، ۱۳۸۷)

نوع ارتباط مشخصه­های ارتباط
روابط سلسله مراتبی در جریان خرید یا ادغام، یک سازمان، کنترل کامل منابع سازمان دیگر را به عهده گرفته و برای مدیریت سازمان جدید از مکانیسم­های جدید استفاده می­ کند.
سرمایه گذاری مشترک دو یا چند شرکت که به طور شراکتی مالکیت قانونی سازمانی را بر عهده می­گیرند و این سازمان جدید تأمین­کننده بخشی از اهداف آن­ها در زمینه ­های مختلف از جمله بازاریابی،R&D، و غیره است.
سرمایه گذاری در سهام شرکت دیگر بخش اندک یا عمده­ای از سرمایه یک شرکت توسط شرکت دیگری خریداری و نگهداری می­شود.
همکاری­ها در جریان همکاری، شرکت­های کوچک منابع جمعی خود را ترکیب، هماهنگ و مدیریت می­ کنند.
کنسرسیوم­های تحقیق و توسعه (R&D) قرارداد­های بین سازمانی برای همکاری در زمینه تحقیق و توسعه؛ این کنسرسیوم­ها به طور روز افزونی در زمینه ایجاد فن­آوری­هایی که سرعت تغییر آنها زیاد است، در حال شکل­ گیری هستند.
توافق­نامه­های همکاری استراتژیک شبکه ­های قراردادی کسب­وکار که بر مبنای کنترل استراتژیک چند بخشی مشترک تشکیل می­شوند؛ این شرکت­ها توافق می­نمایند تا در مورد تصمیمات استراتژیک و تسهیم مسئولیت­ها برای کسب نتایج استراتژیک با یکدیگر همکاری نمایند.

فصل دوم: ادبیات و پیشینه تحقیق

   
کارتل­ها شرکت­های بزرگی که برای محدود کردن رقابت، به طور مشترک کنترل تولید یا قیمت­ها را در یک صنعت خاص در دست می­گیرند.
اعطای مجوز محدود (Franchising) مجوز دهنده اجازه استفاده از نام تجاری خود را- در منطقه جغرافیایی خاصی- به مجوز گیرنده واگذار می­نماید. اما حق کنترل بر قیمت­ گذاری، بازاریابی و استاندارد­های محصول را برای خود محفوظ می­دارد.
اعطای مجوز (Licensing) یک سازمان امتیاز استفاده از تکنولوژی­ها و فرآیند تولید محصول خود را در قبال دریافت پول و حق امتیاز در اختیار شرکت دیگری قرار می­دهد.
شبکه ­های مقاطعه­کاری فرعی سازمان­های مرتبطی که در آن یک مقاطعه کار فرعی، با عرضه­کنندگان خود در مورد قیمت­های بلند­مدت، فرآیند تولید و نحوه­ی توزیع مذاکره می­نماید.
گروه­های استاندارد در صنعت کمیته­هایی که شکل­ گیری توافق­نامه­های میان سازمان­های عضو را پیگیری می­نماید. این توافقنامه­ها عموماً در زمینه ایجاد استاندارد­های فنی تولید و تجارت منعقد می­شوند.
مجموعه­های عملیاتی اتحاد­های کوتاه­مدت سازمانی که اعضای آن از توان لابی­گری خود برای اثر­گذاری بر جریان سیاست­گذاری استفاده می­نمایند.
مبادلات بازار آزاد[۹۶] میان سازمان­هایی که به تنهایی به واسطه مکانیسم­های قیمت بازار با هم همکاری می­نمایند.

۷-۲-مبانی نظری شراکت­های استراتژیک

چارچوب­های نظری مختلفی برای تشریح و توضیح شکل­ گیری و عملکرد شراکت­­های استراتژیک مطرح و به کار گرفته شده است. این مبانی ما را به این باور می­رساند که عدم اطمینان از بازار، محرک­های موجود برای افزایش کارایی، وابستگی به منابع، ناهمگونی منابع و مهارت­ها و در نهایت، عوامل و مشخصه­های بازار رقابت ناقص، شرکت­ها و سازمان­ها را بر آن می­دارد تا در جدال برای کسب مزیت رقابتی به تشکیل شراکت با دیگران روی آورند (واراداراجان و کانینگهام، ۱۹۹۵). از میان این نظریه­ها به دیدگاه هزینه مبادله، دیدگاه منبع محور، دیدگاه دانش محور، دیدگاه شایستگی محور، نظریه بازی­ها و دیدگاه نهادی اشاره می­شود.

 

 

فصل دوم: ادبیات و پیشینه تحقیق

۱-۷-۲-تئوری هزینه مبادله (TCE)

در تئوری هزینه مبادله تصمیم ­گیری در سازمان بر مبنای کاهش هزینه مبادله و هزینه تولید می­باشد (کوس،۱۹۳۷؛  ویلیامسون، ۱۹۷۵). هزینه مبادله عبارتست از هزینه­ های راهبری سیستم اقتصادی، که این هزینه­ها متمایز از هزینه­ های تولید هستند. هزینه مبادله در سیستم­های اقتصادی معادل اصطکاک در سیستم­های فیزیکی است (ویلیامسون، ۱۹۸۵: ۴۵). نظریه هزینه مبادله بواسطه معرفی شراکت­های استراتژیک به عنوان نوعی واسطه یا ساختار مدیریت ترکیبی، به توضیح مشخصه­های مختلف این شراکت­ها می ­پردازد (آیرلیند، هیت و وایدیاناث، ۲۰۰۲). به زعم ویلیامسون بازار­ها و سلسله مراتب دو شق متمایز برای انجام معاملات و بده بستان­ها هستند. بنابراین، هرگاه شرایط بازار کارایی لازم را برای تسهیل معاملات نداشته باشد، “بده بستان­ها” به درون ساختار­های سلسله مراتبی بنگاهها، موسسات یا به طور کلی سازمانها کشیده می­شوند. برای مثال ادغام بنگاه­ها در یکدیگر و جذب یک یا چند موسسه بوسیله یک سازمان، بنگاه­ها و موسساتی را که قبلاً به صورت مستقل و منفرد با یکدیگر معاملاتی را انجام می­دادند را در محدوده یک سازمان بزرگ، ناگزیر از تبعیت از مقررات داخلی یک سلسله مراتب- و نه ملزم به تسلیم در برابر قوانین بازار آزاد- می­سازد (رحمان سرشت، ۱۳۷۷: ۲۶۷).

انتخاب راه مناسب (مقررات حاکم بر یا منتج از سلسله مراتب سازمانی یا قوانین حاکم بر بازار آزاد) برای انجام معاملات، به فشردگی اطلاعات مربوط می­شود. تراکم یا فشردگی اطلاعات وقتی مطرح می­شود که یک یا چند طرف از طرف­های معامله “اطلاعات مربوط به شرایط” آن معامله را در اختیار داشته باشند، در این صورت افراد فاقد اطلاعات نیز سعی خواهند کرد این کمبود اطلاعات را با هزینه­ های بالا و غیر قابل تأمین جبران کنند. وقتی کلیه اطلاعات مورد نیاز با قیمتی معین- که فقط برای طرفین معامله پذیرفتنی است- قابل مبادله باشد، بازار موثر­ترین گزینه برای انجام معاملات خواهد بود. اما معاملاتی آسانتر به درون مرز­های یک سلسله مراتب سازمانی راه یافته و بهتر انجام می­شوند که اطلاعات مربوط به آنها مبهم و نامطمئن بوده و احیاناً در هاله برخی مسائل ظاهراً اخلاقی قرار گرفته باشد­. اما یک سلسله مراتب سازمانی، دو طرف یک معامله را در یک چارچوب مشخص برای مبادله اطلاعات زیر نظر قرار می­دهد. اگر دو بنگاهی که زمانی در قلمرو قوانین حاکم بر بازار با هم مبادلاتی داشته اند در هم ادغام شوند به اطلاعات یکدیگر دسترسی خواهند داشت و بهتر خواهند توانست اقدامات یکدیگر را در آینده پیش ­بینی کنند (رحمان سرشت، ۱۳۷۷: ۲۶۷).

 

فصل دوم: ادبیات و پیشینه تحقیق

براساس نظر کگات (۱۹۹۸)، نظریه هزینه مبادله، تلاش سازمان- تحت شرایط تخصصی بودن دارائی­ها- برای به حداقل رساندن هزینه­ های ناشی از چانه­زنی­های خرد و فرصت­طلبی را توجیه می­ کند. در اقتصاد هزینه مبادله، تصمیم یک شرکت برای کسب مالکیت، بر مبنای به حداقل رساندن مجموع هزینه­ های مبادله و هزینه­ های تولید شکل می­گیرد. هزینه­ های مبادله، ناشی از انجام فعالیت­های لازم برای یک مبادله [برای مثال نوشتن و اجرا کردن یک قرارداد]، در حالی­که هزینه تولید از انجام فعالیت­های تولیدی درون سازمانی، همچون یادگیری، سازماندهی و مدیریت نشأت می­گیرد. از آنجا که هزینه درونی­سازی [ادغام، خرید و توسعه درونی] به طرز اثر­بخشی هزینه­ های مبادله را کنترل می­ کنند، گزینه درونی­سازی، در مواقعی­که هزینه مبادله بالا است، نسبت به سایر گزینه­ها مناسب­تر به نظر می­رسد. در مقابل، انجام معاملات در بازار [خریدار بازار]، علیرغم میزان هزینه مبادله از صرف هرگونه هزینه تولید جلوگیری می­ کند. بنابراین، می­توان از این گزینه برای موقعیت­هایی که هزینه مبادله ناچیز و هزینه تولید بالاست استفاده کرد.

شراکت­های استراتژیک مشخصه­های درونی سازی و مبادلات بازار را تلفیق نموده ­اند؛ در این شراکت­ها بخشی از مبادله درونی می­شود [برای مثال، شرکت­های سرمایه­گذاری مشترک]. اگرچه نیاز به بستن قرارداد همچنان وجود دارد، اما از آنجا که این قراردادها ناقص هستند، بسیاری از فعالیت­ها در قالب همکاری­های مشترک صورت می­پذیرد. در نتیجه، محققین بر این باورند که شراکت­ها را می­توان به عنوان گزینه­ای مناسب برای مواقعی که هزینه مبادله در حد متوسط بوده و توسعه عمودی قابل توجیه نیست، در نظر گرفت. اگر شراکت­ها را نوعی درونی سازی نیمه­کاره در نظر بگیریم، می­توان گفت که شراکت­ها در مواقعی که درونی­سازی از نظر هزینه­ای اثر­بخش است، اما محدودیت­های مختلف، مانع از انجام آن به طور کامل می­شود، گزینه قانع­کننده ­ای است (داس و تنگ[۹۸]، ۲۰۰۰).

از سوی دیگر، نظریه وابستگی منابع، این فرضیه را مطرح می­ کند که تعداد اندکی از سازمان­ها تمامی منابع حساس و حیاتی خود را در اختیار دارند. به علاوه شرکت­ها دارای توانایی­های ناهمگونی برای کسب یا ایجاد منابع هستند. این نقصان در خود اتکائی منشاء وابستگی شرکت به دیگر سازمان­ها بوده و این وابستگی همان چیزی است که محیط تصمیم ­گیری را درگیر عدم  اطمینان می­ کند. شکل­دهی شراکت­های استراتژیک راهی است برای ایجاد مکانیسم­های مدیریتی، به منظور کاهش عدم اطمینان و مدیریت وابستگی­ها. مهمترین کاربرد نظریه

 

فصل دوم: ادبیات و پیشینه تحقیق

وابستگی به منابع تعیین وابستگی و عدم اطمینان به عنوان عوامل اولیه شکل­دهی روابط بین سازمانی است (کاظمی­نیا، ۱۳۸۷).

اصلی که اغلب مبانی روابط سازمانی بر آن شکل گرفته است، فرض عدم وجود محیط بازار رقابت کامل، که در آن مبادلات بر مبنای بازار آزاد و به کاراترین شکل انجام می­شود، برای فعالیت سازمان می­باشد. هنگامی­که شرایط بازار رقابتی ناقص غالب است، شرکت­ها باید میان استفاده از مبادلات بازار محور، که بوسیله مکانیسم­های قیمتی اداره شده و در آن احتمال استثمار وجود دارد، و درونی کردن مبادلات خواه به واسطه شراکت­ها و خواه مالکیت مستقیم، که در آن مبادلات از طریق ساختار کنترل سلسله مراتب داخلی شرکت انجام می­گیرد، یکی را بر­گزینند. بنابراین، نظریه هزینه مبادله به موازات نظریه وابستگی سازمان قرار می­گیرد، زیرا این نظریه مبادله خارج از مکانیسم بازار را پاسخی به عدم اطمینان و وابستگی محیطی قلمداد می­ کند. اگرچه، در چارچوب اولیه نظریه هزینه مبادله، یکپارچگی عمودی کامل به عنوان پاسخی مناسب برای حل مشکلات معرفی می­شود. نظریه­ های تکمیلی نشان می­دهد که مشخصه­های مدیریتی درون سازمانی می ­تواند از طریق روابط بین سازمانی همچون شراکت­های استراتژیک نیز حاصل شود (واراداراجان و کانینگهام، ۱۹۹۵).

۲-۷-۲- دیدگاه منبع محور (RBV)

بر خلاف نظریه­ های اقتصادی سازمانی سنتی که قویاً بر تجزیه و تحلیل منحنی رقابتی تأکید دارند، دیدگاه منبع محور بر تجزیه و تحلیل منابع مختلف تحت مالکیت سازمانها تمرکز دارد. براساس ادبیات موجود در زمینه استراتژی های سازمان، سازمان ها باید به دنبال برقراری تناسب استراتژیک میان مشخصه های داخلی (نقاط قوت و ضعف) و محیط بیرونی (فرصت ها و تهدید ها) خود باشند. اما رویکرد منبع محور به جای تمرکز زیاد بر محیط رقابتی سازمان و جایگاه رقابتی آن در بازار، توجه خود را بر جنبه های داخلی سازمان متمرکز ساخته است.

بارنی[۱۰۰] (۱۹۹۱) در این رابطه گفته، آن دسته از مدل­های استراتژی که عمدتاً بر پایه بررسی­های محیطی و صنعت قرار دارند، به طور غیر واقعی محیط سازمان را یکپارچه و همگن فرض می­ کنند، در حالیکه پارامتر­های استراتژی­های رقابتی سازمان بیش از آن­که تحت تأثیر محیط بیرونی باشند، از منابع تجمیع یافته در درون سازمان تأثیر می­پذیرند. به بیان دیگر، آنچه که سازمان در اختیار دارد، تعیین­کننده اقداماتی است که انجام می­

فصل دوم: ادبیات و پیشینه تحقیق

دهد. در نتیجه، سازمان باید بیشتر توجه خود را به منابعش معطوف سازد تا محیط رقابتی­ اطرافش (بارنی، ۱۹۹۱).

بنابراین، براساس این دیدگاه، موقعیت رقابتی یک سازمان به واسطه مجموع منابع و روابط منحصر به فردی که در اختیار دارد تعیین می­گردد. دیدگاه منبع محور در کنار مدل­های محیطی تدوین استراتژی، نوعی تعادل ایجاد می­ کند. طبق این دیدگاه، هر سازمان عبارت­ است از مجموعه گسترده­ای از منابعی که در اختیار دارد. منابع سازمان به زعم ورملت[۱۰۱] (۱۹۸۴)، از دارائی­هایی- اعم از ملموس و غیر ملموس- که به صورت نیمه پایدار به سازمان تعلق دارند، تشکیل شده است (داس و تنگ، ۲۰۰۰).

فرضیه اصلی و بنیادی دیدگاه منبع محور آن است که منابع سازمان به میزان زیادی ناهمگن و غیر قابل انتقال است. ناهمگن بودن منابع به این معناست که هر سازمان دارای مجموعه ای از منابع است [برای مثال: شبکه های توزیع، توانایی های تولید، قابلیت های تحقیق و توسعه و کارکنانی با مهارت های خاص] که دست کم تعدادی از آنها منحصر به فرد هستند. از نظر این دیدگاه مشارکت های استراتژیک اغلب در پی دستیابی به چنین منابعی صورت می گیرند (کاظمی نیا، ۱۳۸۷).

عدم تحرک منابع نیز حکایت از آن دارد که منابع سازمان را نمی­توان به سادگی، به طور کامل و حاضر و آماده از بازار [بازار­های نئوکلاسیک] خریداری کرد. به دلیل انتقال­ ناپذیری منابع، ممکن است علیرغم تلاش سازمان­های رقیب برای کسب منابع، تا حد زیادی به شکست بیانجامد. از منظر دیدگاه منبع­ محور، ناهمگونی منابع زمانی منشاء مزیت رقابتی خواهد بود که منابع ۱) ارزشمند ۲) کمیاب ۳) ماندگار [پایدار] و ۴) غیر قابل تقلید باشند. منابع ارزشمند از آن جهت منجر به مزیت رقابتی می­شوند که این منابع، توانایی سازمان برای خلق ارزش­های ویژه برای مشتریان و یا کاهش هزینه را افزایش می­ دهند. منابع کمیاب منابعی هستند که تعداد قلیلی از رقبا آن را در اختیار دارند.  منابعی ماندگار هستند که ارزش خود را در طول زمان حفظ کنند؛ به این معنا که این منابع در معرض استهلاک و یا کهنه شدن [از مد افتادن] قرار ندارند. در نهایت منابع غیر قابل تقلید، آن دسته از منابعی هستند که رقبا نمی­توانند به سادگی از آنها کپی­برداری نمایند. براساس دیدگاه منبع محور، اگر منابع یک سازمان این چهار مشخصه را داشته باشند، آن سازمان نوعی مزیت رقابتی پایدار در اختیار خواهد داشت، زیرا تیم سازمان قادر است برای مشتریان خود محصولاتی ارزشمندتر [نسبت به محصولات رقبا] تولید نماید (لمل، اِسپکمن و هانت[۱۰۲]، ۲۰۰۲).

فصل دوم: ادبیات و پیشینه تحقیق

بر خلاف منطق هزینه مبادله، که بر حداقل سازی هزینه­ها تأکید دارد، منطق منبع محور، حداکثر سازی ارزش سازمانی را- از طریق جمع­آوری، کسب و بکارگیری منابع ارزشمند- مورد تأکید قرار می­دهد. به این معنا که سازمان­ها برای یافتن منابع بهینه تلاش می­ کنند، به گونه­ای که ارزش منابع­ شان به بهترین نحو تحقق یابد. به نظر می­رسد استفاده از این دیدگاه در تفسیر شراکت­های استراتژیک بسیار راهگشا باشد زیرا سازمان­ها اساساً شراکت­ها را برای دستیابی به منابع ارزشمند دیگر سازمان­ها به کار می­گیرند. احتمال شکل­ گیری شراکت­های استراتژیک در دو حالت بیشتر است؛ یکی آن هنگام که هر دو شرکت در موقعیت استراتژیک آسیب­پذیری قرار داشته باشند [نیازمند منابع باشند]، و دیگر، زمانی که هر دو از موقعیت اجتماعی قدرتمندی برخوردار باشند [منابع ارزشمندی برای به اشتراک گذاشتن داشته باشند]. از نقطه نظر دیدگاه منبع محور، شراکت­ها به صورت ” نوعی رابطه مشارکتی که به واسطه منطق نیاز به منابع استراتژیک و فرصت­های اجتماعی استراتژیک رهبری می­شوند” تعریف می­شوند. ون دوون[۱۰۳] (۱۹۷۶) اظهار می­ کند که فرآیند ایجاد یک رابطه بین سازمانی را می­توان به عنوان جریانی از منابع میان سازمان­ها مورد مطالعه قرار داد. برای مثال، یک شرکت سرمایه­گذاری مشترک زمانی شکل می­گیرد که دو یا چند شرکت بخشی از منابع خود را در قالب یک سازمان حقوقی مشترک تجمیع نمایند (ون دوون، ۱۹۷۶).

براساس نگاه منبع محور، تجارت و انباشت منابع یک الزام استراتژیک است. اگر مبادله اثر­بخش منابع در بازار ممکن باشد، سازمان­ها ترجیح می­ دهند که به تنهایی فعالیت کرده و بر بازار تکیه کنند. اما با وجود تعریف شده بودن قالب مبادلات بازار، غالباً انجام اثربخش مبادله منابع در بازار آزاد میسر نبوده و منابع خاص به طور کامل قابل خرید و فروش نیستند. این امر به آن دلیل است که منابع ارزشمند سازمان اغلب در ترکیب با دیگر منابع بوده و یا در درون سازمان تثبیت شده ­اند. لذا، نگاه منبع محور، شراکت­های استراتژیک و ادغام­ها را به عنوان استراتژی­هایی در نظر می­گیرد که برای دستیابی به منابع دیگر سازمان­ها و به منظور ایجاد مزیت­های رقابتی غیر ­قابل دسترس و خلق ارزش برای سازمان به کار گرفته می­شوند. اگرچه محققین رویکرد منبع محور، از منظر­های مختلفی همچون حقوق بین­الملل و یا قابلیت سازمانی به شراکت­ها توجه کرده­اند، منطق کلی برای ورود یک شرکت به شراکت ساده به نظر می­رسد. این شراکت­ها تشکیل می­شوند تا در جایی­که امکان بدست­ آوردن منابع از طریق مبادلات بازار آزاد یا ادغام­ها و خرید­ها وجود ندارد، منابع ارزشمندی را با دیگر سازمان­ها به اشتراک گذاشته و یا مبادله نمایند. در مجموع این شراکت­ها، برای خلق بیشترین میزان منبع در شرکت تشکیل شده و این امر به واسطه ترکیب منابع شرکت با منابع دیگر شرکت­ها صورت می­گیرد (قاسمی، ۱۳۹۰).

فصل دوم: ادبیات و پیشینه تحقیق

رویکرد منبع محور شرایطی را که تحت آن، شراکت­ها نسبت به ادغام­ها و خرید­ها ترجیح داده می­شوند را نیز توضیح می­دهد. با وجود آنکه شراکت­ها و خرید­ها هر دو در جهت کسب منابع منتخب دیگر شرکت­ها به کار گرفته می­شوند، نگاه منبع محور دو موقعیت را ذکر می­ کند که در آنها، شراکت نسبت به خرید و ادغام ارجحیت دارد. اول، زمانی­که تمامی منابع تحت مالکیت شرکت [هدف خرید] از نظر شرکت خریدار ارزشمند و مطلوب نباشد. دوم، از آنجا که دارایی­های هر شرکت از درجه­ای از تخصصی بودن برخوردار است، در هنگام ادغام، مقداری از منابع کم ارزش­تر یا اضافی باقی خواهد ماند که سازماندهی مجدد آن­ها هزینه­هایی را در بر خواهد داشت. در مواقعی که دارایی­های ضروری و مورد نیاز با دارایی­های غیر ضروری و نامطلوب آمیخته بوده و نتوان آنها را به سادگی از یکدیگر تفکیک کرد، خرید شرکت به ناچار منجر به دارایی­های غیر ضروری می­گردد. در شرایطی که دارایی­های نامطلوب به سادگی قابل تفکیک نباشند، شراکت­های استراتژیک به شرکاء اجازه می­ دهند تا دارایی­های مورد نیاز خود را بدست آورده و دارایی­های غیر قابل استفاده را کنار بگذارند و در نتیجه، ارزش کلی شرکت را افزایش دهند. بنابراین، مزیت مشخص شراکت­های استراتژیک،دستیابی به منابع مورد نیاز به دقیق­ترین شکل ممکن می­باشد (قاسمی، ۱۳۹۰).

۳-۷-۲-دیدگاه مبتنی بر دانش (KBV)

دیدگاه مبتنی بر دانش به عنوان شاخه­ ای از دیدگاه کلی تر مبتنی بر منابع، دانش را به عنوان مهم ترین منبع راهبردی سازمان تلقی می­ کند. بنیان گذاران این دیدگاه چنین بیان می­ کنند که سازمان به خودی خود هیچ دانشی را دارا نبوده و دانش در اشخاص وجود دارد و کار سازمان مدیریت بر این دانش و خلق ارزش توسط آن است. در محیط رقابتی قرن بیست و یکم، فعالیت سازمان­ ها تحت تأثیر روند­هایی چون جهانی شدن، پیشرفت­های فناورانه، انتشار سریع فناوری­ های نو و گردش سریع اطلاعات، روز به روز در حال پیچیده تر شدن می­ باشد. مجموعه عوامل یاد شده، قرن بیست و یکم را به قرن تبادل اطلاعات بدل کرده است؛ بدین معنی که در اختیار داشتن و توانایی بهره­ گیری از اطلاعات به روز به یکی از عوامل کلیدی موفقیت در تمامی عرصه ها بدل شده است. این موضوع بیانگر اهمیت روز­افزون یکی از منابع سازمانی یعنی “دانش” است که ریشه در ارزشمندترین منبع هر سازمان، یعنی منبع انسانی دارد. البته تنها در اختیار داشتن این منابع متضمن موفقیت سازمان نبوده و ساختار­ها، سیستم­ها و استراتژی­های بهره ­برداری از این منابع نیز برای دستیابی به مزیت رقابتی از این منابع مورد لزوم می­باشد. این دیدگاه برخوردی دو­گانه با مشارکت داشته و در عین حال که آن را موجب

فصل دوم: ادبیات و پیشینه تحقیق

کسب مزیت رقابتی برای سازمان معرفی  می­ کند، معتقد است که در صورت عدم صداقت طرف مقابل و رفتار فرصت­ طلبانه آن، عدم محافظت سازمان از دانش خود موجب از دست رفتن مزیت رقابتی سازمان خواهد شد (صرافی، ۱۳۸۷).

منابع مبتنی بر دانش تمامی توانمندی­های ذهنی و دانش کارکنان یک سازمان، و همچنین ظرفیت آنان برای یادگیری و کسب دانش را شامل می­شود. بنابراین منابع مبتنی بر دانش آنچه را که کارکنان بدان تسلط پیدا کرده­اند، و نیز پتانسیل و ظرفیت آن­ها برای آموختن و استفاده آتی از اطلاعات را در بر می­گیرد (دنیسی، هیت و جکسون[۱۰۵]، ۲۰۰۱).

به دلایل متعدد این منابع از اهمیت فوق­ العاده­ای در کسب و حفظ مزیت رقابتی دارا می­باشند.

دیدگاه مبتنی بر دانش به عنوان شاخه­ای از دیدگاه کلی­تر مبتنی بر منابع، دانش را به عنوان مهم­ترین منبع راهبردی سازمان تلقی می­ کند. بنیان­گذاران این دیدگاه چنین بیان می­ کنند که سازمان به خودی خود هیچ دانشی را دارا نبوده و دانش در اشخاص وجود دارد و کار سازمان مدیریت بر این دانش و خلق ارزش توسط آن می­باشد.

گرنت[۱۰۶] (۱۹۹۶) خصوصیات این منبع را چنین عنوان می­ کند:

  • قابلیت انتقال: قابلیت انتقال منابع در توانایی خلق مزیت رقابتی توسط منابع نقش تعیین کننده دارد. البته در این میان نباید تفاوت میان دانش صریح[۱۰۷] و ضمنی[۱۰۸] را نادیده گرفت. تمایز اساسی میان این دو دانش در قابلیت انتقال و ساز­و­کار­های انتقال آن­ها میان افراد و محیط­ها در طول زمان نهفته است. دانش صریح از طریق ارتباطات آشکار و دانش ضمنی از طریق کاربرد انتقال می­یابد.
  • ظرفیت متراکم­ سازی: کارایی فرآیند انتقال دانش به ظرفیت متراکم­ سازی آن نیز بستگی دارد. انتقال دانش دو مرحله­ی جابجایی و دریافت را شامل می­شود که مورد دوم، تحت عنوان ظرفیت جذب دریافت کننده بررسی می­شود. در هر دو سطح فردی و سازمانی، جذب دانش به توانایی دریافت کننده در افزودن دانش جدید به دانش فعلی بستگی دارد. این امر مستلزم وجود قابلیت­ جمع پذیری میان اجزای مختلف دانش است.

فصل دوم: ادبیات و پیشینه تحقیق

  • قابلیت تصاحب منابع: بدین معنا که مالک یک منبع قادر باشد منافعی برابر ارزشی که آن منبع ایجاد می­ کند به دست آورد. دانش ضمنی قابلیت کمی از لحاظ تصاحب و کسب مستقیم منافع دارد، زیرا نمی­تواند به طور مستقیم منتقل گردد؛ منافع این دانش از طریق کاربرد آن در فعالیت­های مولد قابل دستیابی است (گرانت، ۱۹۹۶).

۱-۳-۷-۲-مدیریت دانش در شراکت­های راهبردی

با به اشتراک گذاشتن منابع دانشی، سازمان مهارت­های کلیدی و دانش خود را در دسترس طرف شراکت خود قرار می­دهد و این دانش می ­تواند در معرض تصاحب یا تقلید قرار گیرد. بنابراین شراکت­های راهبردی می­توانند شرایط خاصی را به­ وجود آورند که نوعی “تناقض در مرز­بندی” تلقی گردد، که در آن سازمان باید مرز­های خود را برای ورود دانش از سوی مقابل باز گذارده و در عین حال از انتقال دانش حیاتی خود به طرف مقابل جلوگیری نماید (نورمن[۱۰۹]، ۲۰۰۲).

دانش تخصصی در انحصار سازمان، به ویژه در صنایع با فناوری بالا مهم­ترین منبع مزیت رقابتی به شمار می­رود. در صورتی که شراکت شرایطی را به وجود آورد که این دانش توسط سایرین تصاحب یا تقلید گردد، توانایی سازمان در خلق ارزش منحصر به فرد و دست یابی به مزیت رقابتی از بین خواهد رفت. این موضوع همچنین از جذابیت آن سازمان به عنوان طرف شراکت خواهد کاست و این به تدریج بر موفقیت رقابتی اثر نامطلوب خواهد گذاشت. بنابراین به نظر می­رسد لازم است بنگاه­های طرف شراکت میان شراکت در دانش و حفاظت از دانش خودی نوعی تعادل برقرار کنند (نورمن، ۲۰۰۲).

تنش حاصل از تلاش برای به اشتراک گذاری دانش در عین حفاظت از آن در مقابل انتشار، بر ساختار شراکت تأثیر می­گذارد. شراکت می ­تواند به نحوی سازمان­دهی شود که خطر رفتار فرصت­ طلبانه و خروج دانش از سازمان را کاهش دهد، اما به قیمت کاهش فرصت یادگیری خواهد انجامید. یادگیری در شراکت­های راهبردی به طرق گوناگونی روی می­دهد. یادگیری مطلوب ناشی از حالتی است که طرفین توانمندی­های خود را برای دستیابی به اهدافی که به صورت مجزا قادر به دستیابی به آن­ها نیستند، با یکدیگر ترکیب کرده و به اشتراک بگذارند. حالت دیگر یادگیری، صورتی است که یک سازمان دانش و مهارت­های جدید را از دیگری کسب کرده و به نفع خود استفاده نماید که در این صورت طرف دوم از آن ممانعت خواهد نمود (گرنت، بادن- فولر[۱۱۰]، ۲۰۰۴).

فصل دوم: ادبیات و پیشینه تحقیق

۲-۳-۷-۲-عوامل مؤثر بر حفاظت از دانش محوری

عوامل مؤثر بر حفاظت از دانش به دو دسته تقسیم می­شوند؛ عواملی که به ویژگی­های سازمان وابسته بوده و عواملی که به ویژگی­های سازمان طرف شراکت مربوط می­شوند. نورمن (۲۰۰۲) این عوامل را چنین ذکر می­ کند:

  • درجه محوریت دانش یا توانمندی: توانمندی­های محوری آن­هایی هستند که در موفقیت سازمان نقش ایفاء کرده و پایه و اساس دست­یابی سازمان به مزیت رقابتی محسوب می­شوند. در صورت بکار­گیری آن از طرف شرکاء، موجب افزایش بالقوه اثربخشی و عملکرد شراکت بوده و در عین حال در دراز مدت خطر از دست رفتن آن را نیز به همراه دارد. لذا منجر به کنترل شدید آن از طرف هرکدام از بنگاه­ها خواهد شد.

 

  • درجه ضمنی بودن دانش: دانش ضمنی به آسانی قابل مشاهده، بیان، کدگذاری و تعلیم نبوده و مستلزم تمهیدات کنترلی از جانب سازمان برای محافظت نمی­باشد. در حالی­که دانش صریح برخلاف آن به سرعت قابل انتقال بوده و لازم است که با اتخاذ تمهیداتی از خروج آن از سازمان ممانعت شود. دانش ضمنی از قابلیت بیشتری برای خلق مزیت رقابتی داراست. در شراکت­هایی مانند سرمایه­گذاری مشترک امکان خروج دانش ضمنی نیز وجود داشته و طبیعی است که سازمان­ها در حفاظت از این دانش خود حساسیت و کنترل بیشتری اعمال نمایند.

 

  • مقاصد یادگیری طرف شراکت: هر سازمانی نیت خاصی از دست­یابی به دانش در جریان شرکت دارد. بسیاری از محققین بر این باورند که یادگیری در جریان مشارکت راهبردی، به صورت اتفاقی رخ نمی­دهد؛ بلکه باید به صورت دقیق برنامه ­ریزی شده و توسط سیاست­ها، ساختار­ها و فرآیند­های سازمانی تسهیل و پشتیبانی شود. لازمه­ی وجود قابلیت یادگیری برای یک سازمان در جریان شراکت، دارا بودن انگیزه و نیت یادگیری است، اما متضمن شکل­ گیری فرآیند یادگیری نیست. داشتن هدف در یادگیری موجب تمرکز و بهبود امر یادگیری خواهد شد. در صورتی که سازمان از اهداف سازمان طرف شراکت در دست­یابی به دانش محوری مطلع گردد، از تمهیدات حفاظتی برای کنترل جریان دانش استفاده خواهد کرد.

 

فصل دوم: ادبیات و پیشینه تحقیق

  • همپوشانی منابع[۱۱۱]: اغلب سازمان­ها به میزانی که تمایل دارند در جریان شراکت، در امر یادگیری موفق نیستند. علاوه بر قصد یادگیری، سازمان باید توانایی آن را نیز دارا باشد. زمانی یک سازمان بیشترین قابلیت جذب دانش از طرف مقابل را خواهد داشت که هر دو دارای مهارت­ها، منابع و قابلیت­هایمشابهی باشند. این موضوع با قابلیت جذب سازمان رابطه مستقیم دارد. با دارا بودن مهارت­ها و منابع مشابه، ظرفیت جذب نیز افزایش می­یابد از این مفهوم تحت عنوان همپوشانی منابع یاد می­شود (صرافی، ۱۳۸۷).

۳-۳-۷-۲-رویکرد­های مختلف به دانش در شراکت­های راهبردی

نقش رویکرد­های دانش محور در تحلیل شراکت­های راهبردی در گذشته بسیار محدود بوده، زیرا در اغلب تحلیل­ها این دیدگاه حاکم بوده که، هدف شراکت­های راهبردی تسهیل یادگیری است. این دیدگاه محدود در درک ویژگی اصلی شراکت­های راهبردی که همان شکل­دهی یک سازمان برای تجمیع منافع حاصل از دانش تخصصی و یکپارچگی انعطاف­پذیر است، ناتوان می­ماند. در واقع برخی بر این عقیده­اند، که نقش اصلی شراکت­های راهبردی ایجاد دسترسی به دانش به جای کسب دانش از طریق فرآیند یادگیری سازمانی می­باشد. انگیزه­های مختلفی در ایجاد و شکل­ گیری انواع مشارکت­ها دخیل می­باشند. گرنت و بادن- فولر (۲۰۰۴)، در این میان ایجاد دسترسی به منابع [به جای کسب منابع]، را انگیزه اصلی شکل­ گیری شراکت­های راهبردی می­دانند. تمرکز شراکت­های راهبردی بر بخش­های تحقیق و توسعه می ­تواند بیانگر نقش بارز دانش و فناوری در ایجاد شراکت­ها باشد. در عین حال اگر هدف از شراکت دست­یابی به دانش طرف شراکت باشد در این حالت این رویکرد منجر به “رقابت در یادگیری” میان طرفین خواهد انجامید و هر کدام سعی در تغییر موازنه انتقال دانش به نفع خود خواهند داشت (گرنت و بادن- فولر، ۲۰۰۴).

در اینجا لازم است، دو مفهوم مهم در مدیریت دانش از یکدیگر تفکیک گردند. اول، “اکتشاف” یا “تولید دانش” به مفهوم افزایش حجم موجودی دانش سازمان. دوم، “به کارگیری” یا “کاربرد دانش” که در بر­گیرنده فعالیت­هایی است که دانش فعلی را برای خلق ارزش در سازمان به کار می­برد. قائل شدن این تمایز میان خلق دانش و کاربرد آن، در رابطه با شراکت­های راهبردی نیز به یک تفاوت اساسی در نحوه به اشتراک­گذاری دانش میان طرفین شراکت منجر می­­شود. به این ترتیب که دیدگاه خلق دانش به شراکت به عنوان وسیله­ای برای یادگیری سازمانی نگاه می­ کند، که در آن هر یک از طرفین شراکت برای انتقال و جذب دانش طرف مقابل به نفع

فصل دوم: ادبیات و پیشینه تحقیق

خود فعالیت می­ کنند. رویکرد کاربرد دانش در شراکت استدلال می­ کند که طرفین شراکت دسترسی به منابع سازمان مقابل را وسیله­ای برای تکمیل و بهبود منابع نخصصی خود به شمار می­آورند (گرنت و بادن- فولر، ۲۰۰۴).

۴-۳-۷-۲-عوامل موفقیت شراکت­ها از دیدگاه مبتنی بر دانش

با توجه به آنچه گفته شد، به نظر می­رسد مهم­ترین مسئله در این دیدگاه حفاظت از دانش محوری سازمان و جلوگیری از انتقال ناخواسته دانش در جریان شراکت می­باشد. اما در این میان گرنت و فولر بر ایجاد دسترسی متقابل به منابع دانشی توسط طرفین در جریان شراکت نیز تأکید دارند.

۴-۷-۲-دیدگاه شایستگی محور (CBV)

نظریه شایستگی محور در تکمیل دیدگاه منبع محور، توضیحاتی را برای توجیه موفقیت شراکت­های استراتژیک ارائه می­نماید. این نظریه شرح می­دهد که چگونه سازمان استراتژی­هایی را به کار می­گیرد تا به صورت اثربخش از منابع خود استفاده کند. به بیان دیگر، نظریه شایستگی محور، پلی بین منابع و استراتژی است. بنابراین، شایستگی، نوعی توانایی سازمانی برای سازماندهی منابع ملموس و ناملموس، به گونه­ای که سازمان را برای رقابت در بازار یاری نماید، می­باشد (کاظمی­نیا، ۱۳۸۷).

به علاوه، تحقیقات اخیر به این موضوع اشاره دارند که شایستگی­ها به خودی خود منبع محسوب می­شوند. این تحقیقاتنشان می­ دهند که یک شایستگی ۱) شکلی از منبع است، چون نوعی سرمایه ناملموس برای رقابت در اختیار سازمان قرار می­دهد. ۲) یک منبع سطح بالا است. نظریه مزیت منبع در رابطه با مشخصه دوم شایستگی به عنوان یک منبع، چنین عنوان می­ کند که شایستگی از آن جهت از سطح بالاتری برخوردار است که ترکیب مجموعه ممتازی از منابع سطح پایین­تر است.

فرض اصلی و بنیان نظریه منبع محور، آن است که سازمان­ها به دنبال کسب مزیت رقابتی در منابع هستند، تا بتوانند موقعیت رقابتی خود را در بازار ارتقاء داده و در نتیجه عملکرد مالی بهتری داشته باشند. از منظر نظریه منبع محور، توانایی ترکیب منابع سطح پایین­تر به گونه­ای که بوسیله رقباء قابل تقلید نباشد، منبع سطح بالایی است که منجر به مزیت رقابتی می­گردد. شرکت­هایی که تمایل دارند برای دستیابی به اهداف خود از شراکت­های

فصل دوم: ادبیات و پیشینه تحقیق

استراتژیک استفاده کنند، باید به این نکته توجه داشته باشند که یکی از شایستگی­های مهم، شایستگی شراکت است. شایستگی شراکت را می­توان توانایی سازمان برای یافتن، توسعه دادن و مدیریت شراکت­ها معرفی نمود.

براساس نظریه شایستگی محور و نظریه مزیت منبع، شایستگی شراکت باید توانایی بکارگیری شراکت­ها به عنوان یک گزینه استراتژیک در جهت تجمیع و بکارگیری منابع پایای شرکت­های شریک در راستای رقابت در بازار را افزایش دهد. همان­طور که دی (۱۹۹۵) اشاره می­نماید، شرکت­هایی که دارای شایستگی شراکت هستند، زمینه عمیقی از تجربیات را در اختیار دارند که از ترکیب آن­ها به نوعی شایستگی کلیدی دست می­یابند که آن­ها را قادر می­سازد تا در بسیاری از جنبه­های مدیریت شراکت، نسبت به رقبای خود عملکرد بهتری داشته باشند (لمل، اِسپکمن و هانت، ۲۰۰۲).

با توجه به اهمیت نظریه­ های منبع محور و هزینه مبادله در توجیه و تفسیر شراکت­های استراتژیک، در جدول ۵-۲ به مقایسه رویکرد این دو نظریه خواهیم پرداخت.

جدول ۵-۲: مقایسه تصمیم ­گیری بر مبنای منطق هزینه مبادله و منبع محور (داس و تنگ، ۲۰۰۰)

تصمیم منطق هزینه مبادله منطق منبع محور
منطق­ موجود درپس  تصمیم مالکیت حداقل سازی مجموع هزینه تولید و مبادله حداکثر سازی ارزش سازمان بواسطه دست­یابی به منابع ارزشمند دیگر سازمان­ها
خرید/ ادغام/ توسعه درونی هزینه مبادله بالا [سطح بالای تخصصی بودن داریی­ها، عدم اطمینان و فراوانی مبادلات و هزینه بالای کنترل رفتار­های فرصت طلبانه] و یا هزینه تولید پایین [هماهنگی و یادگیری] – شرکت­ها زمانی خرید و ادغام را به تشکیل شراکت­ها ترجیح می­ دهند که دارایی­های شرکت مقابل در ترکیب با دارایی­های نامطلوب آن نباشد. در نتیجه بتوان آن­ها را از طریق خرید شرکت به راحتی به دست آورد.

– اگر شرکت­ها در اجرای استراتژی­های خود، قابلیت و منابع گسترده­ای در اختیار داشته باشند، انگیزه کمتری برای مشارکت خواهد داشت.

مبادله در بازار هزینه مبادله اندک و هزینه تولید بالا هنگامی­ که امکان خرید منابع از شرکت مالک- به طور اثربخش- وجود داشته باشد.

 

فصل دوم: ادبیات و پیشینه تحقیق

 

تصمیم منطق هزینه مبادله منطق منبع محور
شراکت استراتژیک

 

 

 

 

 

 

 

 

– هزینه مبادله و تولید متوسط، به این معنا که شراکت هنگامی اتفاق می­افتد که هزینه مبادله در حالت متوسط بوده و چندان زیاد نباشد که ادغام عمودی ضروری گردد.

– شرکت­های سرمایه­گذاری مشترک هنگامی شکل می­گیرند که خطر­های مبادله، درونی سازی را موجه سازند اما محدودیت­های مختلف درونی­سازی کامل را ناممکن نمایند.

– شرکت­های سرمایه­گذاری مشترک زمانی بهترین گزینه هستند که عدم اطمینان محیط بسیار زیاد و میزان تخصصی بودن دارایی­های شرکت هدف نیز زیاد باشد.

– شراکت­ها هنگامی ترجیح داده می­شوند که برای دنبال کردن یک فرصت، درون­دادهایی لازم باشد که شرکت آن­ها را در اختیار نداشته باشد. همچنین هنگامی­ که این درون­دادها قابل جدا کردن از دیگر منابع این سازمان­ها نیست.

– همکاری­ها وسیله مناسبی برای ارتقاء توسعه دانش در حوزه­های کلیدی است، در جایی که پیش نیاز­های دانشی مورد نیاز در سازمانی وجود داشته نباشد و نتوان آن را در یک چارچوب زمانی و با هزینه­ای معقول بدست آورد.

۵-۷-۲-دیدگاه نهادی (IV)

نگاه نهادی در سال های اخیر به عنوان رویکردی برای درک رفتار سازمان تحت تأثیر محیط اجتماعی عمومیت یافته، در این رویکرد فرضیه اصلی آن است که وجود هنجار های اجتماعی، شرکت ها را به بروز رفتار های هنجار مدار که در نهایت منجر به همسانی و شباهت میان سازمان ها می شود، تشویق می کند.

هنگامی­که یک الگو یا هنجار اجتماعی به صورت یک هنجار یا قاعده مورد پذیرش قرار گرفته، و منابع خاصی به آن اختصاص می­یابد، این الگو به یک نهاد تبدیل می­شود. در این حالت، این هنجار مورد تبعیت دیگر سازمان­ها واقع می­شود. بنابراین، اتخاذ هنجار عموماً بیشتر به دلیل کسب مشروعیت است تا افزایش کارایی.

 

فصل دوم: ادبیات و پیشینه تحقیق

به طور خلاصه، نهاد­ها، الگو­های تضمین شده­ای از ساختار و سازمان هستند که رفتار کنشگران اجتماعی را شکل داده و محدود می­ کنند. در نتیجه نهادی شدن را می­توان فرآیند کسب جایگاه هنجاری و مشروعیت در یک زمینه مشخص دانست (کاظمی­نیا، ۱۳۸۷).

از دید نظریه پردازان نهاد گرا، فشار های هنجاری و تقلیدی سازمان ها را بر آن می دارد که از قواعد نهادی پیروی کنند. اسکات[۱۱۴] سه نظام قانونی، هنجاری و شناختی را برای نهاد ها عنوان می کند. فشاری که از جانب سازمان­های دیگری که با سازمان در ارتباط بوده و یا به آن وابسته هستند- علی ­الخصوص دولت و نهاد­های قانونی- بر سازمان وارد می­شود، ناشی از نظام قانونی است. نظام هنجاری ماهیتی نرم­تر داشته و وابسته به هنجار­هایی است که به طور ویژه در قالب تخصص­گرایی ظاهر شده و در نهایت، نظام شناختی آن­ها بر مبنای فرضیه عقلانیت محدود قرار دارد، به این معنا که از آن­جا که تصمیم ­گیرندگان قادر به درک کامل گزینه­ها نیستند، برای کاهش عدم اطمینان محیطی، از دیگران پیروی می­ کنند. در مجموع نگاه نهادی این امر را که چطور رفتار­های غیر انتخابی، به واسطه عادت­ها، قراردادها و یا الزامات اجتماعی بروز نموده و پایدار می­­مانند، را توجیه می­ کند (کاظمی­نیا، ۱۳۸۷).

نگاه نهادی گزینه ای منطقی برای درک علل عمومیت یافتن و شکل گیری شراکت های استراتژیک است. از این منظر، شراکت ها پاسخ منطقی سازمان به فشار های نهادی ای است که سازمان را وادار به همسانی و همشکلی با دیگر سازمان ها می کند. بنابراین سازمان ها عموماً شراکت های استراتژیک تشکیل می­ دهند تا از رویکرد مشارکتی موجود در صنعت خود پیروی کرده باشند. از آنجا که شراکت­های بین ­المللی در راستای تقلید از شراکت­های گذشته شکل می­گیرند، هماهنگی قابل توجهی میان مشخصه­های شراکت و محیط صنعت وجود دارد. اگرچه به نظر می­رسد این نگاه قادر به توضیح و تفسیر علت ظهور این شراکت­ها به عنوان پدیده­ای جدید در پهنه­ی کسب­و­کار نباشد.

طی سال­های اخیر نظریه پردازان نهاد­گرا، ابزار­های مختلفی را برای توضیح ظهور شراکت­های استراتژیک بکار گرفته­اند. الیور[۱۱۵] (۱۹۹۲) سه عامل پیش زمینه برای شکستن نهاد­ها مطرح می­نماید؛ فشار­های اجتماعی، سیاسی و عملیاتی. قوانین کهنه هنگامی جای خود را به قوانین جدید می­ دهند که محیط سیاسی دستخوش تغییراتی شده باشد؛ مشکلات عمده­ای در رابطه با عملکرد­ها وجود داشته باشد و یا تمایلات و اولویت­های اجتماعی در حال تغییر باشد. گرین وود و هینینگز[۱۱۶] (۱۹۹۶) براین باورند که محیط­ها از نظر فشار­های نهادی متفاوت بوده و

فصل دوم: ادبیات و پیشینه تحقیق

احتمال ظهور فعالیت­های جدید در محیط­های نهادی ضعیف بیشتر است. از سوی دیگر سازمان­ها در پاسخ به فرآیند­های نهادی استراتژی­های مختلفی همچون سازش و یا دست­کاری را اتخاذ می­ کنند. بنابراین، سازمان­ها می­توانند با اتخاذ این استراتژی­ها، رفتاری واگرا نسبت به هنجار­ها از خود نشان دهند. نگاه کار­آفرینانه به عنوان جایگزینی برای نگاه نهادی، می ­تواند به خوبی تغییرات در رفتار­ها و ظهور و بروز رفتار­های جدید را توجیه کند. نگاه کار­آفرینانه، شراکت­های استراتژیک را به عنوان راه­حلی جدید برای استفاده از فرصت­های جدید در رابطه با محصولات، فناوری­ها و بازارهای تازه معرفی می­ کند. بر این مبنا، شراکت­های استراتژیک نه تنها نشان دهنده شکلی از ماجراجویی سازمانی، بلکه تسهیل کننده نوآوری و فعالیت­های جدید در سازمان نیز هستند. از کنار هم گذاشتن این دو نگاه می­توان به نوعی تقسیم بندی میان شراکت­ها رسید؛ شراکت­ها یا پیشرو هستند و یا پیرو. درحالیکه شراکت­های پیشرو جدید بوده و رفتار­های جدیدی را پایه­گذاری می­ کنند، شراکت­های پیرو تنها زمانی شکل می­گیرند که رویکرد شراکت به عنوان یک هنجار کسب و کار، مورد پذیرش عمومی قرار گیرد (داس و تنگ، ۲۰۰۰).

۶-۷-۲-دیدگاه نظریه بازی­ها (GT)

بعضی از محققین تلاش نموده ­اند تا با بهره گرفتن از نظریه بازی­ها، رفتار شراکت­های استراتژیک را مورد بررسی قرار دهند. نظریه بازی ها عبارتست از “تحلیل رفتار منطقی در موقعیت هایی که وابستگی متقابل در کسب نتایج وجود دارد.” وجود وابستگی شدید به عملکرد رقبا در صنعت به دلیل شدت و هزینه های سنگین رقابت و افزایش این وابستگی متقابل در شراکت های استراتژیک تئوری بازی ها را به ابزاری مناسب برای تحلیل شراکت های راهبردی بدل ساخته است. در این دیدگاه سه استراتژی وجود دارد؛ دو استراتژی برای مشارکت و پذیرش صدمات برای انتفاع طرفین مشارکت، و استراتژی رفتار فرصت طلبانه برای انتفاع یک جانبه از شراکت. تناوب و یا تکرار پذیری بازی در اینجا معادل ماندگاری یا همان بقای شرکت می باشد، که مهمترین عامل در اتخاذ استراتژی مناسب و تحلیل رفتار طرفین است (کاظمی نیا، ۱۳۸۷).

وجود این مسأله که شراکت­های استراتژیک بر میزان وابستگی متقابل می­افزایند، محققین را بر آن داشته که از اصول نظریه بازی­ها برای تفسیر این پدیده استفاده کنند. اغلب مطالعات صورت گرفته از مسأله زندانی­ها[۱۱۸]برای تحلیل رفتار­ها در شراکت­های استراتژیک استفاده می­نمایند. تحقیقات کاربردی صورت گرفته نشان می­دهد که نتایج بررسی بسیاری از شراکت­ها با ساختار عایدی بازی زندانی­ها مطابقت دارد. استراتژی­های مشارکت و پذیرش

فصل دوم: ادبیات و پیشینه تحقیق

صدمات، در مسأله زندانی­ها، به عنوان دو استراتژی در جهت کسب منفعتی دو طرفه در یک شراکت و استراتژی رفتار فرصت طلبانه به عنوان یک راهبرد برای سودجویی یک جانبه در نظر گرفته شده ­اند. ساختار عایدی از بازی زندانی­ها، به گونه­ای است که عایدی حاصل از متضرر شدن یک طرفه یکی از طرفین (ضربه زدن یک طرفه) بیشتر از حالتی است که طرفین به تبانی یا مشارکت متقابل دست بزنند (همکاری مشترک). در عین حال، عایدی حاصل از مشارکت متقابل بیشتر از عایدی فرصت طلبی متقابل (ضربه زدن دو طرفه) بوده و در نهایت، مشارکت یک سویه (همکاری یک جانبه) کمترین میزان عایدی را به همراه خواهد داشت. اگر بازی را تنها برای یک بار[۱۱۹] انجام دهیم، استراتژی برتر، استراتژی فرصت طلبانه است که طبیعتاً منافع کمتری را نسبت به زمانی در پی دارد که هر دو طرف در مورد موضوع مشارکت نمایند. این نتیجه بیانگر آن است که احتمال تشکیل شراکت در کوتاه مدت اندک است. حال اگر این بازی را برای چندین بار تکرار کنیم، تحلیل رفتار­ها جذاب­تر خواهد بود. در این حالت نظریه پردازان بازی قادر هستند تا نشان دهند که مشارکت و همکاری متقابل محتمل و ممکن خواهد بود؛ علی­الخصوص زمانی­که آینده در هاله­ای از ابهام بوده و یا احتمال تعداد نامعینی مبادله و برخورد متقابل در آینده وجود داشته باشد. تحقیقات تجربی در مورد شراکت استراتژیک این نتیجه را تأیید کرد که وجود ابهام در مورد آینده، احتمال شکست شراکت و همکاری را افزایش می­دهد (کاظمی­نیا، ۱۳۸۷).

در جدول ۶-۲ عایدی حاصل از رفتار اعضای یک شراکت به عنوان یک بازی مکرر زندانی­ها آورده شده است. طبق استاندارد بازی زندانی­ها، عایدی حاصل از اتخاذ استراتژی­های مختلف از نامعادله­های زیر پیروی می­ کند.

 

UD[120]>MC[121]>MD[122]>UC[123]

And

۲MC>UD+UC

 

 

فصل دوم: ادبیات و پیشینه تحقیق

 

جدول ۶-۲: عایدی هریک از شرکاء در نتیجه استراتژی­های طرفین

سازمان اول سازمان دوم
مشارکت صدمه زدن خروج
مشارکت MC,MC UC,UD O,O
صدمه زدن UD,UC MD,MD O,O
خروج O,O O,O O,O

 

هر شرکت در صورت خروج از شراکت، عوایدی معادل هزینه فرصت خروج از شراکت (O)خواهد داشت. هنگامی­که هزینه فرصت بیشتر از عایدی فرصت طلبی متقابل بوده، اما کمتر از عایدی مشارکت متقابل باشد، [UD>MC>MD>UC]، استراتژی خروج بهتر است؛ یعنی اگر که سازمان­ها بازی را برای یک بار و در یک مرحله در نظر بگیرند، هیچ کدام وارد مشارکت نخواهند شد. اما اگر بازی را برای چندین بار تکرار کنیم، شراکت، یک استراتژی پذیرفتنی و مناسب خواهد بود.

مثال معروفی که این مسأله را بخوبی نشان می­دهد، مثال معمای دو زندانی است. مسأله به این ترتیب عنوان می­شود که دو نفر که در ارتکاب جرمی همدست بودند دستگیر می­شوند. دادستان برای گرفتن اقرار از این دو نفر، آن­ها را از هم جدا می­ کند و این انتخاب را در پیش رویشان می­گذارد: اگر یکی به جرم اقرار کند و همد­ستش را لو بدهد، اگر همدستش اقرار نکرده باشد، او از زندان آزاد و همدستش به ۱۵ سال زندان محکوم می­شود. اگر هر دو اقرار کنند، هر دو به ۵ سال زندان محکوم می­شوند. وکیل­هایشان هم به آن­ها می­گویند که مدرک محکمی علیه شما ندارند و اگر هیچکدام اقرار نکنید فقط به یک سال زندان محکوم می­شوید. بنابراین جدول انتخاب به صورت زیر در می­آید:

 

 

[۱] Lee

[۲]Pisano

[۳] Hagedoorn

[۴] Mowery & Rosenberg

[۵]Kogutetal

[۶]McCutchen&Swamidass

[۷]Barleyetal

[۸]Yasuda

[۹]OECD

[۱۰]Antoldi & Benedetto

[۱۱]Knoke

[۱۲]Hoffmann & Schlosser

[۱۳]Harbi, Amamou & Anderson

[۱۴]Thukral, Her, Walsh, Groen, Sijde, & Adham

[۱۵]Ceglie& Dini

[۱۶]Information and Communications Technology

[۱۷]Analytic Hierarchy Process

[۱۸]Partial Least Squares

[۱۹]De Vries

[۲۰]Carvalho

[۲۱]Haeussler, Patzelt & Zahra

[۲۲]Rothaermel and Deeds

[۲۳]Kim

[۲۴]Williamson

[۲۵]Coase

[۲۶]Ireland, Hitt & Vaidyanath

[۲۷]Ong & Bin Ismail

[۲۸]Berisha-Namani

[۲۹] Laforge and Young

[۳۰]The Convention on Biological Diversity, Article 2: Use of Terms, http://www.cbd.int/convention/articles/?a=cbd-02, retrieved on 31 March 2012.

[۳۱]Datamonitor

[۳۲]Koay

[۳۳] Karagiannidis

[۳۴]Lynch

[۳۵]Gomes-Casseres

[۳۶]Lin

[۳۷] Panshiri

[۳۸]Varadarajan and Cunningham

[۳۹]Park

[۴۰]Aaker

[۴۱]Mehta & et al

[۴۲]Likhi & Sushi

[۴۳]Urriologoitia

[۴۴]Chathoth & Olsen

[۴۵]Kaplan

[۴۶]Siriwohern

[۴۷]Ansoff

[۴۸]Glaister & Buckly

[۴۹]McDonnell

[۵۰] Osborne & Bowen

[۵۱]Day

[۵۲]Bandwagon Effect

[۵۳]Chang, Chen & Lai

[۵۴]Wong & et al

[۵۵]Wei

[۵۶]Baum

[۵۷]Gils & Zwart

[۵۸]Perlmutter & Heenan

[۵۹]Pellicelli

[۶۰]Coalitions

[۶۱]Networks

[۶۲]Alliances

[۶۳]Partnerships

[۶۴]Hybrids

[۶۵]Gustafsson

[۶۶]Sellen & Wellergard

[۶۷]Dussauge, Garratte & Michael

[۶۸]Brown & Pattinson

[۶۹]Spekman

[۷۰]Interimistic Alliances

[۷۱]Jiang & Li

[۷۲]Joint Venture

[۷۳]Harrigan

[۷۴]Economic Organizations of Production

[۷۵]Ghoshal & Bartlett

[۷۶]Todeva & Knoke

[۷۷]Isoraite

[۷۸]Cooperations

[۷۹]Supply Chains

[۸۰]Sourcing Agreements

[۸۱]Outsourcing

[۸۲]Subcontracting

[۸۳]Licensing

[۸۴]Franchising

[۸۵]Management Contracts

[۸۶]Turnkey Contracts

[۸۷]Strategic Industrial Cooperation Agreements

[۸۸]Counter- Trade Agreements

[۸۹]Research & Development Consortium

[۹۰]Affiliate Marketimg

[۹۱]Distributed Communications

[۹۲] Mutual Service Consortium

[۹۳] Licensing Arrangement

[۹۴] Value Chain Partnership

[۹۵]Governance

[۹۶]Arm’s-Length

[۹۷]Transaction Cost Economics

[۹۸]Das & Teng

[۹۹]Resource-Based View

[۱۰۰]Barney

[۱۰۱]Vermlet

[۱۰۲]Lamble & Hunt

[۱۰۳]Ven de Ven

[۱۰۴]Knowledge-Based View

[۱۰۵]Denisi, Hitt & Jackson

[۱۰۶]Grant

[۱۰۷] Implicit Knowledge

[۱۰۸]Explicit Knowledge

[۱۰۹] Norman

[۱۱۰]Baden-Fuller

[۱۱۱]Resource Overlap

[۱۱۲]Competence-Based View

[۱۱۳]Institutional View

[۱۱۴]Scott

[۱۱۵]Oliver

[۱۱۶]Greenwood & Hinings

[۱۱۷]Game Theoty

[۱۱۸]Prisoner’s Dilemma

[۱۱۹]One Shot Game

[۱۲۰]Unilatral Defect

[۱۲۱]Mutual Cooperation

[۱۲۲]Mutual Defect

[۱۲۳]Unilateral Cooperation