منابع تحقیق درباره
رسول اکرم (ص)، رسول خدا (ص)، امام رضا (ع)، امام صادق

منابع تحقیق درباره رسول اکرم (ص)، رسول خدا (ص)، امام رضا (ع)، امام صادق

دی ۳, ۱۳۹۷ 0 By mitra2--javid

حکم مجازات مرتد در روايات
مسأله ارتداد از اسلام با کلمات متعددي در روايات اسلامي آمده است که بدون حکمت نيست ما معتقديم روايات صحيح و قطعي الصدور نبوي و ائمه اطهار عليهمُ السّلام تالي تلو وحي بوده و به همين دليل مطالعه نصوص اصلي مربوط به جريان ارتداد در تبيين فلسفۀ حکم مرتد بسيار مفيد و راهگشا مي باشد. بدين منظور تلاش کرده ايم روايات مربوطه را نيز احصاء کرده و گزارشگونه در اينجا جمع نمائيم.
۱ – در ميزانُ الحکمه حديث ۷۳۰۵ به نقل از کنزالعمال آمده است: “اَنَّ عَلياً استَتابَ رَجُلاً کَفَرَ بَعدَ اسلامِهِ شهراً فَابي فَقَتَلَهُ”
حضرت علي (ع) به مردي که پس از اسلام آوردن کافر شده بود، يک ماه فرصت داد تا توبه کند، قبول نکرد. پس حضرت او را به قتل رساند.
۲ – در حديث ۷۳۰۱ به نقل از دعائم الاسلام، ج۲، ص۴۸۰ آمده است:
رسول الله (ص) فرمود : “مَن بَدَّلَ دينَهُ فَاقتُلُوه”(محمدی ری شهری، ۱۳۸۵، ج۴: ۴۱۶)
هرکس دين خود را عوض کرد (از اسلام روي گرداند) او را بکشيد.
۳ – حديث ۷۳۰۷ ج ۴ ص ۴۱۹ : اَلامام الباقر (ع) : “لَمّا سَئلَهُ محمدّ بن مسلم عَنِ المرتدّ؛ مَن رَغِبَ عَنِ الاِسلامِ و کَفَرَ بِما اَنزَلَ اللهُ علي محمّد (ص) بَعدَ اِسلامِهِ فَلا تَوبَهَ لَهُ وَ قَد وَجَبَ قَتلُهُ وَ بانَت مِنهُ امُرأتُهُ و يقَسِّمَ ما تَرَکَ عَلي وَلده”(همان)
حضرت امام باقر (ع) در پاسخ به سؤالي که محمد بن مسلم در مورد مرتد مطرح کرد فرمود: هرکس از اسلام روي گرداند و کافر شود به آنچه خدا بر پيامبر (ص) نازل کرد، پس از آنکه قبلا اسلام آورده بود، توبه ندارد و واجب است قتل او، و زنش از او جدا مي شود و اموال او بر اولادش تقسيم مي شود.
۴ – حديث ۷۳۰۴ ص ۴۱۸ : اَلاِمام علي (ع) : “لَما کَتَبَ غُلامُه اِليه. اَنّي قَد اَصَبتُ قَوماً مِنَ المُسلمين وُلِدَ علي الفطره، ثُمَّ ارتَدَّ، فَاضرِب عُنُقِهِ؛ وَلا تَستَتبه، وِ مَن لَم يولَد مِنهُم عَلَي الفِطرَهِ، فَاستتبِهِ، فَاِن تابَ وَ اِلاّ فَاضرِب عُنُقِهِ، وَاَمّا النُصاري فَما هُم عليه، اَعَظَمُ مِنَ الزّندقه”(همان، به نقل از من لایحضره الفقیه، ج۳، ۳/۱۵۲)
روايت شده است که چون غلام حضرت علي (ع) به ايشان نوشت که با قومي از زنادقه مسلمين و قومي از زنادقه نصاري برخورد کردم. حضرت فرمود اما آن کساني که از مسلمين هستند و مسلمان به دنيا آمده اند، سپس مرتد شده اند، گردنشان را بزن و نيازي به توبه دادنشان نيست و هرکس که مسلم زاييده نشده است، او را توبه دهيد. پس اگر توبه کرد که هيچ و الا گردنش را بزنيد. و اما مسيحيان، بر آن ديني که هستند بدتر است از زنديق بودن.
۵ – محمد بن مسلم ميگويد: از امام باقر (ع) درباره مرتد سوال کردم، فرمود:
“مَن رَغِبَ عَنِ الاِسلام و کَفَرَ بما اُنزِلَ علي مُحمَّدٍ (ص) بَعدَ اسلامِهِ فَلا توبَهَ لَه و قَد وَجَبَ قَتلُه”(کلینی، ۱۴۲۸،ج۷: ۱۵۳)
مسلماني که از اسلام اعراض کند و به آنچه بر محمد (ص) نازل گشته کفر ورزد، راه توبه بر او بسته است و بايد کشته شود.
۶ – عمار سابطي گويد از امام صادق (ع) شنيدم که فرمود:
“کل مسلمٍ بين المسلمين اِرتَدَّ عن الاسلام و جَحَدَ محمدّاً نبوَّتَهُ و کذَّبَهُ دَمَه مباحٌ لِمَن سَمِعَ ذالِکَ منه … و عَلي الاِمامِ اَن يقتُلَهُ، وَ لايستَتيبَهُ”(حرّعاملی، ۱۱۰۴، ج۲۸: ۳۲۴)
هر مسلماني که از اسلام بازگردد و نبوت محمد (ص) را انکار و او را تکذيب کند پس خونش بر هر کسي که اين سخنان کفرآميز را از او بشنود مباح است … و بر امام لازم است که او را بکشد و از او درخواست توبه نکند.
فقهاء اسلام همگي دربارۀ مرتد ملي اجماع دارند که توبه مرتد ملي در دنيا پذيرفته و حد از او ساقط ميگردد. اما در مورد مرتد فطري اقليتي به پذيرش توبه در دنيا و آخرت و اکثريت فقها قائل به عدم پذيرش توبۀ مرتد در دنيا و پذيرش آن در آخرت هستند.( علیان امینی، ۱۳۸۰: ج۱، ص۲۸۴)
زيرا پيامبر اکرم (ص) فرمود:
“مَن بَدَّلَ دينَهُ فَاقتُلوه”(بخاری، ۱۴۰۱،ج۸: ۵۰ و سنن ترمذی، بی تا، ج۱۰: ۱۳۷)
هرکس دين خود را تغيير دهد (از اسلام بازگردد) او را بکشيد.
۷ – رسول خدا به معاذ بن جبل فرمود:
“اَيما رَجُلٍ اِرتَدَّ عَنِ الاِسلام فَادعُه فَاِن تابَ فَاقبَل منه وَ اِن لَم يتُب فَاضرِب عُنُقَهُ، وَ اَيما امرأهٍ اِرتَدَّت عَنِ الاِسلام فَادعُها، فَاِن تابَت فَاقبَل مِنها، وَ اِن اَبَت فَاستَتبِها”(الجزیری، ۱۴۰۶، ج۵: ۴۲۶)
هر مردي که از اسلام بازگشت او را به اسلام دعوت کن. اگر توبه کرد از او قبول کن و گرنه گردنش را بزن، و نيز هر زني که از اسلام بازگشت او را به اسلام دعوت کن، پس اگر توبه کرد از او قبول کن و اگر امتناع کرد دوباره از او درخواست توبه کن.
۸ – امام باقر (ع) نيز دربارۀ مردي که از اسلام بازگشته بود، فرمودند:
“يستتاب فَاِن تابَ وَ اِلّا قُتِلَ”(حرّعاملی، ۱۱۰۴، ج۲۸: ۳۲۸)
از او طلب توبه شود، در صورت توبه پذيرفته وگرنه کشته شود.
روايات زيادي وجود دارد که بر عدم پذيرش توبه دلالت دارد و دستور به قتل مرتد مي دهد.
۹ – علي ابن جعفر گويد: از امام کاظم دربارۀ مسلماني که نصراني شده بود سؤال کردم، حضرت فرمود:
“يقتل و لايستَتاب”(طوسی، ۱۹۸۴، ج۴: ۲۵۴)
کشته مي شود بدون آنکه از او درخواست توبه شود.
باتوجه به آنچه گفتيم مي توان روايات مرتد را از جهت ضرورت توبه يا عدم آن به شش دسته تقسيم کرد.
۱-۴-۱- دسته اول
رواياتي است که بر قتل مرتد به طور مطلق دلالت کرده و نسبت به توبه يا عدم توبه دادن او ساکت است مثل اين
روايت:
رسول خدا (ص) فرمود: «هرکس دينش را تبديل کرد او را بکشيد».
۱-۴-۲- دسته دوم
رواياتي است که دلالت بر قتل مرتد بطور مطلق مي کند بدون استتا به
مثل اين روايت است که: ابا جعفر (ع) در پاسخ به محمد بن مسلم در مورد مرتد فرمود:
“مَن رَغِبَ عَنِ الاِسلام، و کَفَر بما انزل الله علي محمد (ص) بعد اسلامه فلا توبه له، و قد وجب قَتَله … “(کلینی، ۱۴۲۸: ج۶،ص۱۷۴)
۱-۴-۳- دسته سوم
رواياتي که دلالت مي کنند بر استتا به مرتد و قبول توبۀ او مطلقاً، از ان جمله است روايتي که در مَن لا يحضُرُه الفقيه از محمد بن مسلم عن ابي جعفر (ع) نقل شده است که فرمود:
“… و مَن جَحَد نبياً مُرسلاً نبوّتَهُ و کذّبَهُ فَدمه مباح … وَ مَن بري من دين الله فَهو کافرُ و دمه مباح في تلک الحال، اِلاّ اَن يرجع و يتوب اِلي الله عزوَجَلَّ مِمّا قال … ” (قمی، ج۴: ۷۶)
و همچنين حديثي که کليني به اسناد خودش از فضيل بن يسار عن اَبي عبدالله (ع) روايت کرده است:
«مردي از مسلمانان نصراني شد، او را به نزر امير مؤمنان (ع) آوردند. حضرت او را توبه داد. پس او از توبه سرباز زد. حضرت موي او را گرفت و او را به زمين انداخت فرمود مردم او را لگدمال کردند تا مُرد.»(حرّعاملی، ۱۱۰۴، ج۲۸: ۳۲۴)
در کتاب شریف استبصار از ابن محبوب از ابي جعفر از ابي عبدالله روايت شده است که در مورد مرتد فرمود:
“يستتاب، فَاِن تاب وَ اِلاّ قُتِل … ” (طوسی، ۱۳۶۴، ج۱۰: ۱۳۷ و طوسی، ۱۹۸۴، ج۴: ۲۵۳)
در اصول کافي از جابر از ابي عبدالله (ع) روايت شده است که فرمود:
«مردي از بني ثعلبه که نصراني شده بود را به حضور اميرالمؤمنين آوردند حضرت گواه خواست، عده اي شهادت دادند. حضرت به آن مرد فرمود اين شهود چه مي گويند: آن مرد گفت: راست مي گويند ولي من به اسلام برگشتم. حضرت فرمود: اگر شهود را تکذيب مي کردي گردن تو را ميزدم. اکنون اسلام تو را مي پذيرم و بدان که اگر دوباره برگردي ديگر رجوعت پذيرفته نيست»(کلینی، ۱۴۲۸، ج۷: ۲۵۷)
همچنين در کافي از هشام ابن سالم از ابي عبدالله (ص) روايت شده است که فرمود:
«عده اي خدمت امير مؤمنان (ع) رسيدند و گفتند: السّلام عليک يا رَبّنا! فَاستَتابَهُم، فَلَم يتوبُوا، حضرت آنان را توبه داد، قبول نکردند. پس گودالي کند و در آن آتشي روشن کرد و گودال ديگري نزديک آن کند و آن دو را به هم متصل کرد، و چون توبه نکردند آنان را در آن حفره انداخت و حفرۀ ديگر را شعله ور ساخت تا مردند.»(همان)
در روايت ديگري در دعائم الاسلام آمده که فردي بنام مستورد العجلي را خدمت امير مؤمنان آورده و گفتند نصراني شده است و صليبي به گردن آويخته. حضرت قبل از آنکه کسي عليه او شهادت دهد فرمود: واي بر تو اي مستورد. به من خبر رسيده است که نصراني شده اي، نکند که تصميم به ازدواج با زن نصراني گرفته اي. اگر چنين است ما تو را به عقد او درميآوريم. در پاسخ گفت: قدّوس، قدّوس. حضرت فرمود: شايد ميخواهي از کسي که نصراني است ارث ببري و گمان کردي راه آن اين است که نصراني شوي! ما آن ارث را براي تو تضمين مي کنيم زيرا ما از نصاري ارث مي بريم ولي آنان از ما ارث نمي برند.
در پاسخ گفت: قدّوس، قدّوس.
حضرت ديد ايشان بجاي پاسخ منطقي مهملات مي گويد. فرمود: آيا آنچنان که مي گويند: تو نصراني شده اي؟ گفت: آري. حضرت سه بار سؤال خود را تکرار کرد و او گفت: آري. حضرت فرمود: «الله اکبر» و مستورد گفت: «المسيحُ اکبر» پس حضرت لباس او را گرفت و او را به صورت به زمين انداخت و به مردم فرمود او را پايمال کردند تا مرد.»(تمیمی، ۱۴۱۱، ج۲: ۴۸۰)
۱-۴-۴- دسته چهارم
رواياتي است که بر قتل مرتد مولود علي فطره الاسلام بدون استتا به دلالت مي کند. و آن يک حديث از امام رضا (ع) است که شيخ طوسي آن را در تهذيبُ الاحکام، ج ۱۰، ص ۱۳۹، حديث ۵۴۹ آورده است.

مطلب مشابه :  تحقیق رایگان با موضوعدارایی ها، سودآوری، سود سهام، سود آتی

۱-۴-۵- دسته پنجم
رواياتي است که به استتا بَهَ مرتد غير فطري دلالت دارد. که فقط يک روايت است. از امیر مؤمنان علی(ع) که در صفحه ۹۷ آورده شده.
۱-۴-۶- دسته ششم
رواياتي است که بر وجوب استتا بَه مرتد ملّي و عدم استتا بَه مرتد فطري دلالت دارد که حدود چهار روايت است.
و آنها رواياتي است که شيخ طوسي در تهذيب الاحکام ج ۱۰، ص ۱۳۹، حديث ۵۵۰ و صدوق در بعضي از کتب خود و در دعائم الاسلام ج ۱، ص ۳۹۸ آورده است. در جعفريات از جعفر ابن محمد از پدرش از جدّش روايت شده است که:
«علي (ع) زنادقه را توبه مي داد ولي مسلمان زاده را توبه نمي داد و مي فرمود ما توبه مي دهيم کسي را که داخل دين ما شده سپس بازگشته ولي آن کس که مسلمان زاده شده است را توبه نمي دهيم»(طبرسی، ۱۴۰۸، ج۱۸: ۱۶۳)
آنچه مسلم است اين است که اکثر روايات دلالت بر توبه دادن مرتد اعم از ملّي و فطري مي کند و مبين احتياطهائي است که نسبت به خون مسلمان صورت گرفته و سيرۀ ائمه اطهار عليهمُ السّلام را بخوبي نشان مي دهد که چگونه بوده و چه نوع افرادي را مجازات مي کردند.
براساس دستورات خود اميرمؤمنان و سيرۀ آن حضرت مي توان رواياتي که دلالت بر عدم توبه مي کند را تأويل نمود و آنها را با توجه به تضاد آنها با اصل احتياط و اصل حفظ دم مؤمن و اصل رحمانيت در اسلام و اصل تعارض آنها با سيرۀ هميشگي رسول اکرم (ص) و اميرمؤمنان (ع) و اصل اتمام حجه در اسلام و اصل درء حدود با لشبهات (اصل تُدرَءُ الحدود بالشّبَهات)(محمدی ری شهری، ۱۳۸۷، ج۲: ۵۴۱) يا ساقط دانست و يا مخصوص مصاديق خاص و استثنايي شمرد که فقط معصومي چون علي (ع) مي تواند به آن عمل کند نه ديگران! يعني تنها اميرمؤمنان است که فتنه گري آن مرتد خاص را مي تواند بدون توبه دادن و بحث و جد
ل قطعي بداند و عليه آن حکم صادر کند. اما حاکم شرع غير معصوم و فقهاء بايد تا حصول اطمينان از فتنه گري مرتد جانب احتياط را براساس اصول فوق رعايت کنند. که البته در طول تاريخ اين سيره بشدّت رعايت شده است تا حدي که افراد فرصت طلب از اين احتياطها سوء استفاده نموده اند.
۱- ۵- حکم مرتد در فقه شيعه
مشهور بين فقهاء اماميه قتل مرتد فطري بدون توبه دادن اوست. و در مور مرتدّ ملّي واجب است توبه دادن و چنانچه استنکاف کرد بايد کشته شود.
۱ – کتاب الخلاف «مرتد دو گونه است. اول آنکه بر فطرت اسلام زاده شده است پس هرگاه مرتدّ شد واجب است قتل او و توبه داده نمي شود. و ديگري کافري است که مسلمان شده سپس مرتدّ گرديده. اين فرد توبه داده مي شود. اگر توبه کرد قبول